Waar komt dat idee vandaan dat Nederland vooral oudjes massaal neerspuit, zodat veel oudjes zelfs naar Spanje vluchten (en dus niet vanwege het klimaat)? Ik weet niet waar Santorum het verhaal gehoord heeft, maar ik weet wel iemand die hier ook over geschreven heeft: de Intelligent Design aanhanger David Berlinski. Berlinski is een wiskundige van oorsprong maar is de laatste jaren helemaal naar ID overgestapt en bekwaamt zich nu in het bekritiseren van de evolutietheorie, waarbij hij alle retorische stijlmiddelen gebruikt die ook fundamentalistische gelovigen gebruiken, zoals het verguisde argumentum ad nazium. Berlinski is van oorsprong Amerikaan maar woont al jaren in Parijs. Het gekke is dat Berlinski zelf beweert een “agnost” te zijn en dus geen godgelovige. Toch neemt hij het in de literatuur voortdurend op voor religie en zelfs voor het idee van een schepper-God. Wat lopen er toch rare knakkers rond op de wereld…

Affijn, een paar jaar geleden kocht ik in de VS het boekThe Devil’s Delusion: Atheism and its Scientific Pretensions van Berlinski (New York: Crown Forum 2008). Het boek lag toen net in de boekwinkel en ik was gewoon nieuwsgierig. De terugreis heb ik in het boek gelezen, en ik viel toen meteen al over de volgende passage:

In 1984, Holland legalized euthanasia. Critics immediately objected that Dutch doctors, having been given the right to kill their elderly patients at their request, would almost at once find reasons to kill patients at their whim. This is precisely what has happened. The Journal of Medical Ethics, in reviewing Dutch hospital practices, reported that 3 percent of Dutch deaths for 1995 were assisted suicides, and that of these, fullly one-fourth were involuntary. The doctors simply knocked their patients off, no doubt assuring the family that Grootmoeder would have wanted it that way. As a result, a great many elderly Dutch carry around sanctuary certificates indicating in no uncertain terms that they do not wish their doctors to assist them to die, emerging from their coma, when they are ill, just long enough to tell these murderous pests for heaven’s sake to go away. The authors of the study, Henk Jochensen [!] and John Keown, reported with some understatement that “Dutch claims of effective regulation ring hollow.”

Euthanasia, as Dr. Peggy Norris observed with some asperity, “cannot be controlled.”

(…)

How many scientific atheists, I wonder, propose to spend their old age in Holland? (32-33)

Berlinski verwijst naar een studie van Jochensen en Keown die ik niet helemaal bestudeerd heb, maar die HIER te vinden en gratis als PDF te downloaden. Ik ken wel één van de auteurs, namelijk “Jochensen”. Dat is Henk Jochemsen, ethicus, ooit verbonden aan het Lindeboom Instituut voor Medische Ethiek (die ook de financier was van de studie) en nu hoogleraar Reformatorische Wijsbegeerte aan de Universiteit van Wageningen, waar hij zich met zijn behoorlijk fundamentalistische ideeën – zo vernam ik vorig jaar toen ik een bezoek bracht aan het Studentenpastoraat aldaar – behoorlijk berucht heeft gemaakt. Dat kan ik heel goed begrijpen. Helaas spreekt hij daarmee ook een groot deel van de Wageningse studentenpopulatie aan. Overigens heb ik Jochemsen (ik heb ooit in een klein project over technologie en religie met hem samengewerkt) leren kennen als een creationist die Intelligent Design zeer aantrekkelijk vindt.

De vraag is dus: heeft Rick Santorum de mythe van euthanasie in Nederland ontleend aan Berlinski, en is die mythe uiteindelijk afkomstig van die publicatie van Jochemsen & Keown? Komt ook het idee van de armbandjes bij Jochemsen & Keown vandaan? Ik kon het zo snel niet in het artikel vinden. Of is dat een uitvinding van Berlinski? De bron van Santorums ideeën is in ieder geval Nederlands, afkomstig uit het fundamenteel-religieuze kamp waar ook Santorum zelf toe behoort.

Kritisch artikel van Henk Jochemsen uit 1994 over de (toen) nieuwe wet: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1376557/

Het artikel van Jochemsen & Keown uit 1999, dat Berlinski bedoelt: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC479162/

Er is via Google heel wat te vinden over het geruchtmakende artikel van Jochemsen & Keown.

Overigens ontdekte ik zojuist dat ik al in 2008 verontwaardigd over de uitingen van Berlinski heb geschreven: http://tasmedes.wordpress.com/2008/04/24/david-berlinski/.

Wikipedia is een fantastische bron van informatie, vooral van snelle informatie. Ik gebruik Wikipedia vaak zelf ook; ik heb zelf de nieuwe Wikipedia-app op mijn smartphone staan. Waarom dan toch dat verzet tegen het gebruik van Wikipedia in discussies? Mij gaat het inderdaad om het gebruik van Wikipedia.

Ik heb gemerkt dat sommige blogbezoekers Wikipedia gebruiken niet als een bron van informatie, maar als een autoriteit. Een voorbeeld (even lukraak gekozen) is een recente reactie van Tjerk Muller. In een discussie over de ufo-waarneming van Amerikaanse militairen in het Britse Rendlesham Forest in 1981, kwam Muller met het argument dat volgens het Wikipedia-artikel over deze zaak slechts één van de militairen een voertuig zou hebben gezien, dat die zijn verhaal steeds meer opblies, etc. Muller verwijt mij vervolgens:

Je zou als academicus toch iets kritischer moeten zijn ten aanzien van buitengewone claims, en even natrekken of de getuigenissen in dat boek van Kean (allen van ufo-gelovigen) ook echt stroken met de oorspronkelijke feiten.

Muller maakt hier een aantal argumentatiefouten. Allereerst de drogreden die genoemd wordt poisoning the well. Door te stellen dat Kean “ufo-gelovigen” zouden zijn, suggereert hij dat hun argumenten of beschrijvingen niet kunnen kloppen, omdat degenen die ze uiten bevooroordeeld zijn. Tevens is dit een versie van de genetische drogreden, want het zou best kunnen dat de “buitengewone claims” juist zijn, ongeacht de bron ervan.

Maar het ergste vind ik nog dat zijn reactie een autoriteitsargument behelst. Muller verwijst namelijk naar het Wikipedia-artikel over de Rendlesham Forest zaak en dat is voor hem blijkbaar betrouwbaarder dan de getuigenverklaringen van de betreffende militairen in het boek van Kean. Ik word verweten niet kritisch genoeg te zijn, omdat het Wikipedia-artikel een andere beschrijving van zaken geeft. De vraag daarbij is echter of de informatie in het Wikipedia-artikel juist is. Muller verwijst niet naar studies die over het Rendlesham Forest incident verschenen zijn. Muller neemt dus op geloof aan dat het Wikipedia-artikel een betrouwbare beschrijving geeft, waarmee hij de schijn wekt, dat Wikipedia in dezen het laatste woord heeft.

Een dergelijke argumentatieve move kan beschouwd worden als een argumentum ad verecundiam. In feite is het gebruik van Wikipedia-artikelen als argumentatieve move een vorm van: Mijn leraar zegt het, dus het is zo. Met Wikipedia waant iedereen zich plotseling een autoriteit. Wie kan nu verweten worden niet kritisch te denken?

Wikipedia-artikelen zijn anoniem. Ze mogen de naam hebben dat ze over het algemeen betrouwbare informatie geven, toch is het aan veel universiteiten verboden voor studenten om Wikipedia als bron van informatie te geven. En terecht, omdat meestal absoluut niet duidelijk is wat de bron van specifieke informatie is. Veelal wordt in Wikipedia-artikelen verwezen naar andere websites als bron voor een bepaald idee of argument, waarbij dus feitelijk een vervolgstap zou moeten volgen, namelijk het checken van de informatie op de gelinkte website. En ook als verwezen wordt naar boeken, zouden die eerst gecheckt moeten worden om te zien of de betreffende passage wel juist is gelezen. Het is simpelweg onwetenschappelijk om Wikipedia-informatie als een autoriteit aan te nemen. Opnieuw, het kan best zijn dat Wikipedia-informatie over het algemeen betrouwbaar is, maar dit kan nooit een argument zijn om Wikipedia-artikelen als autoriteit in een discussie op te voeren. Dit levert simpelweg een drogreden op.

Ik heb er genoeg van dat blogbezoekers “Wikipedia-argumenten” geven, autoriteitsargumenten op basis van Wikipedia, waarbij zij dus tevens impliciet en meestal onterecht pretenderen op vlak van dat artikel een autoriteit te zijn (immers, zij achten de informatie van het betreffende artikel als betrouwbaar). Vandaar dat ik per direct een nieuwe spelregel in discussies op mijn blog invoer: argumenten op basis van Wikipedia-artikelen zijn per direct niet langer toegestaan in discussies.

Iemand mag best verwijzen naar Wikipedia-artikelen als informatiebron. Zo heeft bijvoorbeeld Eelco in een discussie wel eens iemand gewezen op het Wikipedia-artikel over de Big Bang theorie. Vanuit zijn wetenschappelijke expertise achtte hij het artikel voldoende betrouwbaar als bron van snelle informatie. Dit was echter geen argument in een discussie, maar een informatieve opmerking en vandaar dat ik zoiets zou toestaan. Maar het is niet langer toegestaan om in een discussie argumenten naar voren te schuiven op basis van een of meerdere Wikipedia-artikelen.

Het artikel van Van Egmond is HIER te lezen. De repliek is betrekkelijk eenvoudig, Van Egmond stelt dat het verzet tegen ufo’s vergelijkbaar is met het verzet van de paus tegen Galileo’s ideeën: zijn ideeën konden niet waar zijn, en daarom weigerde de paus ook door de telescoop van Galileo te kijken. Ik vind Van Egmonds laatste alinea erg sterk, want daarin zegt hij waar het werkelijk om gaat:

Echte wetenschappers nemen moeilijk weerlegbare waarnemingen serieus en nemen de uitdaging aan om met nieuwe wetenschappelijke verklaringen te komen. Echte wetenschap is verwondering. Een samenleving die zich niet meer verwondert, kan beter haar universiteiten sluiten. Wil de laatste de Verlichting uit doen?

Toch vermoed ik dat Van Egmonds pleidooi tegen dovemansoren gericht is. Ik vermoed dat veel sceptici hem weg zullen zetten als eveneens een “ufo-gelovige”, en wel om de reden dat hij zich met graancirkels heeft beziggehouden en daarbij vreemde ervaringen heeft opgedaan.

Een aantal jaren geleden moest ik een boekje recenseren, Zien is geloven: Exacte wetenschappers over spiritualiteit (Amsterdam: Ambo 2009). Een erg leuk boekje waarin allerlei exacte wetenschappers over hun eigen (meestal erg aardse) spiritualiteit schrijven. Ook Van Egmond heeft in dat boekje een essay met als titel “Wetenschap van de werkelijke wereld” (p. 70-83). Volgens Van Egmond zou verwondering centraal moeten staan in de wetenschap. Van Egmond schrijft over bijzondere persoonlijke ervaringen van mensen, synchroniciteiten, etc. Dat zijn meestal ervaringen die “vallen tussen de wil van de wetenschap en het schip van de wetenschapper, in statistische termen: N=1 en dat ben ik” (p. 71). Die persoonlijke ervaringen worden daarom door wetenschappers diepgaand gewantrouwd. Maar Van Egmond vindt die houding niet juist:

Maar er lopen heel veel mensen rond met vergelijkbare en nog veel verder gaande persoonlijke ervaringen en die beleven een steeds grotere kloof tussen de door henzelf als onweerlegbaar beleefde werkelijkheid en de wetenschap die vanuit haar autoriteit die werkelijkheid ontkent. Van echte verwondering is in grote delen van de wetenschap dan ook nog maar nauwelijks sprake. De wetenschap heeft zich teruggetrokken in een deel van de werkelijkheid, maar ziet dat deel abusievelijk aan voor het geheel. De gevolgen daarvan zijn niet uitgebleven. (p. 71-72)

Van Egmond heeft interesse in dergelijke “grenswetenschappelijke” ervaringen, en beschrijft hoe hij uiteindelijk niet alleen geïnteresseerd raakte, maar zelfs ging participeren in onderzoek naar graancirkels. Hij reisde af naar Wiltshire “om te kijken wat er aan de hand was” (p. 73) en beschrijft vervolgens hoe hij daar vreemde ervaringen opdeed, terwijl het wetenschappelijk onderzoek ernaar maar geen resultaten wilde opleveren:

Na drie weken iedere nacht in de heuvels van Wiltshire te hebben doorgebracht was het resultaat nul. De graanformaties leken steeds net buiten het veld van de infraroodcamera te ontstaan, achter bomenrijen, in de warmteschaduw van een dorp of gewoon in het aangrenzende dal. Een tweede aanpak bestond uit het maken van foto’s met tien aangepaste (nabije infrarood)camera’s, die ieder kwartier een foto maakten en op vijf plaatsen in de heuvels waren ingegraven. Maar ondanks 80.000 foto’s per seizoen leverde ook dat niets op. De formaties ontstonden, soms in het zicht van de camera’s. In nachten zonder maan of sterren en in Wiltshire is het dan zo aardedonker, dat ook de extra gevoelige camera’s al met al niets zien. Wel hebben we in de afgelopen jaren veel merkwaardige dingen gezien. Lichten die uit de hemel vielen op plaatsen waar later graanformaties bleken te liggen; kleine lichtobjecten die als “dwaallichten” over de velden dwaalden en een groot aantal malen door toevallige passanten op video waren vastgelegd; metaalachtige bollen van circa 2 meter diameter die als zeepbellen over de velden zweefden. En ten slotte de indicatie dat “wat mensen denken” in de velden werd afgebeeld. Een groep Japanners bijvoorbeeld, mediteerde dat ze een Japans symbool in de velden wensten; de volgende dag was er een origamipatroon verschenen. Er is inmiddels een groot aantal van die ervaringen gerapporteerd en ook wijzelf hebben iets dergelijks inmiddels meerdere keren ervaren. Zo bogen wij ons bij een welkomstborrel in Wiltshire ‘s avonds laat tussen 12.00 en 1.00 uur met enkele mensen spontaan over een boek waarin een grote afbeelding stond van de Tarotkaart nul, voorstellende De Dwaas. Het geeft de mens weer die uiteindelijk al het materiële achter zich laat en alleen met een stok en daaraan zijn knapzak de wereld intrekt; in die knapzak zou hij dan zijn lot met zich mee dragen. Eén van mijn camera’s te velde maakte om 23.00 uur de laatste bruikbare foto en bij he teerste sprankje licht om circa 3.00 uur bleek in het veld een graanformatie te liggen waarin later stok, knapzak en “harlekijn”-symbolen te zien waren dn die op de website van de Crop Circle Connector spontaan The Fool werd genoemd. Toeval kan natuurlijk een rol spelen, maar de waarschijnlijkheid daarvan is berekenbaar gering. Ook was de tijd voor een even onwaarschijnlijke grappenmaker erg kort om een dergelijk patroon in het veld te leggen. Het aantal van deze ervaringen is inmiddels vrij groot en zou tot nadenken moeten stemmen. (p. 75-76)

Van Egmond is dus overtuigd van de werkelijkheid van deze ervaringen, maar is geraakt door de passiviteit en zelfs het verzet van wetenschappers jegens dergelijke wonderlijke zaken. Van Egmond schrijft dan ook:

Het angstig vasthouden aan oude paradigma’s heeft in de geschiedenis de vernieuwing van het denken al te vaak in de weg gestaan. De kern van het probleem lijkt te liggen in het niet toelaten van speculatieve hypothesen. Alleen al de formulering daarvan wordt als een bedreiging van de op het eigen paradigma gebaseerde autoriteit gezien. Een hypothese kan alleen uitgesproken worden als het bewijs er direct wordt bijgeleverd. Feiten en waarnemingen worden alleen als zodanig geaccepteerd als ze verklaard kunnen worden. Zo wordt bijvoorbeeld in de toxicologie of in de epidemiologie de klaarblijkelijke giftigheid van een stof weinig serieus genomen zolang de mechanistische werking van de giftigheid niet wordt begrepen. Zelfs hier is impliciet het achterliggende devies: “wat ik niet begrijp, kan niet waar zijn”. Hoe kon het zover komen? (p. 77)

Wetenschappers vallen nu massaal over Coen Vermeeren heen, maar het blijkt dus dat Klaas van Egmond hem al jaren geleden voorging. Vreemd dat er toen geen sceptische haan naar heeft gekraaid…

Een erg interessante man, die Van Egmond, met heerlijk tegendraadse ideeën. Ik hoop ooit nog eens wat te lezen over zijn graancirkel-onderzoek, maar na lang zoeken kon ik er helaas niets over vinden.

Zie ook: http://www.klaasvanegmond.nl/ en http://nl.wikipedia.org/wiki/Klaas_van_Egmond.

Verder nog wat links:

http://www.depers.nl/binnenland/163701/Graancirkels-bestaan.html

http://vroegevogels.vara.nl/nieuws-item.131.0.html?&tx_ttnews[tt_news]=347185&tx_ttnews[backPid]=842&cHash=6b78645bbae471947cbaf2cde65a0e2e

Een pagina via Google Books uit een erg leuk boek van Theo Meder, die een etnografische studie deed naar het graancirkelfenomeen.

http://www.niburu.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=2176:waarom-wordt-het-ufo-onderwerp-zo-geridiculiseerd&catid=34:ufo&Itemid=47

Het zwartgekleurde mensbeeld van Steef Post

Het artikel op de site van het Reformatorisch Dagblad laat zien wat het mensbeeld is dat overheersend is in refo-kringen. Posts artikel begint ermee dat hij stelt:

Gehoorzaamheid als opvoedingsdoel staat diametraal tegenover zelfontplooiing als opvoedingsdoel. Bevindt zich in het hart van het kind een zaadje dat verzorgd en beschermd moet worden, zodat het tot een prachtige plant uitgroeit? Of woont in het hart van het kind het kwade, dat beteugeld moet worden en omgebogen? Onnodig om te zeggen dat deze twee benaderingen appelleren aan een tegengesteld mensbeeld.

Het moge duidelijk zijn, volgens Post is het tweede het geval: in het hart van het kind woont het kwade, dat beteugeld moet worden en omgebogen. Met andere woorden, het aloude “de mens is een wolf”, maar dan wel op een zeer fundamentele manier. Post schrijft dat ouders die menen dat “anno 2012” kinderen “volwassen worden in een wereld die het zelf kiest en met een waarheid die het zelf creëert” eigenlijk een misdadige aanpak van opvoeden hanteren. Want:

Het levert de mens over aan zichzelf. Het bindt de mens aan zijn natuurlijke neigingen. Wie belijdt en beseft welke verdorvenheid in de mens woont, begrijpt dat de mens die mag doen wat hij wil, tot een dier wordt.

Oftewel, de mens is fundamenteel geneigd tot alle kwaad, en als dat de vrije loop wordt gelaten, zal dat ontaarden in dierlijk, dus verdorven gedrag. (Overigens wordt hier ook inherent een moreel oordeel over dieren geveld, maar dat terzijde.)  Maar als het kind dus fundamenteel het kwade wil, en het kwade moet worden beteugeld en omgebogen, dan is de enige remedie een radicale aanpak, oftewel volgens Post:

Een kind komt tot zijn recht als de eigen wil gebroken wordt en als het kind wil wat God wil.

Binnen refo-kringen wordt er dus geleerd dat de mens inherent kwaadaardig is, uiteraard als resultaat van de zondeval. De mens is tot alle kwaad geneigd. Dit betekent derhalve dat kinderen moet worden voorgehouden dat hun eigen morele oordeel over goed en kwaad niet kan worden vertrouwd. Immers, zij neigen intuïtief naar het kwade en zullen dat dan ook boven het goede verkiezen. Kinderen wordt dus geleerd om hun eigen zelf te wantrouwen, en om het oordeel over te laten aan anderen, in eerste instantie de ouders (en uiteindelijk: de vader). Bovendien, de wereld is slecht en verdorven, het kwaad tiert er welig, je doet er het best aan om er zo ver mogelijk van weg te blijven.

Ondermijning van het basisvertrouwen

Zo wordt bij refo-kinderen dus op drie manieren een fundamenteel basisvertrouwen (een term van de psycholoog Erik Erikson) ondermijnd. (1) Allereerst wordt ontkend dat de wereld goed is. De wereld is fundamenteel slecht en verdorven. De werkelijkheid moet als zodanig gewantrouwd worden. Maar (2) ook de mensen zijn fundamenteel kwaadaardig, als ze hun natuurlijke neiging en hun eigen wil volgen zullen ze tot alle kwaad geneigd zijn. Dus ook de medemens moet als zodanig gewantrouwd worden. Ten slotte (3) is ook het kind zelf geneigd tot alle kwaad, ook het kind zelf wordt voorgehouden dat zijn eigen wil tot het kwade neigt en dat dus de eigen wil en het eigen morele oordeel gewantrouwd moet worden.

Refo-kinderen groeien dus op in een werkelijkheid die gewantrouwd moet worden. De werkelijkheid is verdorven en slecht. Zelfs het eigen oordeel kan niet worden vertrouwd. Het kind moet dus volledig vertrouwen op wat het “van hogerhand” krijgt aangezegd, het moet gehoorzamen, luisteren naar en vertrouwen op de oordelen van autoriteitspersonen die zeggen het beter te weten. De ouders, de vader, de dominee. Zij die de wil van God kennen en dus weten wat goed voor het kind is, want het kind zelf leert om de eigen wil te smoren en te wantrouwen. In plaats van een basisvertrouwen ontstaat een fundamenteel basiswantrouwen. Een wantrouwen dat volledig op het geloof gericht is.

Is het vreemd dat kinderen die zo opgroeien en later in hun leven van hun geloof afvallen, in een enorm gat vallen? Als blijkt dat ook de autoriteitsfiguren waar ze hun hele vertrouwen in geïnvesteerd hadden niet te vertrouwen blijken, dan valt iedere externe zekerheid weg, en door de erosie van het fundamentele basisvertrouwen is er geen interne zekerheid meer. Zo’n mens wordt als iemand die op een vlot midden op zee in een woeste storm terechtkomt en geen enkel oriënteringspunt meer heeft.

Nog even afgezien van het buitengewoon creatieve knip-en-plakwerk van bijbelcitaten (quote-mining is wellicht een betere benaming) dat Post in zijn artikel tentoonspreidt, vraag ik me toch af: hoe kan iemand het in zijn bolle hersens halen om de wil van een kind te willen breken zodat het doet wat God wil? Wie bepaalt wat God wil? Het zijn immers altijd mensen die de wil van God uitleggen. Het komt er dus vaak op neer dat God blijkbaar wil wat de mens denkt dat God wil. Bovendien zijn in refo-kringen het meestal de mannen die de dienst uitmaken, dus mens en man zijn daar synoniem. De grenzen tussen “het beste met je kind voorhebben” en “kindermishandeling” lijken hier te vervagen. Dat zag ook Elma Drayer, die vandaag in Trouw een zeer venijnige column plaatste, waarin ze Posts nadruk op gehoorzaamheid koppelde aan de problemen van incest binnen refo-gezinnen.

Een alternatief mensbeeld

Ik wil hier tegenover een totaal andere mensvisie plaatsen, die overigens nog volledig los staat van individualisme, ofschoon ze er compatibel mee is.

De psycholoog Erik Erikson betoogde al dat kinderen, om zich tijdens het volwassen-worden te kunnen handhaven in de wereld, een fundamenteel basisvertrouwen in de goedheid van de werkelijkheid en van de mens nodig hebben. Basisvertrouwen is het antropologische vloertje waarop de mens zijn leven opbouwt. Uiteindelijk is basisvertrouwen een interiorisering van die goedheid in het eigen ik. Ook het eigen ik wordt als stabiel en als goed ervaren.eHet Het eigen oordeel mag vertrouwd worden. Als die levenshouding er niet is, ontstaat er een innerlijke onzekerheid die blijft knagen en waardoor voortdurend naar zekerheid buiten de eigen persoon wordt gezocht, als een aanklampen aan externe zekerheden die echter voortdurend ook weer verdwijnen, zodat weer naar een nieuwe zekerheid moet worden gezocht, enzovoorts. Wanneer er een stevig basisvertrouwen is, is er een innerlijk referentiepunt waardoor het kind – en later de volwassene – zich niet voortdurend heen en weer geslingerd voelt, maar een soort stabiliteit bezit zodat de persoon als een duikelpopje een soort flexibiliteit kent die haast onverwoestbaar is.

Religieus geloof bouwt en waarborgt basisvertrouwen

Religieus geloof bouwt op dat basisvertrouwen, haakt aan op dat antropologische vloertje. In de Bijbel staat dat God de schepping “goed” noemt, God erkent dus de goedheid van de wereld, en de mens mag dat oordeel beamen. De schepping is inherent goed. Ook de mens is door God goed geschapen. De mens vertoont vervolgens in de praktijk ambivalent en soms zelfs ronduit kwaadaardig gedrag (dat hoeven we niet te ontkennen), maar ten diepste is de mens goed. En dat betekent dat het eigen oordeel vertrouwd mag worden en over het algemeen ook betrouwbaar is. God wordt daarmee niet alleen de bron van de goedheid van de werkelijkheid en van de mens, maar tevens de waarborg ervan. Maar meer nog, die goedheid van de werkelijkheid en van de mens, dat vertrouwen, krijgt een innerlijk referentiepunt in de gelovige. De gelovige leert op het eigen oordeel te vertrouwen, en wordt daarmee minder afhankelijk van wat van buitenaf wordt gezegd. Geloof is daarmee niet iets dat van buitenaf wordt aangezegd en dat je moet geloven op basis van een externe autoriteit en waarvoor geen verder bewijs gegeven wordt of kan worden. Nee, geloof is uiteindelijk verankerd in het zelf, kan weliswaar verwoord worden in de taal van een religieuze traditie, maar is daar niet van afhankelijk. Een dergelijke gelovige kan beseffen dat religieuze taal en religieuze voorstellingen slechts symbolen zijn en niet letterlijk genomen hoeven te worden. Religieus geloof dat inhaakt op een basisvertrouwen raakt niet van slag als geloofsvoorstellingen betwijfeld worden of zelfs veranderen.

Conclusie

Met andere woorden, tegen Post zou ik willen stellen dat ik het misdadig vind dat iemand oproept om in naam van God de wil van een kind te breken. Een kind wordt daarmee zonder enige innerlijke weerbaarheid overgeleverd aan de grillen van de buitenwereld. Het wordt ten diepste afhankelijk van anderen, die dan gemakkelijk – en vaak zonder dat ze het zelf beseffen – van die afhankelijkheid misbruik kunnen maken. Opvoeden voor mij betekent: het kind een innerlijk vertrouwen meegeven in de goedheid van de werkelijkheid en van de medemens, en daarmee een innerlijk vertrouwen in de betrouwbaarheid van het eigen oordeel. Alleen als dat vertrouwen er is, kunnen tegenslagen verwerkt worden, dan wordt het kind weerbaar (en leert het uiteindelijk ook grenzen kennen). Religieus geloof onderschrijft die goedheid van de werkelijkheid en de goedheid van het eigen ik. Ieder religieus geloof dat hier afbreuk aan doet en de mens afhankelijk maakt en tot afhankelijkheid dwingt, is in mijn ogen moreel verwerpelijk.

Uitgeverij Boom is één van de laatste uitgeverijen in Nederland die nog boeken uitgeeft die kwalitatief onovertroffen zijn – zowel qua uitvoering als qua inhoud – en die bovendien nog relatief betaalbaar zijn (met nadruk op “relatief”, want sommige boeken zijn toch nog tamelijk kostbaar).

Maar gaat het wel goed met die uitgever? Ik heb zo langzamerhand mijn twijfels…

Ik had vorig jaar een order gezet van Levinas’ boek Totaliteit en Oneindigheid waarvan al in het begin van 2011 een herziene vertaling zou uitkomen. Ik geloof dat het boek oorspronkelijk al voor januari of februari 2011 was aangekondigd, daarna werd de uitgave voortdurend uitgesteld. Uiteindelijk stond eind november op de website dat het boek in december 2011 zou verschijnen. Eveneens in die maand zou het vertaalde hoofdwerk van Adorno, Negatieve dialectiek, bij Boom verschijnen. Maar december ging voorbij en de uitgavedatum werd wéér uitgesteld.

Maar wat schetste mijn verbazing toen ik vanochtend in de Selexyz-boekhandel in NijmegenTotaliteit en Oneindigheid in behoorlijke stapels zag liggen? Een boekhandel die overigens voor de rest tamelijk leeg was – het is overduidelijk dat het met de Selexyz-boekhandels niet goed gaat, maar dat terzijde. Maar ondertussen had ik het boek dus nog altijd niet ontvangen. Ik dus vanmiddag bellen met uitgeverij Boom.

Het meisje van de administratie kon eerst mijn bestelling niet terugvinden, want blijkbaar waren ze overgegaan naar een nieuw bestelsysteem. Uiteindelijk werd ik teruggebeld. Er was met mijn bestelling iets misgegaan, er kwam een verhaal over twee lijnen, en dat mijn bestelling ergens niet was doorgekomen. En nee, het boek van Adorno was geannuleerd, dat zou niet meer verschijnen. Toen ik vroeg wat daar de reden van was, werd ze mysterieus. Nee, daar kon ze geen mededeling over doen. Er veranderde iets aan haar stem, intuïtief voelde ik dat er iets zat. Ik vroeg door. Nee, écht niet. Het had er in ieder geval niets mee te maken dat het slecht zou gaan met Boom. Zeker weten? Zeker weten.

Het boek van Adorno is inderdaad verdwenen van de website van Boom, maar staat HIER nog wel aangekondigd. Het is raar dat de vertaling is geannuleerd. Onlangs nog werd een vertaling van Deleuzes Verschil en herhaling gepubliceerd, een niet-te-begrijpen boek, dat volgens Deleuze-kenners niettemin een klassieker is. De vertaling van Adorno’s hoofdwerk – dat in het Engels wel verkrijgbaar is – zou prima passen in het fonds van Boom. En als het boek gewoon vanwege bezuinigingen etc. geannuleerd werd, prima toch? Daar hoef je toch niet zo mysterieus over te doen? Wat ik ook niet begrijp is dat er al behoorlijk wat bestellingen geplaatst waren van Adorno’s boek – aldus het meisje van de administratie – die allemaal teleurgesteld moesten worden (hebben die dan al wel bericht ontvangen? vroeg ik me af, want ik niet).

Deze week stond in de Volkskrant al een artikel dat het slecht ging met de uitgeverijen in Nederland. De uitgeverijen hadden zich voorgenomen om dezelfde omzet te halen als vorig jaar, maar wel met de helft van het aantal nieuwe boeken. Met andere woorden, er zullen veel herdrukken etcetera verschijnen en weinig echt nieuwe boeken. Dat is voor auteurs dus buitengewoon slecht nieuws. Is iets dergelijks bij Boom ook aan de hand?

Het rommelt intern bij Uitgeverij Boom al langer, hoorde ik onlangs van een collega met goede contacten binnen de uitgeverij. Het zou financieel niet goed gaan met de uitgeverij, de boeken zijn te elitair, verkopen niet genoeg, met als gevolg bezuinigingen. Zo gaf Boom oorspronkelijk de vertaling van de Verzamelde Werken van Sigmund Freud uit. Maar de psychologie-afdeling van Boom zou plotseling zijn opgeheven met als gevolg ruzie in de tent, en de restant-exemplaren van Freuds werken zijn verramsjt (ik heb er vorig jaar met Boom over gebeld, en ze gaven inderdaad toe dat de boeken verramsjt waren, maar ze wilden niet zeggen welk antiquariaat de restanten had opgekocht).

Hoe dan ook, het is allemaal raar. Als academicus zou ik het erg jammer vinden als Boom zou besluiten minder boeken te gaan uitgeven of te gaan beknibbelen op de filosofische en theologische klassiekers die ze uitgeven. De uitgeverij brengt vertalingen van filosofische klassiekers op de markt voor een tamelijk breed publiek. Er is wat dat aangaat geen uitgever in Nederland die met Boom kan wedijveren. Ik ben een grote fan van hun uitgaven. Bovendien geven ze nogal wat vaktijdschriften uit op het gebied van filosofie en theologie. Die mogen ook absoluut niet verdwijnen. Dit stukje moet dan ook niet worden opgevat als kritiek op Boom, maar als een soort noodkreet.

Langzaam worden dus de gevolgen van de financiële crisis (en het zelfmoordbeleid dat onze overheid aan het uitproberen is) zichtbaar. Mocht iemand overigens vorig jaar ook bestellingen hebben geplaatst en daar ondertussen nog niets over gehoord hebben, dan zou ik even bellen. Grote kans dat die bestellingen ook fout zijn gegaan, ik kan me werkelijk niet voorstellen dat ik de enige ben…

Het boek is geschreven door twee bijbelwetenschappers. Marjo Korpel is universitair hoofddocent Oude Testament aan de Universiteit van Utrecht en ze is predikante binnen de PKN. Johannes de Moor is emeritus hoogleraar Semitische Talen en Culturen van het Oude Nabije Oosten aan de Protestantse Theologische Universiteit Kampen. Van hun hand verscheen in 2011 het boek The Silent God bij uitgeverij Brill, waarvan de Nederlandse vertaling die ik hier bespreek een populariserende bewerking is “ten behoeve van niet-specialisten” aldus de auteurs.

Het boek begint met een hoofdstuk waarin de problematiek van de zwijgende God in onze moderne tijd aan de orde wordt gesteld. De auteurs doen dit door te kijken naar hedendaagse literatuur en film, en ze kijken wat theologen en filosofen over het zwijgen van God te zeggen hebben. De auteurs laten daarmee zien wat voor een centraal thema het zwijgen van God is geworden in onze moderne tijd. Het tweede hoofdstuk van het boek is methodisch van aard. De auteurs stellen in dit boek een aantal zaken centraal: allereerst dat alle spreken over God metaforisch of analoog spreken is en dus uitgaat van menselijke taal en beelden, en dat dit idee al in de Bijbel en het oude Nabije Oosten aanwezig was; ten tweede dat zwijgen spreken veronderstelt, zodat in dit boek ook wat algemener aan de communicatie tussen mensen onderling en tussen mensen en de goden/God aandacht moet worden geschonken (m.a.w. het boek gaat niet alléén over het zwijgen van God); en ten derde dat de Bijbel meer in continuïteit staat met de cultuur van het oude Nabije Oosten dan vaak wordt gedacht. De vergelijking tussen de cultuur van het oude Nabije Oosten en de Bijbel wordt gemaakt, omdat de auteurs menen dat de Bijbel de cultuur van het oude Nabije Oosten veronderstellen en overnemen, maar af en toe aanpassen. Dit uitgangspunt zal niet bij alle gelovigen in even goede aarde vallen (velen willen juist benadrukken dat de Bijbel vooral brak met de toenmalige heersende cultuur). Ik denk echter dat het uitgangspunt in de loop van dit boek uitstekend wordt onderbouwd en plausibel gemaakt.

Zoals in het tweede hoofdstuk al is aangegeven, is het basismodel voor het spreken over het spreken en zwijgen van de goden/God de intermenselijke communicatie. In het derde hoofdstuk wordt dan ook ingegaan op het probleem van zwijgen tussen mensen in het oude Nabije Oosten en in de Bijbel. In de oudheid waren een aantal redenen van belang waarom mensen soms tegen elkaar zwegen: vanwege overtredingen, vanwege ontzag of angst, vanwege geduld of wijsheid, vanwege onvermogen, of omdat ze simpelweg sliepen. In hoofdstuk 4 wordt de vraag beantwoord hoe mensen zich in de oudheid tot de goden wendden (ook weer in het oude Nabije Oosten in het algemeen en in de Bijbel in het bijzonder), bijvoorbeeld door middel van de liederen en gebeden, door middel van brieven aan de goden, door middel van magie en toverij. Ook komt in dit hoofdstuk aan de orde dat mensen ook voor de goden konden zwijgen. In hoofdstuk 5 komt aan de orde hoe goden zich tot mensen wenden, via rechtstreekse communicatie, of via bemiddelaars, en soms via dromen, visioenen en omina. De conclusie van dit hoofdstuk – die belangrijk is voor het boek als geheel – is dat de communicatie tussen goden en mensen altijd via mensen verloopt, hetzij via bemiddelaars die het woord van de goden overbrengen, hetzij via uitleggers van dromen en visioenen.

In hoofdstuk 6 komt dan eindelijk de zwijgende God aan de orde. De auteurs maken duidelijk de zwijgende God een thema is dat in de bijbel eigenlijk niet voorkomt. Of in de woorden van de auteurs zelf:

Het hoofdstuk dat dezelfde titel draagt als dit boek, is logischerwijze relatief kort geworden, omdat het aantal bewijsplaatsen voor zowel het zwijgen van de goden in het oude Nabije Oosten als ook het zwijgen van God in de Bijbel gering is. Dit geeft eens te meer aan dat goddelijke zwijgzaamheid niet een erg belangrijk thema was in de wereld van de Bijbel. De huidige actualiteit van het thema moet vooral gezien worden als een product van onze moderne tijd. (248)

In hoofdstuk 7 ten slotte, komen alle lijnen bij elkaar en wordt de centrale conclusie van het boek getrokken: dat communicatie tussen goden en mensen volgens de Bijbel en het oude Nabije Oosten altijd via mensen verloopt, en dat dus het zwijgen van God vandaag de dag betekent dat mensen het woord van God niet meer durven te spreken.

Wanneer van goden in het oude Nabije Oosten, inclusief de God van Israël, wordt gezegd dat zij zich richten tot mensen, blijkt hun woord altijd bemiddeld te worden, ofwel via de hoorders zelf, of door andere mensen. Deze niet al te verrassende conclusie van onze studie hebben we uitgebreid geïllustreerd aan de hand van vele teksten. Deze conclusie blijkt zelfs op te gaan wanneer van een godheid of een (half)goddelijke boodschapper (engel) wordt gezegd dat deze rechtstreeks spreekt tot mensen, omdat het uiteindelijk toch altijd vertellers of schrijvers waren die de godsspraak doorgaven. Wat zijn de conclusies van deze waarneming?

Allereerst betekent het dat wanneer we verwachten dat God zal spreken, maar hij blijft zwijgen, wij als mensen ons moeten afvragen of hij niet van ons verwacht dat wij zelf zullen spreken. […]

Gelovigen zullen moeten erkennen dat als God zwijgt dat altijd is omdat mensen niet alleen voor zichzelf op de wereld zijn, maar ook de taak hebben Gods plannen op aarde te realiseren. Daartoe behoort ook de plicht om zijn woord door te geven. Het zwijgen van God zou weleens veroorzaakt kunnen worden door de traagheid van mensen, zelfs wanneer zij over alle middelen beschikken om zelf te doen waarvoor zij bidden en weten wat God in het verleden heeft gezegd. Hij verwacht actie van zijn volgelingen. (254-255)

In het oude Nabije Oosten en in de Bijbel wordt een samenwerking tussen goden/God en mens verondersteld: de mensen zijn de woordvoerders van de goden/God. Openbaring komt altijd via mensen tot mensen. Dat vandaag de dag de goden/God lijken te zwijgen, heeft dan ook te maken met ontwikkelingen in de moderne tijd, waardoor mensen niet langer durven te getuigen, niet langer de moed hebben om te spreken namens de goden/God. Met andere woorden, dat God zwijgt, ligt niet aan God zelf, maar aan de mensen die God verzwijgen.

Ik ben geen bijbelwetenschapper, dus ik kan niet helemaal beoordelen of Korpel & De Moor op alle punten gelijk hebben (ik vermoed dat veel discussies over hun stellingen vooral detailkwesties zullen zijn). Toch vond ik dit een ongewoon boeiend boek, niet alleen door de bijzonder prettige en laagdrempelige schrijfstijl, maar vooral ook door het onderwerp, dat zo mooi wordt “uitgebeend”. Maar ook, omdat het boek geen pasklare antwoorden geeft op het probleem van Gods zwijgzaamheid. Enerzijds constateren de auteurs dat het zwijgen van God wellicht een menselijk probleem is (d.w.z. het probleem ligt aan de menselijke kant, niet bij God), anderzijds beseffen de auteurs ook terdege dat ieder menselijk spreken in naam van God (want dat is dus het bijbelse concept van Gods spreken) vandaag de dag ongelooflijk moeilijk ligt in de samenleving. Iemand die claimt in naam van God dit of dat te verkondigen, wordt al gauw als een waanzinnige beschouwd (wat overigens in bijbelse tijden al het geval was, zo laat dit boek zien). En toch is het wellicht wenselijk, zo suggereren de auteurs, dat op bepaalde tijden en plaatsen in naam van God gesproken wordt om bijvoorbeeld gerechtigheid te doen aan armen en verdrukten. De spanning die de auteurs constateren wordt dus niet opgelost.

Daarnaast bevat dit boek veel verrassingen. Bijvoorbeeld over het in onze tijd zo bekende verzet tegen mensen die in naam van goden/God proberen te spreken (die dus al in het oude Nabije Oosten en in de Bijbel als waanzinnigen werden weggezet), over atheïsme dat al in het oude Nabije Oosten en in de Bijbel bekend was, en over de haast filosofische bespiegelingen die in de cultuur van het oude Nabije Oosten aanwezig waren over de transcendentie van de goden. Daarnaast laten bijvoorbeeld de bespiegelingen over magie zien dat al in de Bijbel strubbelingen merkbaar zijn tussen het “volksgeloof” dat magie gebruikt om God te beïnvloeden, en de meer “correcte” theologie die magie veroordeeld. En dat alles geïllustreerd door middel van concrete tekstvoorbeelden. Ik heb werkelijk geboeid pagina na pagina omgeslagen.

Kortom: een ongelooflijk prikkelend, pakkend, en theologisch verrijkend boek, uitstekend gestructureerd en bijzonder toegankelijk geschreven voor een breed publiek. Een echte aanrader, en ik durf zelfs te stellen een van de beste theologische boeken uit 2011.

De zwijgende God
Marjo Korpel en Johannes de Moor
Uitgeverij Skandalon, Vught, 2011
ISBN: 978-94-90708-31-3
328 pagina’s (paperback)
Prijs: € 28,50

Het boek kan hier besteld worden: http://www.skandalon.nl/shop/nl/theologie-cultuur/268-de-zwijgende-god.html.

Aanvulling, 22 februari 2012: Het boek doet het blijkbaar goed. Ik heb van één van de auteurs vernomen dat een tweede herziene druk in de maak is. Dat is voor een theologieboek vandaag de dag tamelijk bijzonder te noemen.

Ufo-believers verdedigen hun opvattingen met behulp van een type redenering dat bekend staat als ‘abductie’. Daarbij wordt vanuit een bepaald verschijnsel naar de oorzaak van dat verschijnsel geredeneerd. Dat gaat als volgt. Een ruimteschip veroorzaakt vreemde lichtpunten aan de hemel. Er zijn vreemde lichtpunten waargenomen. Dus het kan niet anders of er hangt een ruimteschip in de lucht.

Je hoeft geen logica te hebben gestudeerd om in te zien dat zo’n redenering ongeldig is. Rotte vis eten veroorzaakt misselijkheid. Pietje is misselijk. Dus het kan niet anders of Pietje heeft rotte vis gegeten.

Zoals er meerdere oorzaken voor misselijkheid zijn, zo zijn er meerdere oorzaken voor het waarnemen van lichtpunten. Waar het de ufo-believers aan ontbreekt, is positief bewijs voor de stelling dat het daadwerkelijk om een ruimteschip gaat. Totdat dit bewijs gevonden is, hangt er iets heel anders in de lucht. Namelijk de conclusie van hun redenering.

Met name het voorbeeld van de rotte vis geeft aan dat Wagemans geen benul heeft waar hij over schrijft. Dat voorbeeld gaat namelijk helemaal niet over abductie, maar over een foutieve omkering van de modus ponens. De modus ponens is een redeneervorm “als P dan Q; P; dan dus Q”. Dus: Rotte vis gegeten (P), dan misselijk (Q); rotte vis gegeten (P), dus misselijk (Q). Maar andersom gaat het niet. Als ik misselijk ben, betekent dat niet noodzakelijk dat ik rotte vis gegeten heb. Ik kan ook gewoon griep hebben, of iets anders verkeerd gegeten hebben. Nu denkt Wagemans dat de ongeldige omkering van de modus ponens hetzelfde betekent als “abductie”. En dat is fout.

Abductie is een redeneerwijze die in het Engels vaak inference to the best explanation wordt genoemd. Stel dat ik bij de dokter kom met de klacht van misselijkheid. En de dokter vraagt of ik wellicht grieperig ben (nee), of wel eens last heb van migraine (nee), of dat ik gisteren wellicht iets verkeerds gegeten heb. Dan zeg ik dat ik voor de eerste keer in mijn leven mosselen heb gegeten. Een pan vol, want ik vond ze zo heerlijk dat ik me helemaal te buiten ben gegaan. De dokter denkt dan natuurlijk even na. Hij weet dat soms één verkeerde mossel al misselijkheid kan veroorzaken. Het kan zelfs zo zijn dat ik allergisch ben voor schelpdieren, en dan is het eten van mosselen al helemaal verkeerd. De dokter concludeert derhalve op basis van zijn voorkennis en mijn informatie dat in dit geval de mosselen de oorzaak zijn voor mijn misselijkheid. Dit is, zo meent hij, de beste verklaring voor mijn misselijkheid. Dát is abductie.

Is dit een foute redenering? Nee, niet alleen artsen, maar ook wetenschappers redeneren meestal zo, abductie is een speciale vorm van inductief redeneren, en dat is gemeengoed binnen het wetenschapsbedrijf. En het heeft al helemaal niets met alien abduction te maken, zoals Wagemans suggereert. De “buitenaardse logica” die Wagemans meent te ontwaren in de redenering van “ufo-believers”, bestaat niet.

Conclusie: een volledig mislukte column. Wagemans begrijpt gewoon niet waarover hij schrijft als hij over “abductie” schrijft. (Toevoeging: Uit onderstaande discussie blijkt dat Wagemans een vorm van abductie beschrijft. Ofschoon ik het oneens blijf met de column, dat het voorbeeld van de rotte vis mislukt is en van abductie een karikatuur maakt, heb ik ondertussen begrepen dat hij wel een vorm van abductie beschrijft. De conclusie “dat hij niet weet waarover hij schrijft als hij over ‘abductie’ schrijft” gaat dus te ver.)

Bron: http://www.nu.nl/column-dinsdag/2734537/buitenaardse-logica.html

Het begin van Hartmanns artikel is uitstekend:

De discussie over het al dan niet bestaan van ufo’s en buitenaards leven wordt helaas vertroebeld door de ongefundeerde obsessie van ‘ufo-gekkies’ die beweren dat buitenaardse wezens in hun ufo’s de aarde regelmatig bezoeken. Het ‘bewijs’ daarvoor bestaat voornamelijk uit buitensporige fantasie en krankzinnige paranoia.

Ik kan niet anders dan het daarmee eens zijn: er zijn mensen die met UFO’s volledig aan de haal gaan en daarmee iedere serieuze discussie onmogelijk maken. Hiermee lijkt Hartmanns toon gezet: hij wil blijkbaar wel een serieuze discussie over UFO’s, maar dan niet over ideeën als die van Niburu. Prima! Dat komt ook tot uiting in een volgende alinea:

Al eeuwenlang zien mensen vreemde verschijnselen in de lucht. Er bestaan veel vage foto’s en onduidelijke filmpjes van ‘vliegende schotels’ en bewegende lichten. Vanaf de jaren vijftig werden die aangeduid als unidentified flying objects, ufo’s. In de meeste gevallen bleek het bedrog te zijn, een astronomisch of atmosferisch verschijnsel, een weerballon, een vliegtuig, een vuiltje op de lens of een andere aards verschijnsel. De resterende waarnemingen worden door wetenschappers gekwalificeerd als ‘ongeïdentificeerd’ en door ufo-gekkies als ‘bewijs voor het bestaan van buitenaardse ruimtevaartuigen’.

Opnieuw, helemaal akkoord. Met name die laatste zin geeft aan waar het probleem zit met iedere benadering van UFO’s en waar ook de problemen van wetenschappers zitten: UFO-’gelovigen’ jump to conclusions, ze trekken voorbarige conclusies en dat kan een wetenschapper natuurlijk nooit navolgen. Helemaal eens!

Vervolgens gaat Hartmann verder over de onwaarschijnlijkheid dat buitenaardse wezens onze aarde bezoeken, vanwege de afstanden, etc. Gezien de huidige stand van de wetenschap heeft hij helemaal gelijk. Het ís onwaarschijnlijk, gezien de stand van de huidige wetenschap, niet onmogelijk, maar onwaarschijnlijk. Ook weer helemaal eens. Dus als iemand zegt bezoek te hebben gehad van buitenaardse knakkers, dan moet diegene daar wel heel hard bewijs voor hebben, wil dat wetenschappelijk serieus genomen worden. Ook hier kan ik me weer helemaal in vinden. Geen probleem.

Vervolgens gaat Hartmann verder over mijn  opiniestuk (waar hij verder niet zo veel over zegt) en over Vermeerens positie. Daarmee bevestigt hij nogmaals wat ik ook in mijn opiniestuk al zeg: Vermeeren heeft het allemaal niet zo handig aangepakt. Ook weer akkoord.

Maar dan de laatste alinea:

Dat maakt hem [= Vermeeren] tot een held binnen de ufo-gemeenschap maar tot een malloot binnen de wetenschap. Vermeeren diskwalificeert zichzelf als wetenschapper omdat hij het vermogen mist om zin en onzin van elkaar te onderscheiden. Ufo-gekkies mogen best vrij rondlopen, maar niet als wetenschappelijk medewerker aan een gerenommeerde universiteit.

Met name die laatste zin vind ik te ver gaan. Zou Hartmann vinden dat ook mensen die aan keiharde SM doen niet als wetenschappelijke medewerker aan een gerennommeerde universiteit mogen werken? Of die in Intelligent Design geloven? Of die in God geloven? Of die geloven in een rond de maan cirkelende Theepot? Of in het Vliegende Spagghettimonster? Of…?

Zolang mensen hun persoonlijke overtuiging niet mengen met hun wetenschappelijk bedrijf, is het toch allemaal prima? Als Vermeeren gelooft dat de aarde stiekem bezet is door reptielachtige aliens met een mensenhuidje om, dan is dat toch prima? Zolang hij dit natuurlijk niet in de collegezaal gaat doceren! En ik denk dat daar de crux van het verhaal zit. Bij Vermeeren is uiteindelijk zijn privé-mening gaan doorsijpelen in zijn werk aan de universiteit. En uiteindelijk lijkt die privé-overtuiging zelfs de overhand te hebben gekregen. Ja, dan wordt het problematisch.

Maar categorisch mensen van universiteiten bannen die ideeën huldigen die door mensen als Hartmann niet gedeeld worden, dat zou censuur zijn en veel te ver gaan. Wie bepaalt wat wetenschappers precies mogen geloven? Voor een publicist en wetenschapper vind ik dus die laatste zin volstrekt onwetenschappelijk en te ver gaan. Voor de rest vind ik Hartmanns betoog – even gewoon afgaande op wat er gedrukt staat in De Volkskrant - zo slecht nog niet en zie ik er alleen een onderstreping van mijn eigen positie in (op die laatste alinea na dan).

(P.s. ik heb vandaag veel vergaderingen, dus eventuele reacties kan ik pas later vanmiddag of vanavond lezen…)

Op 13 februari j.l. wijdde De Wereld Draait Door een paar minuten aan de discussie: de Jakhalzen bezochten de TU Delft en spraken met Vermeeren en met Hartmann. Bekijk hier het filmpje (embedden lukt helaas niet):

http://omroep.vara.nl/media/87223

Jammer overigens dat Vermeeren de betwiste Belgische ufo-foto aanwijst als “onbetwist authentiek”. Niet meer het sterkste voorbeeld (heeft ook Leslie Kean toegegeven). Maar wie weet heeft Vermeeren er wel iets over gezegd, maar is dat in de montage gesneuveld.

Wetenschap mag UFO’s niet (langer) negeren

Coen Vermeeren opereerde onhandig en wordt nu verguisd, maar zijn boodschap verdient aandacht

Taede Smedes

Vorige week kwam in het nieuws dat dr.ir. Coen Vermeeren van de TU Delft onder andere door toedoen van de Stichting Skepsis door de TU Delft onder toezicht is gesteld, vanwege zijn uitspraken over UFO’s, unidentified flying objects, waarvan hij overtuigd is dat ze een buitenaardse oorsprong hebben. Laat me meteen zeggen dat het niet handig van Vermeeren was dat hij zich over allerlei speculatieve onderwerpen, zoals nulpuntenergie, chemtrails, etc. heeft uitgelaten, mede door de contacten met de spirituele groep Niburu, mensen die geloven dat de aarde hol is, dat elfen en dwergen echt bestaan, en dat de financiële wereld geregeerd wordt door reptielachtige buitenaardsen. Ik geloof er echter niets van dat Vermeeren dergelijke absurde ideeën onderschrijft.

De vraag is dan wat Vermeeren precies fout heeft gedaan. Waarom is het problematisch om UFO’s serieus te nemen en op te roepen tot bestudering ervan? Immers, in het buitenland gebeurt het al langer. Wie herinnert zich nog de inspanningen van scepticus en astronoom Carl Sagan, die meerdere malen bij NASA en de Amerikaanse overheid tevergeefs heeft aangedrongen op onderzoek naar UFO’s? En wat te denken van het boek ET: Geen mythe maar werkelijkheid van astronoom, ruimtevaartdeskundige en wetenschapsjournalist Piet Smolders? Smolders concludeert in dit boek: ‘Er zijn te veel indrukwekkende berichten van betrouwbare getuigen om deze allemaal maar zonder meer terzijde te schuiven’.

In 2010 verscheen in de Verenigde Staten een baanbrekend boek van de onderzoeksjournaliste Leslie Kean, UFOs: Generals, Pilots, and Government Officials Go on the Record, waarin ze legergeneraals, piloten, en overheidsfunctionarissen aan het woord laat over UFO’s. In het boek komen UFO-waarnemingen aan de orde die door meerdere bronnen gestaafd worden die o.a. door de Amerikaanse Freedom of Information Act (FOIA) boven water zijn gehaald: meerdere getuigen, radarwaarnemingen en fysieke sporen. Het gaat in dit boek niet om het zien van lichtpuntjes aan de sterrenhemel, maar om bijna-botsingen in de lucht, bijna-vuurgevechten boven Iran en Peru, en waarnemingen door duizenden getuigen (waaronder gouverneurs en politiefunctionarissen). Het voorwoord werd geschreven door John Podesta, de Chief of Staff van het Witte Huis onder Clinton, die zich al sinds 2002 inzet om Amerikaanse UFO-documenten boven tafel te krijgen. De bekende fysicus Michio Kaku heeft zich in meerdere interviewslovend uitgelaten over Keans boek en onderschrijft haar conclusies: er zijn voldoende betrouwbare waarnemingen die de conclusie rechtvaardigen dat UFO’s serieuze en wetenschappelijke studie vragen.

In landen als Argentinië, Chili, Peru, Rusland, Groot Brittannië, België en Italië worden UFO’s door overheidsinstanties en wetenschappers al langer serieus genomen. In Frankrijk werd in 1999 het COMETA-rapport aan president Chirac en premier Jospin aangeboden, het eindrapport van mensen van de overheidsinstantie IHEDN (Institut des Hautes Etudes de Défense Nationale) in samenwerking met het CNES (Centre National d’Etudes Spatiales), de Franse tegenhanger van de NASA. COMETA bestond uit Franse wetenschappers, ingenieurs, luchtmachtgeneraals, meteorologen en wapendeskundigen, en onderzocht Franse UFO-waarnemingen. Het rapport concludeert vrij nuchter en op basis van de bestudeerde feiten dat de hypothese dat UFO’s van buitenaardse origine zijn de meest plausibele is.

Dat UFO-waarnemingen meestal verklaard kunnen worden natuurlijke verschijnselen als planeten, vogels, weerballonnen, militaire vliegtuigen, en vandaag de dag satellieten, het ISS en Thaise wensballonnen klopt inderdaad. Echter, vijf tot tien procent van alle waarnemingen wereldwijd kunnen niet als zodanig verklaard worden, maar leveren wel genoeg fysieke aanwijzingen dat er iets aan de hand is dat om nadere bestudering vraagt. Toch hebben UFO’s in Nederland een hoge giechel-factor, en worden ze bijvoorbeeld door de zelf-verklaard ‘open-minded’ astronoom en columnist Dap Hartman van de TU Delft in een brief aan UFO-geïnteresseerde Paul Harmans van de website Ufowijzer.nl direct op één lijn gezet met ‘ESP, astrologie, contact met overleden personen, lepels buigen, homeopathie, faith healing, perpetuum mobiles en allerhande conspiracy theories’. Eenzelfde vooringenomenheid is te bespeuren in de artikelen van de Stichting Skepsis over Vermeeren (bijvoorbeeld HIER).

Nogmaals, Vermeeren heeft in zijn enthousiasme over het UFO-fenomeen niet al te handig opgetreden. Maar wetenschap moet staan voor intellectuele vrijheid, voor vrijheid van onderzoek, voor het durven stellen van kritische vragen die wellicht indruisen tegen meningen van de main stream. Dat durft Vermeeren aan. Het is toch wel erg onwetenschappelijk als Vermeeren de mond wordt gesnoerd vanwege het gejammer van een ideologisch gedreven vereniging, terwijl het wetenschappelijke probleem van onverklaarbare waarnemingen van fenomenen in het luchtruim onaangeroerd op tafel blijft liggen?

Dr. T.A. Smedes is godsdienstfilosoof en theoloog en als onderzoeker verbonden aan de Radboud Universiteit, gespecialiseerd in discussies over de verhouding tussen theologie en natuurwetenschap.

De tekst op de site van de Volkskrant is hier te vinden: http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3145345/2012/01/31/Wetenschap-mag-ufo-s-niet-negeren.dhtml

Overigens reageerde Jan Willem Nienhuys van Stichting Skepsis direct, en wel zoals ik verwacht had: zonder enige kennis van feiten, maar door het noemen van “onderzoek” dat in eigen gelederen is gedaan. http://www.kloptdatwel.nl/2012/01/27/tufo-delft/#comment-425248467. Leuk om te zien dat Smolders (de voorganger van wetenschapsjournalist Govert Schilling) door Nienhuys als een seniele sukkel wordt neergezet omdat hij de theorieën van Von Däniken zou huldigen. De rest van Nienhuys’ reactie zit van retoriek aan elkaar. Hij noemt trouwens Marcel Hulspas, terwijl die nota bene de formele contacten met Stichting Skepsis uiteindelijk heeft verbroken precies vanwege de onkritische vooringenomenheid van de Stichting… (Zie overigens HIER voor de visie van Skepsis.) Let overigens eens op hoe sterk de confirmation bias die gelovigen en theologen zo vaak wordt aangesmeerd in de reacties van Stichting Skepsis een rol speelt: alleen de recensies en besprekingen die hun eigen ideeën bevestigen, worden serieus genomen en aangehaald. Over bijv. Michio Kaku wordt gezwegen (maar die zal na verloop van tijd ook wel als zwabberaar worden weggezet).

Overigens ook leuk om te zien hoe op de site van de Volkskrant direct op de persoon wordt gespeeld. Ik had de reacties al verwacht: faculteit theologie direct sluiten, dan ook astrologie en Monster van Loch Ness bestuderen, ik zal ufo’s wel voor mijn eigen theologische karretje willen spannen, wat voor expertise in science heb ik om een dergelijk stuk te schrijven, ik zou in een leeftijd van de aarde van 6000 jaar geloven, etc. Er zal nog wel veel meer komen. Ik krijg van verschillende sites meldingen dat mensen mijn academische credentials al aan het doorlichten zijn. Want er moet toch wel iets zijn, waarmee men mij als persoon en als wetenschapper in diskrediet kan brengen, zodat men de argumenten niet langer serieus hoef te nemen. Toch? Via mijn website werd me al sterkte gewenst met alle “ook-gij-Brutus!”-reacties. Tsja, daar draait het meestal wel op uit. Als het om kritisch denken gaat en om echte wetenschappelijkheid, dan heeft Nederland nog heel wat te leren.

Wat was het motief om dit stuk te schrijven? Vanwege de feiten. Die liggen er. Ik maak geen grote claims over bewijzen dat we door buitenaardse wezens bezocht worden, etc. Ik ben het met Leslie Kean eens: er zijn teveel serieuze waarnemingen van ufo’s om dit fenomeen nog langer te negeren – tenzij je de onkritische vooringenomenheid van bijv. Stichting Skepsis accepteert – maar totdat die waarnemingen serieus zijn onderzocht rest ons een agnostische houding ten aanzien van de herkomst ervan. Punt.

Aanvulling, 14.15 uur: Via René Fransen kreeg ik de volgende link toegestuurd naar een leuk stukje over de discussie: http://www.advalvas.vu.nl/nieuws/1580-in-ufos-geloven-dat-zouden-meer-wetenschappers-moeten-doen.html.

Andere reacties (voor zover ik weet):

http://mootz.com/2012/01/wetenschap-mag-ufos-niet-negeren/

http://delta.tudelft.nl/artikel/ook-radboud-filosoof-gelooft-in-ufo-s/24524 (daar word ik direct “beticht” van te geloven in UFO’s)

http://gaialogie.blogspot.com/ (tsja, het was te verwachten dat ook vanuit deze hoek er bijval zou komen…)

http://www.niburu.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=2038:bijval-voor-wetenschapper-die-bestaan-ufos-erkent&catid=34:ufo&Itemid=47 (uiteraard)

http://www.kloptdatwel.nl/2012/02/01/negeert-wetenschap-ufos/

http://www.nujij.nl/wetenschap/wetenschap-mag-ufo-s-niet-negeren.15506188.lynkx

http://barracudanls.blogspot.com/2012/01/het-was-barracuda-even-ontgaan-maar.html

https://www.facebook.com/volkskrant/posts/361344583893862 (met name de reactie van ”Dirk-Jan vd. D” is kenmerkend voor het niveau waarop sommigen denken: “Dat komt van een theoloog. Daar rest maar één reactie: LOL!”)

http://runieuws.nl/2012/01/31/radboud-filosoof-wil-serieus-ufo-onderzoek/ (van de Radboud Universiteit zelf)

http://www.wanttoknow.nl/wetenschap/bijval-voor-ufo-standpunt-dr-vermeeren/ (beetje storend stuk, plagieert mijn Volkskrant-artikel en schrijft mijn naam zoals die ook op de Niburu-website gespeld is)

http://forum.fok.nl/topic/1772467/1/25

http://www.hpdetijd.nl/2012-02-01/ufo-boven-de-waddenzee

http://levensbeschouwelijk.blogspot.com/2012/02/ufos-bestaan.html

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3150040/2012/02/02/Ufo-gekkie-kan-geen-wetenschapper-zijn.dhtml (de respons van Dap Hartmann in De Volkskrant van 2 februari.)

http://godenenmensen.wordpress.com/2012/02/02/geloven-in-ufos-die-niet-bestaan/

http://www.kloptdatwel.nl/2012/02/03/ufo-gekkie-kan-geen-wetenschapper-zijn/

Uiteindelijk bleek ik zelfs in het Niburu Journaal te zitten: http://www.youtube.com/watch?v=8eW-TIGSi9U&feature=youtu.be&t=5m18s.