Gastbijdrage Angela Roothaan over Coen Vermeerens UFO-boek

Vandaag een gastbijdrage van dr. Angela Roothaan van de VU over het boek van Coen Vermeeren. Dr. Roothaan is docent Wijsbegeerte aan de Vrije Universiteit Amsterdam en is al jarenlang docent en leidinggevende aan de avondcursus ‘Wijsbegeerte en Spiritualiteit’ aldaar. Haar meest recente boek Geesten heb ik op dit weblog al uitgebreid besproken. Haar gastbijdrage ligt in zeker opzicht in het verlengde van dat boek.

De meeste boekbesprekingen van Vermeerens boek (ook mijn eigen) gingen over Vermeerens claims. Roothaan echter laat in haar gastbijdrage zien dat zij Vermeerens boek vooral vanuit een filosofisch-hermeneutisch perspectief gelezen heeft. Ze benadrukt in haar bijdrage drie aspecten: Vermeerens kritiek op de huidige wetenschap, zijn visie op spiritualiteit, en zijn gebruik van allerlei kunstvormen, waaronder literatuur.

Of de claims van Vermeeren nu kloppen of niet, is volgens Roothaan uiteindelijk niet zo interessant. Veel interessanter is wat er onder het pleidooi van Vermeeren schuilgaat en welke uitdagingen hij stelt aan tamelijk vastgeroeste denkpatronen en opvattingen ten aanzien van wat wetenschap is, doet en wellicht zou moeten doen.

Dat kan geen toeval zijn: De psychologie van ons bijgeloof (boekbespreking)

Iedereen is bijgelovig. Het is onontkoombaar. Zelfs de meest rationele mensen zijn bijgelovig, ook al willen ze het niet erkennen. Het komt voort uit de wil om controle over het leven en vooral over de toekomst te hebben. Bijgeloof is normaal, en het is een illusie om te denken dat we er vanaf kunnen komen. Het is in veel gevallen zelfs gezond om bijgelovig te zijn.

Zie hier een aantal claims uit een onlangs verschenen briljant boek over bijgeloof van de hand van sociaal-psychologen Frenk van Harrevel, Joop van der Pligt en Bastiaan Rutjens: Dat kan geen toeval zijn: De psychologie van ons bijgeloof (Amsterdam: Nieuw Amsterdam 2013, ISBN 9789046814055, 240 pagina’s, 17,95 euro). Een boekbespreking…

Kan alleen de theologie het kwaad verklaren?

Heel vreemd, die claim van Bert van Veluw vandaag in het Reformatorisch Dagblad dat alleen de theologie het gedrag van Jasper S. zou kunnen verklaren. Volgens het artikel stelt Van Veluw:

„De enige wetenschap die het gedrag van Jasper S. werkelijk kan verklaren, is de theologie.”

En:

„Of heeft de biologie een antwoord? Zou het helpen als de fundamentele natuurkunde daarover eens haar licht zou laten schijnen?”

Ze zullen er vast allemaal wat over kunnen zeggen, aldus de CV-voorzitter. Maar ten diepste „komt dit gedrag voort uit de menselijke situatie waarin wij verkeren: de ”condition humaine”. Mensen zijn namelijk geneigd tot het kwaad. De kerk noemt dit erfzonde.”

Ja, daar is ie weer, de erfzonde…

Coen Vermeeren: Ufo’s bestaan gewoon (boekbespreking)

Afgelopen Goede Vrijdag ontving ik per post het boek Ufo’s bestaan gewoon: Een wetenschappelijke visie (Ankh-Hermes 2012) van de uitgever, nadat een eerder verstuurd exemplaar mij nooit bereikt had (complotdenkers opgelet!). Ik heb het mooi geïllustreerde boek in een paar uur uitgelezen, het leest vlot, en natuurlijk is ook het onderwerp zeer interessant.

Wordt onze aarde bezocht door bezoekers van buiten? Zijn er “buitenaardse bezoekers” onder ons, wellicht een “vijfde colonne”? Verbergen onze overheden en wetenschappers voor het publiek een werkelijkheid achter onze zichtbare werkelijkheid?

Dat zijn de vragen waar dit boek om draait, waar Coen Vermeeren – lucht- en ruimtevaartdeskundige en werkzaam als hoofd van Studium Generale aan de TU Delft – zich over buigt. En gelukkig, géén Niburu-geneuzel. Maar toch een breed scala aan behoorlijk controversiële onderwerpen, waarbij de hamvraag is: slaagt Vermeeren in zijn opzet om een “wetenschappelijke visie” te geven op het ufo-fenomeen?

Frans de Waal: De Bonobo en de Tien Geboden (boekbespreking)

Wow, wat een boek, ik kan niet anders zeggen! Ik wist in eerste instantie niet helemaal wat ik ervan moest verwachten. Ik ken Frans de Waal lang genoeg dat ik niet verwachtte dat hij een Dawkins-achtig atheïstisch pamflet zou schrijven. Maar toen ik eenmaal aan het boek begon, werd mij al snel duidelijk dat het van een on-Amerikaanse nuchterheid is, luchtig, relativerend zonder relativistisch te worden – en dat in een tijd dat zelfs in een tolerant land als Nederland de gemoederen hoog oplopen wanneer religie in het publieke debat opduikt.

Wondere Wereld–wie kent het nog?

Oké, ik geef meteen toe: wie het programma Wondere Wereld of de naam “Chriet Titulaer” nog iets zegt, die zal naar huidige maatstaven als tamelijk bejaard worden beschouwd. Het is televisie uit de jaren ‘80. Ik kwam bij toeval vanochtend onderstaande video tegen. Daarin krijg je een revolutionaire chip in Lego-sets te zien (met lichtjes en het geluid van toeterende bellen, aldus het commentaar), “hoogstandjes van techniek” bij Siemens in München, en een review van MSX-cassettes, waaronder een administratieprogramma dat aantoont “dat je ook serieuze dingen kunt doen met de computer”.

10 minuten heerlijk nostalgische tv, met de legendarische Chriet Titulaer, de muziek van Vangelis (begintune: Dervish D, overgangsgeluid: Spiral; beide nummers staan op het album Spiral), en – opvallend! – een presentatrice, “Ember” of “Amber” geheten. Opvallend, want het programma Wondere Wereld werd toch gezien als een typisch mannenprogramma.

Wondere Wereld, met Chriet Titulaer en muziek van Vangelis

Ik koester warme herinneringen aan Wondere Wereld. Ik heb namelijk via dit programma de muziek van Vangelis leren kennen. Anderen zullen Vangelis’ muziek wellicht eerder associëren met Carl Sagan’s Cosmos, waarvoor Vangelis ook de muziek componeerde.

Mannenbroeders in de pen tegen verslaggeving paus in Reformatorisch Dagblad

Op het erf der zwartgekouste mannenbroeders wordt weer gescharreld. Een aantal orthodox-protestantse predikanten heeft formeel bezwaar aangetekend tegen de berichtgeving in het Reformatorisch Dagblad. In een opiniestuk schrijven ze dat het Refdag teveel aandacht besteedt aan de nieuwe paus. Ik ga er niet teveel over zeggen, maar kan iedereen aanraden de mannenbroedersretoriek te lezen, om – hopelijk met een glimlach – te lezen hoe de nieuwe paus tot antichrist gedoopt wordt, en het rooms-katholieke geloof tot vervloekte afgoderij: http://www.refdag.nl/opinie/te_veel_aandacht_voor_paus_ongepast_1_724459.

Petje af voor de RK-theoloog Frank Bosman, die op Twitter reageerde:

Zware dominees tegen pausberichtgeving RD: 'Het voorgeslacht van Oranje heeft gevochten tegen de roomse tirannie' Ik wil ze knuffelen!—
Cultuurtheoloog (@frankgbosman) March 21, 2013

Overigens heeft het Refdag het boetekleed aangetrokken: de inauguratie van de paus hadden ze niet live moeten streamen, dat was teveel eer, want die mis, tsja, dat blijft toch afgoderij: http://www.refdag.nl/opinie/rd_blijft_berichten_over_de_paus_1_724457.

Dagblad Trouw rectificeert Philipse-uitspraken

Onlangs reageerde ik op uitspraken van Herman Philipse, zoals die opgetekend waren door het dagblad Trouw (https://tasmedes.wordpress.com/2013/03/15/herman-philipse-ziet-ruimte-voor-een-god-van-de-gaten-en-voor-intelligent-design/). Het was ook een zeer onwaarschijnlijk verhaal. Vandaag staat er dan ook een rectificatie in Trouw met de volgende tekst:

Een van die reacties werd opgetekend uit de mond van hoogleraar filosofie Herman Philipse. Dat had niet mogen gebeuren. Prof. Philipse had duidelijk aangegeven alleen te kunnen instemmen met een achtergrondgesprek. Citaten uit dat gesprek zouden alleen met zijn toestemming gebruikt mogen worden. De redactie heeft verzuimd die toestemming te vragen. Waarvoor onze excuses. In het artikel werd prof. Philipse bovendien verbonden aan de verkeerde universiteit; hij is hoogleraar in Utrecht, niet in Leiden.

Ook Cees Dekker was uitgesproken negatief over het Trouw-artikel. Blijft onduidelijk of Philipse nu gezegd heeft wat de correspondent heeft opgeschreven. Er staat namelijk niet dat Philipse onjuist geciteerd is, maar dat er toestemming gevraagd had moeten worden om citaten uit het gesprek te mogen gebruiken. Hoe dan ook, het artikel is blijkbaar onbetrouwbaar. Een behoorlijk amateuristische gang van zaken voor één van de grootste kranten van Nederland.

Misschien waren de goden wel buitenaardsen. Een gesprek met Coen Vermeeren over zijn nieuwe ufo-boek

Over precies een week, op 27 maart 2013, verschijnt het boek van de Delftse luchtvaart- en ruimtevaartdeskundige Coen Vermeeren over ufo’s: Ufo’s bestaan gewoon: Een wetenschappelijke visie (Uitgeverij Ankh-Hermes, ISBN 9789020208993, 192 pagina’s, 19,95 euro).

Uitgeverij Ankh-Hermes beschrijft het boek als een standaardwerk op het gebied van ufo’s en als een “pleidooi voor een wetenschappelijke houding t.o.v. onverklaarbare verschijnselen: Wanneer gaat het echte ufo-dossier open?” Het boek wordt onder andere door de econoom prof. dr. Herman Wijffels hoog aangeprezen. Dat maakt natuurlijk nieuwsgierig.

Om alvast iets over het boek en over de ideeën daarin te vernemen, heb ik Coen Vermeeren bereid gevonden tot een korte uitwisseling over zijn ideeën en zijn boek. Een gesprek over ufo’s, de grenzen van het weten, angst, en ‘ancient aliens’…

Ben je gelovig en wetenschapper? Houd je mond dan dicht, als je carrière je lief is!

Vandaag staat er in het Reformatorisch Dagblad een opiniestuk van Lamber Wierenga, een oud-universitair hoofddocent algemene literatuurwetenschap en Franse letterkunde in Groningen. Het stuk fascineert me, maar ergert me ook mateloos. (Een deel van de ergernis werd overigens ook veroorzaakt door de enorme Skoda-banner die bij het RefDag prominent in beeld was, en die in eerste instantie bij wegklikken alleen groter werd.)

Kijk, dat Van Schayck niet handig heeft geopereerd door zijn uitspraken over de wonderlijke beenverlenging te doen, is nu wel duidelijk. Maar Wierenga doet een aantal suggesties, die erop neerkomen dat wetenschappers die gelovig zijn in het huidige klimaat maar beter helemaal kunnen zwijgen over religieuze zaken. Religie wordt tot taboe verklaard.

RU-hoogleraar Heino Falcke zegt zinnige dingen

Na alle retorische bombast van de afgelopen dagen staat er eindelijk een verfrissend goed interview in Trouw met Heino Falcke, hoogleraar astrodeeltjesfysica en radioastronomie aan de Radboud Universiteit en Spinozapremiewinnaar, en lekenpredikant (en nee, ik heb hem nog niet ontmoet). In het interview zegt hij zinnige dingen, die mijns inziens grotendeels de angel uit de discussies van de afgelopen dagen halen. Met name de uitspraak in de inleiding vind ik er eentje om in te lijsten of op een tegeltje te zetten:

Een christelijke bakker bakt toch ook geen christelijk brood? Je hebt christelijke wetenschappers, maar zij maken geen christelijke wetenschap.

Lees hier het hele interview: http://www.trouw.nl/tr/nl/5091/Religie/article/detail/3409992/2013/03/15/Wetenschap-beantwoordt-niet-alles.dhtml.

Herman Philipse ziet ruimte voor een God van de gaten en voor Intelligent Design–LET OP AANVULLING

Ik had het bijna gemist, maar werd er vandaag toch ineens op geattendeerd: de atheïst Herman Philipse heeft in een interview in Trouw (pagina 10: “Hoe uitgesproken kunnen gelovige wetenschappers zijn?”) gisteren een vreemde move gemaakt, die ik en een aantal theologen met mij niet begrijpen. Het interview in Trouw was naar aanleiding van de commotie rondom Van Schayck. In het artikel komen Cees Dekker en Herman Philipse aan het woord over de grenzen van wat een wetenschapper mag zeggen. Herman Philipse zegt tamelijk onomwonden dat voor gelovige wetenschappers het prima is als ze een God of the gaps of Intelligent Design aanhangen…

Aanvulling, 21 maart 2013: Vandaag staat inTrouw een rectificatie met de volgende tekst:

Een van die reacties werd opgetekend uit de mond van hoogleraar filosofie Herman Philipse. Dat had niet mogen gebeuren. Prof. Philipse had duidelijk aangegeven alleen te kunnen instemmen met een achtergrondgesprek. Citaten uit dat gesprek zouden alleen met zijn toestemming gebruikt mogen worden. De redactie heeft verzuimd die toestemming te vragen. Waarvoor onze excuses. In het artikel werd prof. Philipse bovendien verbonden aan de verkeerde universiteit; hij is hoogleraar in Utrecht, niet in Leiden.

Dagblad Trouw staat er dus gekleurd op…

Wanneer wetenschapsjournalisten gaan bepalen wat wetenschap is

Volkskrant-wetenschapsjournalist Maarten Keulemans heeft een persoonlijk antwoord geschreven op de brief van de brandbrief van de hoogleraren van gisteren. Keulemans brief is hier te vinden (en ook hier, op de site van De Volkskrant zelf). Ik weet niet precies hoe ik de brief moet interpreteren. Ik vind de brief schokkend, een wetenschapsjournalist onwaardig. Zelfs zodanig ideologisch van aard, dat ik van mening ben dat deze uitingen van Keulemans de objectiviteit van de kwaliteitskrant die De Volkskrant is, in gevaar brengt. Ik zal het uitleggen.

Open brief: Hoogleraren pleiten voor meer persoonlijke vrijheid

Zondag stond er een stuk op mijn weblog, gisteren stond het op Sargasso, vandaag staat mijn artikel in het Nederlands Dagblad, en vanmiddag krijg ik een tweet van ForumC, met daarin bericht dat er een open brief is verschenen waarin 27 hoogleraren pleiten voor meer persoonlijke vrijheid. Of er een verband is tussen mijn weblog en deze actie, weet ik niet, maar ik steun de actie van harte!

Volgens de website van ForumC:

De hoogleraren, waaronder enkele Spinozaprijswinnaars, zijn verontrust dat het volgens sommigen blijkbaar niet is toegestaan dat een wetenschapper in een persoonlijk verhaal zijn opinie geeft naar aanleiding van zijn eigen ervaringen. Dit kan erin resulteren dat een wetenschapper in het openbaar alleen mag spreken over de huidige stand van zijn eigen vakwetenschap. Dat zou de vrijheid van meningsuiting voor wetenschappers sterk beperken.

De ondertekenaars, die allen binnen 24 uur gereageerd hadden, pleiten ervoor om goede wetenschap te bevorderen en tegelijkertijd de individuele wetenschappers hun persoonlijke vrijheid te gunnen. Goede wetenschap laat die ruimte.

Ik kan hier niet anders dan met “amen” op reageren.

Hier het persbericht van ForumC: http://www.geloofenwetenschap.nl/index.php/nieuws/item/370-hoogleraren-pleiten-voor-persoonlijke-vrijheid-wetenschappers.html

En hier de open brief (in PDF): http://www.geloofenwetenschap.nl/index.php/nieuws/item/download/56.html

Ontstaat er een heksenjacht op gelovigen?

De afgelopen dagen heb ik me verbaasd over alle commotie rondom de Maastrichtse hoogleraar Van Schayck. Plotseling trekt hij zich terug als directeur van het onderzoeksinstituut Caphri, omdat hij wil voorkomen dat dit instituut schade lijdt door de ophef die is ontstaan door zijn beweringen dat hij een wonderbaarlijke beengroei heeft zien plaatsvinden. Ik heb erover zitten denken om een opiniestuk te schrijven voor een grote Nederlandse krant, maar ik kon mijn gedachten niet goed op een rijtje krijgen. Dan maar wat gedachten op de zondagochtend…