Is er nog ruimte voor God in het huidige wetenschappelijke wereldbeeld?

Is er nog ruimte voor God in het huidige wetenschappelijke wereldbeeld?

Inleiding Domcafé Utrecht, in gesprek met Frank de Witte en Marcel Hulspas, donderdag 14 december 2006, 17.00-19.00 uur

Door Taede A. Smedes

Is er nog ruimte voor God in het huidige wetenschappelijke wereldbeeld? Dat is een vraag die veel gelovigen vandaag de dag bezighoudt – en terecht. De natuurwetenschappen hebben een enorme invloed op ons wereldbeeld. Een invloed die gelovigen niet meer kunnen negeren. Maar het blijkt wel dat het spreken over God steeds moeilijker wordt.

Ik geloof niet dat we moeten proberen God in de natuurwetenschappen terug te vinden. Ik vind Intelligent Design-achtige redeneringen, waarbij God met behulp van wetenschappelijke methodes gepoogd wordt op te sporen, dan ook grote onzin. Het is een doodlopend spoor. Maar kunnen we dan nog over God spreken? En zo ja, hoe dan?

Ik denk dat er nog wel degelijk ruimte is om over God te spreken vandaag de dag. Die ruimte ontstaat wanneer we beseffen dat wetenschappelijke manieren van kijken naar en omgaan met de wereld een beperkte reikwijdte hebben. We moeten ons niet laten voorspiegelen dat de natuurwetenschappen alles kunnen zeggen wat er überhaupt te zeggen valt. Ik wil daarmee niet denigrerend doen over de natuurwetenschappen. Wel wil ik aangeven dat er grenzen zijn aan de invloed van de natuurwetenschappen op de vorming van ons wereldbeeld. Laat ik dit met een beeld illustreren.

Mijn schoonvader heeft twee brillen: een om de krant of een boek te lezen, en een om dingen die verder weg zijn goed te kunnen zien. Met behulp van die brillen kan hij een groot deel van de werkelijkheid bekijken en is hij in staat om zijn weg in de wereld te vinden. Als hij de krant wil lezen of een foto wil bekijken, zet hij de ene bril op. Wil hij tv kijken of autorijden, dan zet hij de andere bril op.

De natuurwetenschappen kun je ook zien als een bril. De natuurwetenschappen geven ons een bepaalde blik op de wereld om ons heen en op onszelf. Bovendien geven de natuurwetenschappen ons instrumenten in handen om onze weg in die wereld te vinden. De natuurwetenschappen zijn zo ongelooflijk succesvol, dat we vaak vergeten dat ze een blik op de werkelijkheid geven. De natuurwetenschappen geven ons een bepaalde toegang tot de werkelijkheid. Soms denken we dat de natuurwetenschappen de enige toegang tot de werkelijkheid vormen. Dan vergeten we dat we een natuurwetenschappelijke bril dragen. Net zoals ik in een verstrooide bui wel eens op zoek ben naar mijn bril, maar vergeten ben dat ie al op mijn neus stond.

Vanmiddag durf ik de stelling aan dat de natuurwetenschappen niet de enige bril zijn waarmee we naar de werkelijkheid kunnen kijken, net zoals onze gewone brillen niet een volledig beeld geven. Denk maar eens aan het kijken naar de tv. We zien een platte beeldbuis. Als we naar een film zitten te kijken waarin een auto recht op ons afkomt, dan hebben we niet de neiging om op de bank opzij te springen. Ook met een bril op blijft het tv-beeld zo plat als een dubbeltje, twee-dimensionaal om precies te zijn.

Maar kunt u zich nog herinneren dat we een paar jaar geleden een enorme hype hadden rondom 3d-televisie? Ik was toen nog heel jong, maar kan me de enorme impact ervan nog herinneren. Ik ging met mijn vader naar de winkel en mijn vader kocht daar een hele verzameling van die brilletjes met rode en groene glazen. ’s Avonds werd dan een programma op de tv uitgezonden wat je moest bekijken met zo’n brilletje op. Je kon de programma’s ook wel gewoon bekijken, zonder zo’n rood-groen brilletje, maar dan was het beeld plat. Maar als je zo’n rood-groen brilletje droeg, dan kwam plotseling de hand van de presentator zomaar uit de tv op je af! Of zwom een haai op 10 cm van je gezicht langs. Dan wilden we wel opzij duiken op de bank! Ongelooflijk! Erg indrukwekkend. Met zo’n brilletje keek je plotseling heel anders naar de tv. Het tv-beeld werd anders.

Nu terug naar geloof en wetenschap. Ik denk dat geloof in God niet is dat gelovigen bepaalde onbewezen stellingen op gezag aannemen. Zo wordt vaak over geloof gedacht, bijvoorbeeld door atheïsten als Richard Dawkins. Nee, ik zie geloof meer als een manier van kijken naar en omgaan met de werkelijkheid. Als je met een gewone bril en met een 3d-bril naar de tv kijkt, zie je weliswaar hetzelfde, maar toch ook niet. Met een gewone bril blijft het tv-beeld plat, met een 3d-bril krijgt het beeld een onvermoede en verrassende diepgang. Evenzo denk ik dat wetenschappers en gelovigen naar eenzelfde werkelijkheid kijken, maar met verschillende brillen op. Wie met de bril van het geloof kijkt, ziet de wereld als schepping en innig verbonden met God. Wie met de bril van de wetenschap kijkt, ziet een heel andere wereld, van onpersoonlijke krachten, oorzaak en gevolg, wetmatigheid en toeval.

Maar net zoals ik met een 3d-bril op niet kan autorijden, want daarvoor heb ik een gewone bril nodig, zo moet ook een gelovige wanneer zij wetenschap wil bedrijven een andere bril opzetten. Anders kan het gebeuren dat we ongelukken veroorzaken of de weg kwijtraken en hopeloos verdwalen.

© Taede Smedes

Advertisements
  1. #1 door Benedict Broere op 17 december 2006 - 22:45

    Geachte heer Smedes,
    Ik ben het helemaal eens met wat u zegt over die ‘brillen’. Onderzoek van Roger Sperry suggereert iets dergelijks, ook een werk van Derrick de Kerckhove naar de invloed van het alfabet op het menselijk denken gaat in die richting, en verder wordt er in dat dikke boek ‘De geschiedenis van het denken’ van Andre Klukhuhn expliciet over gesproken – er is nog veel meer op dit gebied. De ‘neutrale toeschouwer’ is er niet. Ons interpreteren van de wereld wordt beinvloedt door een achtergrond van brein, geest en cultuur. Jaren geleden heb ik daarover veel geschreven in GAMMA, waarin ik tegenwoordig ook artikelen van u zie verschijnen. Wetenschap geeft gewoon gegevens van voorlopige aard. Maar wat wij daar verder mee doen in de trant van wereldbeschouwing, lijkt vaak te resulteren in een ‘clash of minds’. En wil dat niet uit de hand lopen, dan lijkt mij meer onderzoek naar die ‘achtergrond’ gewenst. Het kan zich presenteren als een interessante uitbreiding van het werk van Thomas Kuhn.

%d bloggers liken dit: