Atheïsme het ‘zwarte schaap’ op grootste religieconferentie

Van 18-22 november was ik op de grote conferentie van de AAR in Washington DC. Een impressie van dat bezoek verscheen eergisteren (28 november) in het Friesch Dagblad. Hieronder staat die tekst integraal afgedrukt.


Atheïsme het ‘zwarte schaap’ op grootste religieconferentie

Washington DC – Atheïsme is op dit moment een belangrijk thema in de publieke discussie in de Verenigde Staten. Maar op het jaarlijkse congres van de American Academy of Religion (AAR) en de Society for Biblical Literature (SBL) zijn de atheïsten als levensbeschouwelijke stroming op het eerste gezicht volledig afwezig. Of het moet zijn in de boekenkraam van uitgever Prometheus Books.

TAEDE SMEDES

De internationale conferentie van AAR en SBL is het grootste congres ter wereld voor geleerden die zich met religie bezighouden. Vorige week waren er maar liefst 11.000 bezoekers aanwezig in Washington DC. Zelfs voor de hoofdstad van de Verenigde Staten is dit een enorm aantal congresgangers. ,,Voor een deel komt dat omdat het congres in Washington DC plaatsvindt’’, zegt een van de organisatoren. ,,Er zijn hier in de buurt veel christelijke colleges en universiteiten. In 2007 zal de conferentie in San Diego plaatsvinden. We verwachten dan een stuk minder deelnemers. Vanaf 2008 zal het nóg een stuk kleiner worden, wanneer de AAR en de SBL (de wereldwijde vereniging van bijbelwetenschappers) hun congres afzonderlijk gaan organiseren. Maar het blijft massaal natuurlijk.’’

Sommige deelnemers vinden het té massaal. ,,Deze conferentie is de laatste jaren veel te groot geworden’’, mompelt de Britse godsdienstfilosoof Roger Trigg enigszins geërgerd, terwijl hij verdwaasd om zich heen kijkt. ,,Ik heb hier met iemand afgesproken, maar in deze chaos vind je niemand terug.’’

Tijdens een AAR-congres blijkt goed hoe divers de Amerikaanse religie is. Er zijn ruim elfhonderd workshops en recepties, over alle denkbare onderwerpen: van sessies over Schleiermacher en Tillich tot Kabbalah, tot een bespreking van een aantal religieuze boeken op het gebied van seksuele voorlichting voor meisjes. Er worden films vertoond en boeken besproken. Dit jaar is er bijzonder veel aandacht voor de relatie tussen religie en politiek. Zo is er een lezing van Karen Armstrong, een signeersessie met Jim Wallis, auteur van de bestseller God’s Politics, en is er een sessie met Madeleine Albright over de rol van religie in de wereldpolitiek.

Grootste trekpleister

Maar wellicht de grootste trekpleister van de conferentie zijn de duizenden boeken. De onderste etage van het Washington Convention Center is geheel gereserveerd voor de 172 uitgeverijen die hun nieuwste boeken aanbieden voor een fractie van de boekhandelsprijs. Er zijn bezoekers die een extra lege koffer meenemen om boeken te kunnen inslaan. Ernst Conradie, een blanke Zuidafrikaanse theoloog, komt ieder jaar zelfs speciaal naar de AAR om zijn faculteitsbibliotheek aan te vullen: ,,Amerikaanse boeken zijn in Zuid-Afrika zo ontzettend duur, hier zijn ze bijna te geef.’’


De boekenexpositie van de AAR/SBL-conferentie (foto’s: Taede Smedes)


Slechts één levensbeschouwelijke groep glanste ook dit jaar weer door afwezigheid: de atheïsten. Terwijl de boeken van Dennett en Dawkins de Amerikaanse bestsellerlijsten aanvoeren, is atheïsme op de AAR geen issue. De kraam van Prometheus Books is dan ook een vreemde eend in de bijt. Wie even rondkijkt, ziet dat deze uitgeverij voornamelijk boeken publiceert op het gebied van atheïsme en humanisme, maar ook boeken tegen alternatieve geneeswijzen, New Age, en astrologie. ,,We waren de eerste uitgeverij die boeken publiceerden om bijgeloof te bestrijden’’, zegt uitgever Steven Mitchell van Prometheus Books. ,,We richtten ons eerst op astrologie, nu op allerlei vormen van bijgeloof, zoals UFO-religies.’’

Prometheus Books geeft uiterst verzorgde ingebonden boeken en paperbacks uit. Toch is de belangstelling voor Mitchells kraam gering. Wordt de uitgeverij op zo’n conferentie over religie niet met argusogen bekeken? ,,Het was aanvankelijk moeilijk om bij de AAR binnen te komen’’, geeft Mitchell toe. ,,Toen we vijf jaar geleden voor het eerst een kraam aanvroegen, was de AAR erg terughoudend. We kregen een plaatsje helemaal achteraan, vlak bij de uitgang, waar we bijna niet opvielen. Maar nu, vijf jaar later, kan ik iedere plaats krijgen die ik wil. Veel van de andere uitgevers verwelkomen me ieder jaar weer. We worden gewaardeerd.’’

Toch wordt Mitchells kraampje niet veel bezocht. Is er eigenlijk wel een markt voor atheïstische boeken in Amerika? ,,De markt voor onze boeken is de afgelopen jaren explosief gestegen. Dat was al zo voordat Dawkins en Harris hun boeken publiceerden. Je kunt het gerust zo stellen: atheïsme is hot. De interesse is zeer groot.’’

Maar wie lezen die boeken dan? ,,Enerzijds heb je atheïsten die onze boeken kopen omdat ze die zien als een soort bevestiging of verwoording van hun eigen levensbeschouwing. Anderzijds zijn er ook gelovigen die nieuwsgierig zijn naar atheïsme of uit onze boeken argumenten willen halen om ze vervolgens te kunnen bestrijden.’’

Begeef je je als atheïst hier dan niet in het hol van de leeuw, met zoveel duizenden gelovigen om je heen? ,,Het verzet tegen atheïsme onder gelovigen neemt langzaam af. Er was een tijd dat fundamentalistische groeperingen honderden exemplaren van ons humanistisch manifest kochten en ermee de straat opgingen, roepend: ‘dit is de duivel, dit is de satan!’ Of ze schreven boeken en artikelen om atheïsme met argumenten te weerleggen. Die tijd is voorbij. Ik noem het de maffiastrategie. Maffiosi worden ook genegeerd, in de hoop dat ze dan in stilte verdwijnen. De maffiastrategie van gelovigen is dat ze atheïsme negeren in de hoop dat het vanzelf verdwijnt.’’

In hoeverre klopt het beeld dat atheisten voor veel Amerikanen de gezanten van de duivel zijn, en dat ze moreel slechte mensen zijn? ,,Natuurlijk klopt dat beeld niet.’’ Mitchell wijst op een boek van de twee Canadese psychologen Hunsberger en Altemeyer. ,,Dat boek is net verschenen. Die twee psychologen hebben een enquête gehouden onder Amerikaanse en Canadese atheïstische organisaties. En wat blijkt? Atheïsten zijn zeer ruimdenkende en tolerante mensen. We zijn heel zachtmoedig.”

Is er toekomst voor atheïsme op de conferenties van de AAR? Mitchell grinnikt. ,,Wellicht dat eens wat atheïsten workshops moeten organiseren. Maar of dat gewaardeerd zal worden? De tijd zal het leren. Ik ben in ieder geval volgend jaar gewoon weer van de partij.’’

Het congres van AAR en SBL vond plaats van vrijdag 18 tot en met dinsdag 21 november.

Bron: Friesch Dagblad, 28 november 2006. Zie HIER voor de versie op de site van het FD.

Advertisements
  1. #1 door Regine Reincke op 6 december 2006 - 13:36

    Helaas geen vermelding van die andere NL uitgeverij die toch echt aanwezig was met een aantal fraaie Religiewetenschappelijke publicaties… http://www.brill.nl

%d bloggers liken dit: