De toekomst van de kerk in Nederland

Hoe staat het met de toekomst van geloof en kerk in Nederland? Ik ben al langere tijd zeer negatief over de toekomst van de Protestantse Kerken in Nederland (de PKN). Deze kerken zijn niet in staat de ontkerkelijking te stoppen. Ze lijken simpelweg totaal niet in staat om aansluiting te vinden bij het moderne levensgevoel van mensen.

Ik kwam in het nieuwe boek van Gerrit Manenschijn, Religie terug van even weggeweest: Maar waar is God? (Zoetermeer: Meinema 2008) de volgende passage tegen, waarin hij beschrijft hoe in sommige kerkelijke gemeenten de ‘kritische grens’ van kerkgangers die nodig is voor een gemeenschap om voort te bestaan, niet langer gehaald wordt:

Dan wordt het onmogelijk een wijkgemeente in stand te houden. Van externe dreiging is geen sprake; het is een niet te stoppen ledenverlies. Het afstoten van een kerkgebouw wordt dan zoiets als het sluiten van een buurtwinkel die de concurrentie met een grote supermarkt niet langer aankan. Jammer, niets aan te doen. De buurtwinkel heeft geen klandizie meer, de kerk geen kerkgangers. De vormalige klanten van de buurtwinkel zijn er nog wel, maar ze doen nu ergens anders hun boodschappen. De voormalige kerkgangers zijn er ook nog, maar ze zoeken hun heil nu buiten de kerk, áls ze nog zoeken. (30)

Manenschijn klinkt relativistisch, doch is het niet. Want het gaat hem wel degelijk aan het hart: "Ik kan er niet onderuit: kerkverlating is meestal een gevolg van geloofsverlies. Daarom komt het des te meer aan op behoud van duurzaam geloof. Dat is geloof dat bestand is tegen de religieuze waan van de dag en een kordaat antwoord heeft op de verleiding van het ongeloof" (30v). Zijn hele boek is een – wanhopig en vergeefs – pleidooi voor de relevantie van het christelijk geloof in de hedendaagse geseculariseerde cultuur.

Hoewel het boek van Manenschijn op iedere pagina diepe wanhoop verraadt, houdt hij de schijn op hoopvol te zijn. De toekomst is echter zeer donker. Want elders las ik een prognose over de kerk tot 2015 die Manenschijn wellicht nog somberder zal stemmen:

Te verwachten valt dat religie in Nederland in de komende decennia zich meer en meer als een echte consumentenmarkt zal ontwikkelen, inclusief niche-markten. Religie zal vaker en directer het vehikel worden om persoonlijke behoeften, wensen en verlangens te vervullen. Religie wordt een belangrijker onderdeel van een levensstijl en wordt daardoor de komende jaren weer zichtbaarder in het openbare leven. Religie wordt nog pluralistischer en de religieuze kaart zal sterk van kleur verschieten. Het aantal christenen dat zich verbonden voelt met een kerkgenootschap zal sterk afnemen. De katholieke kerk, de orthodox en bevindelijk gereformeerde gemeenten en de evangelische en piknksterkerken zullen zich enigszins stabiliseren, maar andere christelijke kerken – met name de Protestantse Kerk in Nederland – zullen worden gedecimeerd of zelfs geheel van de kaart verdwijnen. Voor 2015 betekent dat het definitieve einde van Nederland als christelijke natie.

(B. de Reuver, "Toekomst van de cultuur", in: L. Reijnders, B. de Reuver en E. Tellegen (red.), Toekomst in het Groot, Amsterdam: Amsterdam University Press 2007, 185-220, 206.)

Hoe duurzaam zal het geloof van de PKN-kerkgangers dus blijken te zijn? Is de hoop van Manenschijn niet hopeloos?

About these ads
  1. #1 door Simon op 14 maart 2008 - 10:05

    Taede, de PKN zal uitsterven… maar: zie hier een blik in de toekomst. Netwerkkerken, locale kringen, events voor doelgroepen, eigentijdse muziek en mystiek, diaconaal actief in de omgeving en relevante prediking die aansluit op de moderne levenstijl. Het christelijke geloof is enorm duurzaam, maar evolueert. Je moet dus niet alleen naar de trends kijken, maar ook en vooral naar de mutaties: locale aanpassingen die zich vastzetten in de populatie en de fitness van de kerk verhogen.

  2. #2 door Taede A. Smedes op 14 maart 2008 - 10:09

    Hallo Simon,
    Je hebt helemaal gelijk – ik heb alleen gefocust op de PKN. Ook De Reuver in zijn artikel gaat na zijn conclusie over het teloorgaan van de PKN over tot een beschrijving van nieuwe vormen van spiritualiteit en religieus geloof die ook in de toekomst nog zeer prominent in onze samenleving aanwezig zullen zijn. De dood en begrafenis van de PKN is dus niet het hele verhaal…

  3. #3 door Leon van den Berg op 28 maart 2008 - 17:39

    Er werpt zich nu een eenvoudige vraag op : waarom wordt de PKN verlaten ? Een blik op hun website is verhelderend: je ziet dan gelijk dat Jezus, God met ons, niet centraal staat, hij verschijnt pas na de derde klik waar we vinden « dat Jezus de zoon van God is. Dit wil zeggen dat de mensen in Jezus de aanwezigheid van God herkennen » waarmee de PKN 2000 jaar christelijk geloof aan de kant schuift. Waar baseert de PKN hun geloof dan wél op? Zij laten zich kennelijk door de bijbel inspireren, maar zijn daarin, door het toestaan van het inzegenen van “niet-bijbelse samenlevingsvormen” gaan scheuren.
    De PKN baseert zich dus niet op Jezus als zoon van God en niet op de bijbel. Dus niemand weet maar waar hun geloof wél op gebaseerd is. Niemand weet meer wat ze geloven. Wat de voorzitter van de PKN zegt, of hun plaatselijke pastor, of zij zelf? Hoe kan een geloof duurzaam zijn als het niet eens meer duidelijk is wát je gelooft? Een jonge generatie die logisch denkt kiest iets anders; een bewust geloof.
    Terug kan niet meer: kerkgangers die die fout inzien zijn allang weggelopen, richting een meer dogmatisch protestantse kerk of een evangelische kerk. Het is hopeloos voor de PKN.
    Maar uiteraard is er hoop: Evangelische kerken groeien als champignons, in China zijn er 70 miljoen katholieken bijgekomen, Zuid Koreaanse gereformeerde missionarissen overspoelen de wereld.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 1.192 andere volgers

%d bloggers op de volgende wijze: