Creationisme-rapport teruggestuurd! – II

Omdat deze blog een aantal misverstanden opriep, heb ik het laatste deel (‘Mogelijke maatregelen?”) enigszins aangepast. (Toegevoegd 29 juni 2007.)


In mijn vorige blog-bijdrage meldde ik al dat het creationisme-rapport van de Raad van Europa terug is verwezen naar de commissie. Vanmorgen las ik dat volgens het Reformatorisch Dagblad dat ‘formeel’ is om het rapport te herzien. Toch schrijft het RD dat de kans groot is “dat het niet opnieuw op de agenda van de plenaire vergadering verschijnt”. Dat is buitengewoon kwalijk en zorgelijk!

CDA-verzet tegen creationisme-rapport

Het RD schrijft:

Onder anderen de CDA-afgevaardigde Omtzigt pleitte er tijdens een ordedebat voor de aangekondigde bespreking, die vandaag zou plaatsvinden, te schrappen. „We praten hier over de mensenrechten en niet over zaken die betrekking hebben op de individuele geloofsbeleving en op de lesprogramma’s op scholen”, benadrukt hij in een toelichting op zijn stellingname.

Als Omtzigt dit inderdaad gezegd heeft, dan heeft hij dus de centrale boodschap van het rapport niet begrepen. Het gaat bij de invloed van creationisme en ID niet langer om “individuele geloofsbeleving”. Het gaat om de vraag hoever de invloed van religie mag reiken. Mag religie opnieuw dwingende morele normen en waarden aan een seculiere samenleving opleggen? Ik zou zeggen: nee, in godsnaam niet! Maar de vraag is of het hier gaat om individuele geloofsbeleving – ik betwijfel dat.

Pogingen om God en politiek te mengen

Fundamentalistische gelovigen blijven immers hardnekkig proberen God in het politieke discours binnen te brengen. Enkele dagen geleden ontving ik out of the blue een e-mail van “bidden helpt” (biddenhelpt@orange.nl) met daarin de volgende tekst:

Het nieuws heeft inmiddels Nederland bereikt. Europa weet het. De wereld weet het: Het voorstel is om de Naam van God weg te laten uit de herziene versie van de Europese Grondwet. Dat is de boodschap die Angela Merkel heeft meegedeeld aan 20 religieuze leiders van Europa.

[Dan volgt een persbericht over Merkels positie.]

De meningen zijn verdeeld, maar de mening van Christelijk Europa is duidelijk.

Hoe kan het zijn dat de Naam van de Schepper van deze wereld, dus ook van Europa, wordt weggelaten uit haar grondwet?

Hoe kan het zijn dat er geen plaats is voor Degene die ons voorziet van de Europese welvaart, gezondheid en vrijheid?

Wij kunnen als bevolking van Europa samen sterk staan voor het Christelijke geloof, en samen opkomen voor onze Vader. Wij willen u dan ook vragen om deze petitie te tekenen, en of u deze zaak mee wilt nemen in uw gebed.

de petitie kunt u tekenen op

http://www.petition4him.com/

Ik heb de petitie bekeken (en uiteraard niet ondertekend). Het is een waslijst aan namen van mensen die denken dat God zichzelf niet kan redden, en dat ze samen “moeten opkomen voor onze Vader”. Bovendien, we willen dat Turkije een seculier land wordt, maar ondertussen moet Europa weer christelijk worden? Wat een dwaasheid en wat een hypocrisie! Wii ooit in Spanje is geweest, weet dat Europa niet alleen christelijke wortels heeft, maar ook Moorse. Wie wat van filosofie weet, weet dat onze christelijke traditie nooit zonder de invloed van Aristoteles was ontstaan. En wie hebben Aristoteles in Europa herontdekt? Juist, de Moslims! Wie gaat een petitie ondertekenen waarin staat dat naast God ook Allah genoemd moet worden? Te zeggen dat de Europese cultuur puur christelijk is, wat deze petitie suggereert, getuigt van een enorme hypocrisie en onwetendheid. Hou godsdienst en politiek alsjeblieft uit elkaar!

Theologische dwaasheid

Die dwaasheid is ook deels theologisch van aard. Gisteren – 27 juni – stond er in het Reformatorisch Dagblad een brief van Hans Reinders, een theologie-student te Utrecht, die meent dat creationisme weer serieus genomen moet worden. De onnozelheid waarmee Reinders hier te werk gaat is stuitend! Enkele regels uit de brief:

Toch kan de gereformeerde theologie niet heen om de visie van het creationisme, wil zij theologie blijven in de volle breedte en niet verwezen worden naar de bijgebouwen van de universiteiten. We moeten dan ook niet de oplossing zoeken in een versmalde theologie waarbij alleen de kerk wordt gezien als de plaats waar God werkt en de aarde de plaats is waar de natuurwetenschappen heersen. Bovendien: wie een vrije ruimte creëert voor de huidige wetenschap, seculariseert, en dat is nu net waaraan veel gereformeerden zich onbedoeld schuldig maken.

Het is dan ook heel calvinistisch om de eer van God te zoeken in de breedte, in de natuur. Evolutie rooft die eer weg.

Zeker voor jongeren die studeren vormen de resultaten van het creationisme een goed tegenweer en tegenoffensief tegen de evolutietheorie, die in bijkans elke wetenschap, vooral als deze verbonden is met natuur en mens, is doorgedrongen als een onopgeefbaar axioma.

Tot slot: schepping en herschepping komen uit dezelfde Hand. Daarom is de visie ”de aarde als schepping” onopgeefbaar, niet alleen als een kerkelijk geloofsartikel. Deze opvatting dient ook extern uitgedragen te worden op wetenschappelijk niveau. De aarde is de plaats waar Gods eer moet zijn. Eens, als de doden zullen opstaan en de aarde geheel nieuw zal zijn, zal dit volkomen het geval zijn. Deze visie moet dan ook uitgedragen worden met heel het hart en heel het verstand. Het creationisme biedt daarbij een goede handreiking.

Evolutie en geloof worden hier lijnrecht tegenover elkaar geplaatst! Bovendien argumenteert Reinders hier alsof het creationisme net zo’n geaccepteerde theorie is als de evolutietheorie en er dus ook mee kan wedijveren. Juist zijn accent op “jongeren die studeren” geeft maar weer eens aan hoezeer het rapport van de Raad van Europa nodig is: de onkunde over wetenschap die bij deze theologiestudent heerst, en die hij onder jongeren wil verspreiden, moet bestreden worden! Er moet een signaal afgegeven worden dat creationisme onacceptabel is.

Mogelijke maatregelen?

In de eerste plaats zou dit van theologen zelf moeten komen. Ik wil hierbij iets controversieels naar voren brengen. Ik doe dat met enige schroom, omdat ik zelf niet eens helemaal weet of ik dit wel hard kan maken. Maar toch. Laat ik eens proberen een aantal prikkelende gedachten te poneren om een discussie aan te wakkeren.

Ik denk dat theologische opleidingen zich in eerste instantie moeten afvragen waar ze voor dienen. Als zij een wetenschappelijke basis willen bieden voor het predikantschap, dan zullen ze zich ook aan wetenschappelijke standaarden moeten houden. Het aanleren van een kritische denkhouding hoort daar zeker bij, maar niet het betwijfelen van theoretisch en experimenteel goed onderbouwde en algemeen geaccepteerde natuurwetenschappelijke theorieën op religieuze gronden. Dat zou uit den boze moeten zijn. De evolutietheorie bevragen met behulp van de Bijbel is net zoiets als hedendaagse psychologie en medische kennis te bevragen op basis van Jezus’ genezingsverhalen uit het Nieuwe Testament. Dat laatste is not done, waarom wordt het eerste dan wel toegestaan?

Ik denk dus dat Reinders allereerst door zijn professoren en docenten theologie aangesproken zou moeten worden op zijn slechte theologische inzicht. Een creationist gaat op een wijze om met bijbelteksten, die theologisch niet door de beugel kan.

Vervolgens kan de vraag opgeworpen worden of het niet mogelijk zou zijn om deze 
Reinders te schorsen van de universiteit? Let op: ik zeg niet dat dit moet gebeuren, ik geef hier slechts een denkmogelijkheid weer. Theologie moet aan een openbare universiteit gedoceerd worden, wil de breedte van het klassieke universitaire curriculum gewaarborgd blijven. Maar wil dat zeggen dat alles is toegestaan? Zijn er geen kwaliteitswaarborgen? Moet een openbare universiteit het toestaan dat vanuit haar eigen gelederen onwetendheid in stand wordt gehouden of zelfs met verve uitgedragen? Dat een directe aanval op de wetenschap, die nota bene aan dezelfde universiteit wordt bedreven en waar deze universiteit haar prestige aan ontleend, wordt gelegitimeerd door religieus geloof? Reinders roept daar immers in een krant toe op! Zou Reinders wellicht niet worden verzocht zijn studie aan een evangelische hogeschool of andere nadrukkelijk levensbeschouwelijk georiënteerde opleiding voort te zetten in plaats van aan een openbare universiteit?  

Uiteraard mag iedereen geloven wat hij/zij wil. Een theologiestudent mag wat mij betreft geloven dat de aarde vanmorgen geschapen is, net zoals een astronoom mag geloven in vliegende schotels of een evolutiebioloog in God. Maar ik denk dat er grenzen zijn aan wat wetenschappelijk nog acceptabel is. Als een astronoom vindt dat de lichtsnelheid maar moet worden afgeschaft, omdat vliegende schotels sneller dan het licht moeten kunnen reizen (wat volgens Einstein onmogelijk was); of als een evolutiebioloog de evolutietheorie aanvalt, omdat God er op een of andere wijze door zou worden uitgesloten – dan gaat er wat mis, dan komt wetenschap onder druk te staan op niet redelijke gronden.

Dan heeft de natuurwetenschap nog een voordeel, namelijk een groot zelfreinigend vermogen. De astronoom zal niet meer serieus worden genomen door zijn vakgenoten en daarmee buiten de wetenschap komen te staan. Maar de academische theologie mist een dergelijk zelfreinigend vermogen. Wellicht dat theologen hier meer werk van zouden moeten maken en moeten pogen criteria op te stellen voor wat nog theologisch acceptabel is en wat niet meer. Dit zou bovendien bijdragen aan de wetenschappelijkheid van de theologie. Gezien de huidige stand van de bijbelwetenschappen zou ik zeggen: creationisme is hoe dan ook niet acceptabel, omdat het zich geen enkele rekenschap geeft van de stand van de bijbelwetenschappen en bovendien gevestigde kennis (nl. de evolutietheorie) direct weerspreekt.

Zo zou een theologiestudent die oproept tot “intellectuele ongehoorzaamheid” en actief creationisme probeert uit te dragen, tot de orde moeten worden geroepen door de theologen van de staatsopleidingen Theologie aan de openbare universiteiten. Reinders berokkent de Universiteit Utrecht schade, door zijn uitlatingen, of hij ze nu op persoonlijke titel doet of niet. Hij schrijft de evolutiebiologie ideologische componenten toe (“wie een vrije ruimte creëert voor de huidige wetenschap, seculariseert”, “het is dan ook heel calvinistisch om de eer van God te zoeken in de breedte, in de natuur. Evolutie rooft die eer weg”) en valt daarmee het onderzoek aan zijn eigen universiteit aan.

De wetenschappelijke theologie zou dus een zelfreinigend vermogen moeten creëren om irrationele uitwassen als creationisme tegen te kunnen gaan. Creationisme doet namelijk het geloof geen goed en tast ook de intellectuele status van de wetenschappelijke theologie zelf aan.

Dit betekent wel dat bepaalde universiteiten goed naar zichzelf moeten gaan kijken. De VU bijvoorbeeld lijkt zo langzamerhand een broeinest van fundamentalistisch denken te worden. Uit betrouwbare bron heb ik vernomen dat het professoren aan de VU hoe langer hoe meer begint op te vallen, dat fundamentalistsiche moslimstudenten en zeer orthodoxe of evangelicale theologiestudenten allianties beginnen te smeden tegen het liberale en modernistische gedachtegoed wat ook aan de VU gemeengoed is. Het verzet tegen de evolutietheorie, zoals dat enkele jaren geleden aan de VU door moslimstudenten werd geuit (en wat een landelijke rel opleverde), wordt niet alleen door moslimstudenten gedeeld! Hoe lang duurt het nog voordat hoogleraren en docenten biologie en andere wetenschappen aan de VU de druk voelen toenemen? Hoe lang zal het duren voordat hoogleraren en docenten vervolgens het woord “evolutie” gaan vermijden?

Dit betekent overigens ook dat de kerken meer naar zichzelf moeten kijken en dat ook van de Protestantse Kerk in Nederland gevraagd wordt een officieel standpunt in te nemen ten aanzien van creationisme.

Politiek signaal

De politiek heeft niets te zeggen over wat mensen mogen geloven. Religie blijft een individuele aangelegenheid. Totdat er een grens wordt overschreden en een religieuze zaak een publieke zaak wordt. Dat is hier met creationisme aan de hand. Zoals ik in mijn vorige blogs al heb aangegeven (zie ook de commentaren erop) zit bij veel creationisten ook een motief dat ze graag de politiek willen beïnvloeden. Daarmee komt creationisme op de politieke agenda te staan. Vandaar dat ik vind dat politici creationisme niet mogen bagatelliseren. Daarin wordt ik trouwens bevestigd door de VU-socioloog Anton van Harskamp, die christelijk fundamentalisme heeft geanalyseerd, en meent dat er een sterke eindtijdverwachting onder schuil gaat, die agressieve trekken vertoont. Van Harskamp schrijft:

Er kan echter geen twijfel aan bestaan dat het fundamentalisme in de directe zin van het woord een verwerpelijk verschijnsel is, zeker in politiek en maatschappelijk opzicht. Of we nu een meer relativerende houding aannemen, en mmt een aantal gezaghebbende auteurs van mening zijn dat het hoogtepunt van christelijk fundamentalisme voorbij is, dat het gevaar van de beweging als massabeweging geweken is en we eraan zullen moeten wennen dat fundamentalistische tendensen bij minderheden in een open pluralistische samenleving altijd zullen voorkomen – óf ons juist zorgen maken over toenemende invloeden van het fundamentalisme, zeker is dat een religieuze ideologie die voortgedreven wordt door eindtijdangsten niet een grote aanhang hoeft te hebben om potentieel gevaarlijk te zijn, uiteraard vooral in tijden van maatschappelijke onrust en crisis.

(A. van Harskamp, “De tegen-wereld van het christelijke fundamentalisme”, in A. van Harskamp e.a., Fundamentalisme: Tussen afkeer en herkenning. Zoetermeer: Meinema 1999, 11-36, citaat op p. 25).

Van Harskamp wijst er vervolgens op dat ook in de christelijke godsdienst een “tendens tot agressie” zit (28v.), en dat dit onderkend moet worden als een uitdaging voor theologie en politiek. Dit gaat direct de politiek aan, waarom zou ze daar dan geen standpunt over innemen?

Afsluiting

Ik ben dus van mening dat het rapport in de Raad van Europa besproken moet worden, wellicht zelfs in de Europese Commissie. Er moet een politiek signaal uitgaan, dat fundamentalisme in wat voor opzicht ook niet wordt getolereerd. Creationisten proberen de poten onder de stoel van rationeel denken vandaan te zagen. Maar rationeel denken is sinds de Verlichting, die is voortgekomen uit het irrationalisme van de godsdienstoorlogen, het fundament van onze Westerse samenleving geworden. Zo bedreigt creationisme rechtstreeks onze samenleving en moet de politiek zich hiertegen weren. Samen met theologen.

Misschien zou er een petitie moeten worden opgesteld om het rapport breder onder de aandacht te brengen?


Het boekje Fundamentalisme: Tussen afkeer en herkenning (Zoetermeer: Meinema 1999), is bijzonder lezenswaardig. De vier artikelen van Anton van Harskamp, Bert Montsma, Anton Wessels en Lieve Troch zijn prachtige analyses van fundamentalistisch denken. Hoewel het boekje al in 1999 verscheen, zijn de analyses actueler dan ooit. Met name de schitterende analyse die Van Harskamp van het verschijnsel geeft, maakt aanschaf meer dan de moeite waard.&nbsp
;

Het boekje ligt momenteel voor slechts 3 Euro bij De Slegte in de schappen (bij afdeling theologie/religie).

  1. #1 door Simon op 29 juni 2007 - 09:44

    Taede, in hoeverre zorgt de polarisatie van het debat er nog voor dat gezonde kritiek op de evolutietheorie mogelijk blijft? Ik kreeg het gevoel dat het rapport het ene fundamentalisme wil vervangen door het andere: seculier evolutionisme. En jij onderkende dit punt ook.
    Als dat de gemeenschappelijke taal is van de politiek, dan moet men ook de discussie eens voeren over de consequenties van die taal. Ik denk dat er onder christenen een onderhuidse angst zit dat het verdergaande proces van secularisatie zal leiden tot moreel relativisme en vervolgens tot een minder leefbare samenleving. Opvoeding en gemeenschap zijn kernpunten van een christelijke visie op de samenleving. Die twee aspecten staan de laatste tijd onder grote druk en er heerst een algemeen gevoel van onvrede over de toenemende desintegratie van de samenleving.
    Het lijkt mij verstandiger als de europese raad zich daarop focust. Christenen zijn in de meeste europese landen allang teruggebracht tot een marginale subcultuur, die eerder opbouwend dan polariserend functioneert in de samenleving. Ik denk dat de christelijke gemeenschap in staat mag worden geacht zichzelf te reinigen van fundamentalisme. Zeker in Nederland is dat aan de orde. Ik denk dat je dat terug zou zien in bijvoorbeeld ingezonden reacties op de brief van Reinders, of discussies in CV Koers en de open discussie die er is over verschillende vormen van creationisme.
    De hele eschatologie is onder normale omstandigheden geen bron voor fundamentalisme binnen het christendom. Daarvoor is de ethiek van Jezus te krachtig en te specifiek. Wel zijn er voorspellingen gedaan in de Bijbel die vrij goed de huidige situatie in de wereld benaderen. Daarom wordt de eschatologie hier en daar nieuw leven ingeblazen. Maar dat is m.i. niet gevaarlijker dan de New Age ideeën over het einde der tijden in 2012 (of in ieder geval het einde van de Maya-kalender).
    Harskamp schrijft: “zeker is dat een religieuze ideologie die voortgedreven wordt door eindtijdangsten niet een grote aanhang hoeft te hebben om potentieel gevaarlijk te zijn, uiteraard vooral in tijden van maatschappelijke onrust en crisis”. Ik ben zeer benieuwd welk concreet gevaar hij dan ziet. Maatschappelijke ontwrichting? Oorlog?
    Ik geloof dat men in Europa elkaar beter kan vinden in gezamenlijke aanpak van problemen rond desintegratie dan in de polarisatie rondom het creationistische gedachtegoed. Maar wellicht vindt men mij te naïef, of vooringenomen. Jij schrijft in reactie op Rene Fransen (in een eerdere post rond dit onderwerp): “Het punt is echter dat creationisme geen onschuldige bezigheid meer is, maar steeds militanter begint te worden: veel fundamentalistische christenen zijn creationisten en willen hun morele visie op de samenleving niet alleen propageren, maar het liefst met politieke macht actief implementeren.”
    Ik herken de situatie in Amerika, maar niet de situatie in Europa. Wordt het niet eens tijd om Europa als volwassen en zelfstandig bolwerk te gaan zien in plaats van als een VS-adept?
    Zo, dat wilde ik even kwijt.

  2. #2 door G. Korthof op 29 juni 2007 - 12:27

    Taede, ik moet de politieke en theologische anayse aan jou overlaten, want daar ben ik niet voor gekwalificeerd. (Ik houd me meer bezig met een analyse van de kritiek op evolutie). Ik ben het wel met de algemene strekking van je verhaal eens. Maar nogmaals ik ben een theologische politieke leek.
    Over theologie-student Hans Reinders: zou je niet beter met hem in dialoog gaan, dan te eisen dat Reinders geschorst wordt van de universiteit? Kun je niet via de redactie met hem emailen? of zo?

  3. #3 door G. Korthof op 29 juni 2007 - 12:39

    Simon schrijft: “Ik denk dat er onder christenen een onderhuidse angst zit dat het verdergaande proces van secularisatie zal leiden tot moreel relativisme en vervolgens tot een minder leefbare samenleving.” Daar heb je het weer: moreel relativisme! Minder leefbare samenleving? Minder leefbare samenleving? Hoe zit het met die traditionele christelijke normen en waarden die altijd al gezorgd hebben voor een Minder leefbare samenleving (zoals vrouwenhaat, homohaat, atheistenhaat, oppositie tegen de pil, vaccinatie en nog een hele waslijst medische ingrepen, godsdienstoorlogen, absolute zondagsrust, haat tegen iedere bevolkingsgroep die zich niet gedraagt volgens enge sectarische kerkelijke normen, verbod op godslastering, etc, etc)? Het wordt tijd dat die christenen met die onderhuidse angst ook eens schrikken van hun eigen bekrompenheid! Dan kunnen we verder praten over de zgn gevaren van zogenaamde ‘moreel relativisme’.

  4. #4 door Simon op 29 juni 2007 - 13:00

    Gert, je noemt “vrouwenhaat, homohaat, atheistenhaat, oppositie tegen de pil, vaccinatie en nog een hele waslijst medische ingrepen, godsdienstoorlogen, absolute zondagsrust, haat tegen iedere bevolkingsgroep die zich niet gedraagt volgens enge sectarische kerkelijke normen, verbod op godslastering, etc, etc)?” Heb jij eigenlijk de afgelopen jaren in Nederland wel bewust meegemaakt? Ben jij ook maar enigzins op de hoogte van de christelijke ethiek en politiek en de wijze waarop nuances en tijdsgeest een rol spelen in de christelijke (sub)cultuur?
    Alsjeblieft zeg. Ik heb het over desintegratie en de mogelijkheden om die neergang te keren. Wat is het antwoord van een seculier humanist op de doorzettende desintegratie van de maatschappij? Creationisme verbieden?

  5. #5 door Rene Fransen op 29 juni 2007 - 15:13

    Taede,
    ik blijf erbij dat een slecht rapport niet besproken moet worden. Dit rapport staat vol onzin, hele en halve onwaarheden. Je hebt er zelf een aardig aantal aangewezen. Daartussen staan misschien een paar zinnige opmerkingen, maar die moet je met een lampje zoeken.
    Je lange tirade tegen een vermoedelijk jongejaars studentje is een beetje gemakkelijk. Schorsen? Een zwaktebod. En wat doen we in het verlengde van de evolutiebioloog die de evolutie bestrijdt met een theoloog die het bestaan van een god ontkent? Ook eruit?
    Over wat religie in de maatschappij ‘mag’ zeg je ook het een en ander. Maar 95, misschien wel 99 procent van alle ‘religieuze’ politiek in Europa is niet dogmatisch. Niet dogmatischer in ieder geval dan de gemiddelde Groen-Linkser of SP’er. Die willen ook hún visie in een veelkleurige maatschappij invoeren/opleggen.
    Een debat over de gevaren van creationisme gaat over wetenschap. De opmerking dat de Raad voor Europa daar niet over gaat (van een van de tegenstanders) vind ik dan ook correct. Creationisme verbinden met ‘mensenrechten’ is een overdrijving, het is schieten met een kanon op een mug. Een vervelende mug, nou goed dan, een nare stekende horzel die misschien ook wel een vervelend virusje bij zich draagt en voor jeuk en irritatie kan zorgen, maar toch.
    Het rapport is onnodig polariserend. De bijdrage van dit rapport aan de Europese mensenrechten is ongeveer gelijk aan de bijdrage van de inval in Irak aan de democratie in dat land.
    Je ziet alleen al aan zo’n brief als die van Reinders hoe dat werkt. De christenen worden aangevallen (door seculiere fundamentalisten), dus he ho, allemaal verzamelen rond het vaandel van de orthodoxie.
    Geeft je dat niet een heel klein beetje te denken?
    Rene

  6. #6 door G. Korthof op 30 juni 2007 - 13:40

    Simon schrijft: “Heb jij eigenlijk de afgelopen jaren in Nederland wel bewust meegemaakt? Ben jij ook maar enigzins op de hoogte van de christelijke ethiek en politiek”
    Ja, ik heb gehoord dat er een christelijk minister is die godslastering wil verbieden. Daar ga ik van vloeken!
    Ja, ik heb gehoord (niet lang geleden) dat er een christelijke partij is die vrouwen verbiedt functie’s in hun kerk
    te vervullen.
    Ja, ik heb gelezen in het boek van Dekker dat het theistische wereldbeeld beter is omdat het een zgn ‘absolute moraal’ heeft.
    Geeft dit alles hoop op een betere samenleving met meer onderling begrip?
    Ik protesteer krachtig tegen het gebruik van de term ‘moreel relativisme’ door christenen. De redenen zijn:
    1) ten eerste is het gebruik van de term ‘moreel relativisme’ een oorlogsverklaring tegen mensen die hun normen en
    waarden niet proberen te verabsoluteren door te claimen dat ze van god afkomstig zijn. Je weet dat een christen als Cees Dekker deze term gebruikt om te argumenteren dat Christenen een beter onderbouwd wereldbeeld en ethiek hebben dan atheisten.
    2) ‘absolute moraal’ impliceert geldig voor iedereen, dus ook atheisten. Vandaar dat Donner ‘godslastering’ weer
    strafbaar wil stellen. Dit is een krankzinnig idee. Dit werkt zéér polariserend in de samenleving.
    3) ‘absolute moraal’ verhult dat het juist om een relatieve moraal gaat: Als je kijkt naar de geschiedenis van de christelijke moraal, éérst de rechtvaardiging van slavernij op grond van de bijbel, dan afschaffing van de slavernij ook weer op grond van de christelijke moraal, dan heb je het beste bewijs van ‘moreel relativisme’: christelijke moraal is helemaal niet absoluut, maar tijdsgebonden en wordt vaak gedicteerd door puur eigenbelang. En dan maar atheisten ‘moreel relativisme’ verwijten!
    4) ‘absolute moraal’ verhult dat zij zélf keuzes maken. Zijzelf zijn ook verantwoordelijk voor hun keuzes. Zij kiezen om oorlogszucthige uitspraken in de bijbel (OT) te negeren en selecteren de vredelievende passages (NT). Hoe kun je een selectie van normen en waarden ‘absoluut’ noemen, als het op eigen keuzes berust. Erken dat dan ook! Zit jezelf niet te belazaeren, en probeer niet je eigen keuzes onaantastbaar te maken.
    Zolang christenen de term ‘moreel relativisme’ blijven gebruiken,
    en daarmede hun superieuriteit proberen te suggereren, zijn zij polariserend bezig en zal er nooit een samenleving zijn met
    onderlinge begrip en samenwerking tussen theisten en atheisten.

  7. #7 door Simon op 30 juni 2007 - 20:25

    Gert, over het onderwerp ethiek en morele wetten zullen wij het niet snel eens worden…
    Als ik je vorige commentaar mag samenvatten: jij maakt bezwaar tegen het gebruik van de term moreel relativisme door christenen, omdat christenen zelf ook een relatieve moraal hanteren en omdat zij, door het gebruiken van die term, superioriteit uitstralen en polarisatie veroorzaken (oorlogsverklaring!).
    Moreel relativisme is geen scheldwoord of uiting van superioriteit. Het is de constatering dat een universele moraal wordt ontkend, of dat de moraliteit afhankelijk is van de samenleving waarin men leeft. Dat laatste kan voor een atheïst net zo vervelend zijn als voor een christen. Ik denk dat atheïsten en theïsten elkaar prima kunnen vinden in de democratische taal van de redelijkheid. Dat is precies wat er in Nederland al jarenlang gebeurt (vandaar mijn opmerking eerder).
    Ik ben van mening dat christenen de term moreel relativisme mogen blijven gebruiken om daarmee aan te geven dat zij een absolute en universele waarde van het leven onderkennen en dit ook (op basis van de ethiek van Jezus) kunnen vertalen naar praktische leefregels. Ook al veranderen die met de tijd. De universele rechten van de mens zijn een goede weerspiegeling van die absolute waarde van de mens en een prachtige uitwerking van de morele wet.

  8. #8 door G. Korthof op 2 juli 2007 - 10:29

    Simon, de issue is helemaal niet of er een universele moraal geformuleerd kan worden die gedeeld kan worden door atheisten en theisten. Zo’n lijst is al eens opgesteld: Universele verklaring van de rechten van de mens.
    Dat je perse de vage term ‘moreel relativisme’ wilt gebruiken is onthullend.
    Aan de keukentafel is het OK, maar in een openbare discussie moet je geen vage termen gebruiken.
    Ik merk op dat je weliswaar een aardige samenvatting geeft van mijn bezwaren, maar de eerste alinea negeert.
    Punten 3 (moraal is tijdsgebonden en gebonden aan eigen belang) en 4 (zélf keuzes maken) negeer je.
    Punt 3 wordt verder nog ondersteund met het feit dat in het Christelijk Amerika de doodstraf bestaat, maar bv in het Christelijk Nederland, zoals de meeste beschaafde landen niet (meer), ondanks het universele gebod: Gij zult niet doden.
    Punt 4 wordt verder ondersteund door jouw “vertaling naar praktische leefregels”: je maakt zelf keuzes en dat kan je nooit absoluut en van god afkomstig noemen. Als je een discussie over moraal met andersdenkenden wilt, stop dan met die suggestie dat jullie iets in handen hebben dat boven iedere kritiek verheven is; op een onaantastbare autoriteit berust.
    Ik voeg als apart punt toe:
    5) de term ‘moreel relativisme’ is te vaag! Zo vaag als een reclame slogan. Zo vaag dat het een soort opzichzelfstaande ideologie gaat worden. Dat vind ik nog wel het meest irritante. Wat je kennelijk bedoelt is ‘universalisme’: universele waarden en normen. Daar heb ik geen probleem mee.
    Maar je bedoelt er óók mee: “op basis van de ethiek van Jezus” en dat is beperkt tot de Jezus-secte; en nog steeds slecht gedefinieerd (!) en niet universeel (hoe zat het ook al weer met de atheisten, Joden en Moslims die accepteren Jezus niet).
    Je schrijft: “dit ook (op basis van de ethiek van Jezus) kunnen vertalen naar praktische leefregels.” Zie je wel: je moet het nog vertalen naar de praktijd omdat het principe te vaag en tijdgebonden is. Daarbij maak je weer keuzes (punt 4).
    Als je echt een universele moraal wilt formuleren dan mag je privé wel naar Jezus refereren, maar niet publiekelijk,
    anders mislukt de poging.
    6) de term moreel relativisme/absolute moraal wordt gebruikt als wapen tegen atheisten en vrijdenkers en als symbool om zich te onderscheiden van
    andersdenkenden. Om de eigen groep een makkelijk herkenbare identiteit te geven. Die zgn absolute moraal wordt een doel
    opzich. Dat moet gaan ontsporen!
    Iets van het sentiment hierachter vond ik in een quote toegeschreven aan Voltaire:
    “All sects are different, because they come from men; morality is everywhere the same, because it comes from God.”
    Dit kan onmogelijk van Voltaire komen, hij was humanist, rationalist. Het past meer bij Francis Collins. Maar het past niet bij een discussie over moraal in een multi-culturele samenleving.

  9. #9 door Simon op 2 juli 2007 - 20:32

    Gert, bedankt voor je uitgebreide reactie. Ik begrijp je punt inmiddels beter. Je schrijft: “het past niet bij een discussie over moraal in een multi-culturele samenleving”. Feit is wel, dat je in een multiculturele samenleving zoekt naar een gemeenschappelijke moraal. Als deze niet zou bestaan, zou een multiculturele samenleving niet eens mogelijk zijn. Laten we dus constateren dat er een gemeenschappelijke (universele, absolute) moraal bestaat, zonder te beweren dat christenen daar een patent op hebben, of het werkelijk praktiseren.
    Verder geef je aan dat ik niet inga op je inleiding en enkele van je punten. Hierbij ga ik alsnog op je opmerkingen in.
    a) Donner en zijn verbod op Godslastering: hij doelde op bewuste Godslastering in het publieke domein, dus daar waar iedereen zich begeeft. In de ruimte waar iedereen zich begeeft, is het goed om je te onthouden van bewuste beledigingen en grove uitlatingen. Thuis vloeken is een persoonlijke zaak. Het is een redelijk voorstel, waar je over kunt discussiëren en stemmen. Wat is daar mis mee?
    b)Er zijn (geloofs)gemeenschappen waar de vrouw een andere, vaak onderschikte rol heeft ten opzichte van de man. Deze gemeenschappen hebben de emancipatie gemist en dat kun je ze kwalijk nemen. Ik denk niet dat er vrouwenhaat achter schuil gaat, zoals jij beweert. Maar: vaak is het verlaten van die gemeenschappen psychisch erg lastig en is er dus sprake van een soort dwang. Een partij die dit standpunt openlijk uitdraagt zou vanwege discriminatie verboden moeten worden.
    c) Dekker en absolute moraal. Collins en Dekker schrijven onduidelijk over dit onderwerp! Dekkers bijdrage in “En God beschikte een worm” is niet wat ik bedoel moet een absolute moraal. Ik hoop dat Dekker bedoelt, dat de absolute moraal die hij herkent in de wereld, beter aansluit bij een theïstisch wereldbeeld, dan bij een atheïstisch wereldbeeld. Dat is een argument, dat je kunt hanteren en bespreken in een redelijke discussie. Jij bent het er niet mee eens, maar is dat een reden om christenen te wantrouwen?
    De drie voorbeelden in je inleiding zijn niet schokkend, lijkt me. Je kunt er een redelijke discussie over voeren. Je kunt er zelfs openlijk met deze mensen over praten zonder oorlog te voeren!
    In reactie op je nog openstaande punten:
    punt 3) Mijn stelling is niet dat christenen een absolute moraal bezitten, maar dat ze een absolute moraal onderkennen. De uitwerking ervan is gebaseerd op menselijke inzichten, of interpretaties van ‘goddelijke geboden’ (die op hun beurt ook zijn geformuleerd door de mens).
    punt 4) Christenen discussiëren onderling al tijden (ca. 2000 jaar) op een min of meer rationele wijze over de beste invulling van de morele wet. Leefregels zijn nooit de absolute moraal, ze zijn een afgeleide ervan. En een selectie van normen en waarden is altijd voorlopig. Wel zijn er in het christendom enkele grondregels, die onveranderlijk zijn en die te maken hebben met de (absolute) waarde van je medemens.
    punt 5) Je vindt de term ‘moreel relativisme’ vaag. Laat ik proberen specifieker te zijn: er bestaat een absolute en universele morele wet (Lewis, Stenger?, Kant): objectieve kennis van goed en kwaad. Moreel relativisme is de ontkenning daarvan. De ethiek van Jezus is gebaseerd op de morele wet, niet andersom.
    punt 6) Jij noemt de absolute vs. relatieve moraliteit een wapen tegen andersdenkenden. Het valt me op dat jij begint over wapens en eerder al over oorlogsverklaringen. Ik koppelde in mijn eerste commentaar de onderhuidse gevoelens van angst bij christenen aan moreel relativisme. Niet omdat christenen betere mensen zijn dan anderen (tot hun eigen schande bewijzen ze vaak het tegendeel), maar omdat christenen de absolute morele wet zien als een broodnodige basis voor een samenleving met toekomst.
    Iedereen die dat denkt zal trouwens een onderhuids gevoel van angst hebben voor een samenleving die is gebaseerd op evolutie als ideologie, zoals het rapport (wellicht onbedoeld) laat doorschemeren.

  10. #10 door Simon op 3 juli 2007 - 18:31

    Taede, er is inmiddels een reactie gekomen op de ingezonden brief van Reinders, zie http://www.refdag.nl/artikel/1307876/Creationisme+past+zekere+bescheidenheid.html.
    Een auteur wordt niet genoemd, maar wel wordt gemeld dat de auteur een masteropleiding aan de faculteit wiskunde en natuurwetenschappen van de Universiteit Leiden volgt.
    De reactie is milder van toon dan je wellicht zou hopen, maar mijn voorspelling is in ieder geval uitgekomen :-).
    Aanvulling Taede Smedes: De auteur van het stuk is Jos Quist.

  11. #11 door Taede A. Smedes op 3 juli 2007 - 19:19

    Jos Quist schrijft in het stuk: De schepping is onderdeel van de heilshistorie. Vanuit dat perspectief moet de historiciteit van Genesis benadrukt worden.
    Theologisch is dit een onzinnige opmerking. Hier wordt bijvoorbeeld helemaal om Augustinus heen gegaan, die al de historiciteit van Genesis in twijfel trok, eeuwen voordat er ook maar iets van de evolutietheorie bekend was. Theologisch is een dergelijke stelling dus onhoudbaar. Geeft maar weer eens aan dat creationisme een moderne uitvinding is (dus van na de Verlichting). De kerkvaders waren géén creationisten in de huidige zin van het woord.
    Ben overigens benieuwd hoe deze meneer Quist zich in Leiden staande weet te houden. Is hij zelf creationist (hetgeen door zijn stuk wel geïmpliceerd wordt)? En hoe verhoudt zich dat dan tot zijn natuurwetenschappelijke studie?

%d bloggers liken dit: