Planeten en werkelijkheid

Wie wel eens op een mooie zomeravond (of nog beter: winteravond) naar de sterrenhemel kijkt, die weet niet wat ie ziet – letterlijk. Je kunt zo langzamerhand niet meer weten wat je aan de hemel ziet. Want de sterrenhemel is al lang de sterrenhemel niet meer. Hier in de Randstad zie je vaak vliegtuigen. Wie goed kijkt, ziet bovendien vaak satellieten, en af en toe het ISS (International Space Station) overkomen. Vroeger waren er dan ook nog planeten. Venus, Mars, Jupiter en Saturnus – dat waren de helderste objecten aan de hemel. Met een goede telescoop kon je dan ook Uranus, Neptunus en – met veel geluk – Pluto aanschouwen. En dan had je het wel gehad.

Maar tijdens een congres hebben astronomen plotseling ons zonnestelsel opnieuw gemeubileerd. Astronomen worstelden altijd al met de vraag: "Wat is eigenlijk een planeet?" En nu hebben ze daar een antwoord op. Of liever, ze hebben een definitie vastgesteld van wat een planeet zou zijn: een bolvormig object wat bovendien rond een ster draait. En nu blijkt dat ons zonnestelsel plotseling veel meer planeten heeft. Of, althans, dat zal zo zijn als de uiteindelijke beslissing is gevallen.

Van negen planeten, zal ons zonnestelsel nu groeien naar 12! De planetoïde Ceres, altijd al een beetje als een asielzoeker tussen de andere planeten beschouwd, wordt nu gepromoveerd tot planeet. En ook Charon, ooit nog een maan van Pluto, is plotseling een planeet. Het blijkt dat Charon namelijk helemaal niet rond Pluto draait (wat een maan normalerwijze doet: rond een planeet draaien), maar dat Charon en Pluto om een gezamelijk punt buiten Pluto cirkelen. En dan is er nog "2003 UB313", die nu beter bekend is als Xena – ja, inderdaad, vernoemd naar de Warrior Princess uit de tv-serie. (Xena heeft nog een maan, die Gabrielle genoemd wordt, naar de companion van Xena uit de serie.)

Je kunt HIER van alles over deze revolutie in astronomenland lezen.

Wat zo curieus is aan deze ontwikkeling, is dat we plotseling in een heel ander zonnestelsel leven. Ik ben opgegroeid met het idee dat ons zonnestelsel negen planeten kent: Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus en Pluto. Ik ken dit rijtje al vanaf mijn kindertijd – toen ik geobsedeerd was door sterrenkunde – uit mijn hoofd. En nu blijkt plotseling dat dit beeld niet klopt, of tenminste niet meer klopt. Een clubje astronomen heeft zomaar besloten om het zonnestelsel te herdefiniëren. Sterker nog: het is nog maar een voorlopige definitie, want er staan nog een stuk of 12 hemellichaampjes op de lijst om tot planeet bevorderd te worden.

En daarmee is de (en in ieder geval: mijn) werkelijkheid een beetje veranderd. De wereld waarin ik dacht te leven, blijkt anders te zijn dan ik atijd heb gedacht. En het is niet eens zo dat de werkelijkheid zelf veranderd is – nee, het is een man-made verandering: een verandering die door mensen is opgelegd door simpelweg een ander etiketje op bepaalde zaken te plakken. Dit is nog eens voor-God-spelen! Oké, dat laatste is misschien lichtelijk overdreven, maar toch. Feit blijft dat de werkelijkheid nu anders is geworden, dat de schoolboekjes niet langer de werkelijkheid beschrijven – veel van mijn astronomieboeken kunnen nu de prullebak in. En ik zal nooit meer naar dezelfde sterrenhemel kijken, op een mooie heldere zomeravond.

Hieruit blijkt m.i. maar weer eens dat we toch onze werkelijkheid construeren. De filosoof John Searle schreef daar jaren geleden al een boek over: The Construction of Social Reality. En eerder hadden de sociologen Berger & Luckmann een boek geschreven met een iets andere titel: The Social Construction of Reality. En dit zijn slechts twee voorbeelden – vele andere zijn er te noemen, die laten zien dat voor ons de werkelijkheid altijd een sociaal geconstrueerde werkelijkheid is. De werkelijkheid waarin wij leven, wordt door sociale interactie tot werkelijkheid-voor-ons gemaakt, door de cultuur waarin we opgroeien, de sociale situatie, welke vrienden je hebt, etc. Ja, de werkelijkheid wordt zelfs gemaakt door een groepje astronomen, tijdens een congres, ergens ter wereld…

Leestip: Jim Baggott, A Beginner’s Guide to Reality.

Advertisements
%d bloggers liken dit: