De atheïstische dominee schrijft een boek

Het zijn mooie tijden! Er zijn al veel discussies en er komen nog steeds discussies bij. Ook deze week weer. Ik heb op mijn weblog me al eens behoorljik negatief uitgelaten over de de "atheïstische dominee" Klaas Hendrikse uit Zeeland. Hij werkte al een tijdlang aan een boek om zijn positie duidelijker te maken – en deze week komt het eindelijk uit!

Aanstaande donderdagavond wordt tijdens een speciale presentatie in Amsterdam aan Harry Kuitert – die ook het voorwoord van het boek schreef – het eerste exemplaar overhandigd van het boek Geloven in een God die niet bestaat. (Ik was ook voor de presentatie uitgenodigd, maar zal er vanwege een congres in Leuven helaas niet bij kunnen zijn.) Het boek zal rond de 17 Euro gaan kosten.

Ik ben er zeer benieuwd naar. Ik hoop dat Hendrikse nu eindelijk eens duidelijk kan maken hoe hij op integere wijze én atheïst én dominee kan zijn, want tot nu toe gaat die combinatie er bij mij echt niet in.

Wordt vervolgd dus…

Zie HIER voor de pagina van uitgeverij Nieuw Amsterdam over Hendrikses boek.

  1. #1 door Simon op 6 november 2007 - 20:14

    Wat een vreselijke foto! Of ligt dat aan het scherm van mijn laptop? Als je er twee horentjes bij tekent…
    Ben ook bijzonder benieuwd naar het boek. Een atheistische dominee is blijkbaar mogelijk, net als een religieuze atheist (Kris Verbugh, bijvoorbeeld).

  2. #2 door jan riemersma op 6 november 2007 - 22:07

    Taede, ik deel je nieuwsgierigheid. Ik heb alleen de laatste tijd veel te veel geld aan boeken uitgegeven en kan me niks meer veroorloven. Schrijf jij een recensie?
    Geloven in een God die niet bestaat: is dit niet de Wittgensteiniaanse godsdienstwijsbegeerte doorgedreven tot in het absurde?
    Ik kan me er echt niets bij voorstellen. Wat ik wel hoop is dat de dominee een stevig doorwrocht filosofisch verhaal vertelt, en het niet laat bij psycho-theologische opmerkingen (in de trant van: ik kan voor mijn gevoel doen alsof er een god is, terwijl ik verstandelijk wel weet dat deze niet bestaat. Maar ik heb er behoefte aan en dus geloof ik er in.) Daar heb ik geen trek in.

  3. #3 door Wim Kleisen op 6 november 2007 - 23:26

    Evenals jij zie ik met spanning uit naar het boek van Hendrikse. Maar onze standpunten zouden deze keer wel eens verschillen. Een paar maanden geleden publiceerde Hendrikse een artikel in Letter & Geest, waarop ik na lezing reageerde: “Als Hendrikse atheist is, ben ik het ook.” Maar ik behoud me een definitieve mening natuurlijk voor: we lezen beiden eerst het boek en praten/bloggen dan verder.
    Met hartelijke groet,
    Wim

  4. #4 door Bart Klink op 7 november 2007 - 12:43

    Taede, weet jij waar die presentatie zal plaatsvinden? Misschien ga ik er wel heen.

  5. #5 door Taede A. Smedes op 7 november 2007 - 12:46

    Hallo Bart,
    De presentatie van het boek vindt plaats in het pand van uitgeverij Nieuw Amsterdam (uiteraard in Amsterdam). Maar ik vermoed dat het een ‘invitation-only’ aangelegenheid is… Misschien dat je best even belt met de uitgeverij?

  6. #6 door Rutger Schimmel op 7 november 2007 - 14:23

    Hendrikse was gister (meen ik) te gast bij Schepper & Co, het religieuze tv-programma van de KRO. De presentatrice vroeg hem concreet hoe hij aan het sterfbed zat van een gemeentelid: wat zei hij, wat deed hij? Hendrikse antwoordde dat hij daar dan als mens zat en geen Bijbel bij zich had. Dan vraagt een rechtgeaard mens zich toch af: waarom is Hendrikse dan dominee, niet humanistisch begeleider (of hoe je dat noemt)? Waarom staat hij nog op de kansel als zijn boodschap ook uit de mond van een onchristelijke humanist kan komen? De man en zijn ongeloof blijft een mysterie voor mij.

  7. #7 door gert korthof op 7 november 2007 - 20:34

    Vanavond is Klaas Hendrikse in Pauw & Witteman Nederland 1.

  8. #8 door jan riemersma op 8 november 2007 - 09:16

    Van zo’n tv-optreden wordt je ook niet veel wijzer: beetje dit, beetje dat, eerst een pianist, en dan eindelijk de dominee- en dan zijn er ook nog eens twee vragenstellers. God bestaat niet zoals mensen en appeltaarten bestaan: wat betekent dit? Is dit ‘gewoon’ negatieve theologie (de ontkennende weg)? Dan is het zonde om dit boek te kopen: pluk dan artikelen over Maimonides van het web.
    Is dit geen negatieve filosofie maar gewoon heel konsekwent redeneren: God bestaat -klaarblijkelijk- niet zoals appeltaarten en mensen bestaan. Dus bestaat hij -volstrekt- niet. Dan moet de man niet denken dat hij ergens inkan geloven, want dat is onmogelijk. Overigens zijn zulke uitspraken niet zo heel erg interessant als ze niet goed onderbouwd worden. (Je moet bewijzen dat je weet dat God niet kenbaar is oid. Datzelfe geldt overigens ook voor de via negativa).
    Ik begin te vermoeden dat er helemaal geen sprake is van een diepe of slimme plot: zijn positie is of aloud of onmogelijk.

  9. #9 door Wim Kleisen op 8 november 2007 - 11:34

    Gisteren was Klaas Hendrikse te gast bij Pauw en Witteman. Het is jammer dat Witteman er duidelijk blijk van gaf niet te weten waarom het eigenlijk draaide. Daarom kwam wat Hendrikse te vertellen had, niet goed uit de verf. Slechts in één fragment van het interview slaagde hij erin duidelijk uit te leggen wat hij het begrip “bestaan” volgens hem inhoudt en waarom op grond daarvan God niet kan bestaan. Ik heb ook al eens betoogd dat alleen in onze werkelijkheid iets of iemand kan bestaan. God kan als schepper niet bestaan binnen zijn eigen schepping, dan zou hij ook zichzelf geschapen hebben. God kun je volgens Hendrikse ervaren. Het is dus een kwestie van innerlijke ervaring. De praeses van de PKN-synode kwam in zijn reactie uitermate onsympathiek over. Volgens mij begreep hij niet waar het bij Hendrikse echt om gaat. Terecht was Hendrikse verontwaardigd. Als dit de officiële handelwijze binnen de kerk is, wordt mijn gevoel dat ik niet meer binnen die kerk thuishoor, bevestigd.
    Ene Simon reageert hierboven op het uiterlijk van Hendrikse. Als je hem twee horentjes opzet, is hij de duivel (vrij geciteerd). Dat is nu een duidelijke demonisering. Bovendien is de man echt niet lelijk. Hij heeft een getekend gezicht, maar dat zie ik liever dan het gladde gezicht van de praeses. Mijn vader zei ooit van de toen geruchtmakende legerpredikant Diekerhof: “Die man heeft geen christelijk gezicht”. Dat zou hij ook van Hendrikse gezegd kunnen hebben. Maar voor mij was dat toen al een compliment en dat is het nog.
    We gaan zijn boek maar lezen.

  10. #10 door Taede A. Smedes op 8 november 2007 - 14:33

    Hahaha, die Wim,
    Wel, ik geef Simon eigenlijk wel gelijk. Hendrikse heeft geen sympathiek gezicht. Hij is wél sympathieker als je hem hoort praten, dus ik vind dat de foto hem geen recht doet. Ik ben zelf een man, dus ik durf over de lelijkheid van andere mannen geen oordeel te geven (dat laat ik liever aan de vrouwelijke bezoekers van dit weblog over – als die er zijn tenminste ;-)). Maar als ik de uitgever was geweest, had ik wel voor een andere illustratie op de voorkant gekozen…
    Aangezien ik vanochtend weer naar Leuven moest en om 04.00 mijn nest uit moest, heb ik de uitzending van P&W gisteravond nog niet gezien. Zal dit weekend even op ‘uitzending gemist’ kijken, want ik ben wel benieuwd. Heb wel Hendrikses boek ondertussen besteld.

  11. #11 door ene Simon op 8 november 2007 - 16:40

    Tsja – ik probeerde grappig te zijn… Overigens stelde ik dat de foto vreselijk is, niet het uiterlijk van de beste man. Net als Taede waag ik mij niet aan het beoordelen van het uiterlijk van mannen.
    Dat felle groen van achteren, dat donkere rood van zijn huid – en die houding met de armen over elkaar: niet erg subtiel. Maar dat alles terzijde! Het gaat tenslotte om de inhoud van zijn boek.
    Ik ga denk ik alleen maar recensies lezen. Er wordt al genoeg gefilosofeerd over God. Een dominee heeft allereerst een pastorale taak, dus zijn gemeente en de PKN moeten maar bepalen of hij een goede dominee is. Daar ga ik verder niet over.
    vr gr
    Simon Holwerda

  12. #12 door gert korthof op 8 november 2007 - 16:52

    Taede, de cruciale uitspraak die Klaas Hendrikse in Pauw & Witteman deed was:
    “Het woord ‘bestaan’ is niet op God van toepassing. God is geen boek, geen appeltaart, geen mens zoals jij en ik. Dus bestaat God niet in die zin. God is geen appeltaart. God bestaat anders.”
    en dan komt het:
    “Je hoeft helemaal niet te geloven dat God bestaat om in God te geloven. God is een woord voor een alledaagse menselijke ervaring.”
    Ik ga daar geen kommentaar bij geven zonder die passages in het boek nagelezen te hebben, zoals mensen hierboven doen (Jan!) en de ‘baas’ van Hendrikse, etc. Jan, ik vind dat je vreemd negatief en voorbarig reageert voor iemand die zelf in God gelooft en zelf het boek niet gelezen hebt.
    Ik vond ook dat Pauw & Witteman tamelijk obeschoft waren en brutale vragen van voornamenlijk politieke-juridische aard stelden, en totaal niet geinteresseerd waren in zijn redenering en hem vaak niet lieten uitspreken.

  13. #13 door jan riemersma op 8 november 2007 - 18:03

    Beste Wim Kleisen, zou jij mij alsjeblieft willen uitleggen wat Hendrikse dan precies bedoelt? Ik begrijp het OF echt niet OF het is mij niet duidelijk wat hier nieuw of bijzonder aan is.
    Als hij God wel kan ervaren, dan is het toch helemaal verkeerd om te zeggen dat God niet bestaat? Dan ben je toch ALLESBEHALVE een atheist?
    Op een of andere manier heb ik het gevoel dat dominee Hendrikse zich -niet met opzet- schuldig maakt aan ernstige begripsverwarring.
    Wie God kan ervaren is overigens niet eens in de positie om te zeggen dat God niet kan bestaan als een appeltaart. Want OF het ervaren van God is regelrechte mystiek en een groot wonder (bovennatuurlijk) OF het duidt er op dat God toch wel bestaat.
    (Taede: waarom ga je niet de dag van te voren naar Leuven? -Knap hoor. Ga je met de auto of met het openbaar vervoer?)

  14. #14 door Bart Klink op 8 november 2007 - 22:40

    Ik ben net terug van de presentatie bij de uitgever, die overigens vrij toegankelijk was. Harry Kuitert, Ronald Meester (goed bevriend met Hendrikse), Jacobine Geel en nog een aantal andere (volgens mij) ‘belangrijke’ mensen die ik niet ken waren er ook. Hendrikse leek mij een erg sympathieke man die een aardige knuppel in het christelijke hoenderhok heeft gegooid. Ik heb gratis een exemplaar van het boek mee mogen nemen, dat ik waarschijnlijk wel ga recenseren. Wordt vervolgd…..

  15. #15 door gert korthof op 9 november 2007 - 08:43

    Wim Kleisen, schreef “Als dit de officiële handelwijze binnen de kerk is, wordt mijn gevoel dat ik niet meer binnen die kerk thuishoor”.
    Ds Gerrit de Fijter (PKN) zei in het interview: “Klaas Hendrikse is een poppekastspeler”. Andere geinterviewden noemden hem een bedrieger, of zelfs des duivels. Als de Fijter zelf op zondag “God is Liefde, Heb Uw naasten lief, Heb Uw vijanden lief”, staat te preken, en hij behandelt een dominee van zijn eigen kerk op die manier, dan kunt je je terecht afvragen wie de grootste poppekastspeler is. Liefde preken, en een collega zo behandelen. Dit toont volgens mij aan hoe flinterdun de christelijke moraal is. Als je afwijkt van wat je geacht wordt te geloven in de KPN, dan behoor je kennelijk heel snel tot ‘de vijand’, de outgroup. Waarschijnlijk ziet de Fijter Hendrikse als een verrader. Respect heb je alleen tot leden van KPN die zich conformeren aan de KPN groepsnormen. Iemand die zich buiten de groep plaatst door zich niet aan de KPN regels houdt, stelt zich automatisch bloot aan haatgevoelens en dient verstoten te worden, gebrandmerkt worden als atheist en dus de vijand. Het werkt als: behoor je tot onze groep, dan verdien je respect en bescherming, plaats je jezelf buiten onze groep, dan is agressie je deel.
    Zo theoretisch zijn de claims dat de christelijke moraal objectief en absoluut is (Francis Collins, Cees Dekker); en dat het beter zou dan humanistische moraal.

  16. #16 door Simon op 9 november 2007 - 12:01

    Gert Korthof, je kunt dit gedrag van De Fijten verklaren met de theorie van parochiaal altruisme: De Fijten reageert op een evolutionair voorspelbare manier op de situatie dat er een dissident in de gelederen van de groep blijkt te zitten.
    Ik concludeer daaruit dat het gedrag van georganiseerde groepen christenen (in dit geval de PKN bij monde van) zich beter laat voorspellen aan de hand van evolutionaire modellen dan aan de hand van het onderwijs van Jezus. Nu heb ik de indruk (ik ken ze niet persoonlijk) dat Collins en Dekker juist een christelijke moraal praktiseren als individu en die vervolgens theoretisch uiteenzetten in hun boeken*. Je kunt het Dekker en Collins niet kwalijk nemen dat de kerk bij monde van De Fijten zo pleistoceen reageert. Je kunt het christenen, en dus ook Collins en Dekker, wel kwalijk nemen dat er zo weinig kritiek naar binnen gericht is. Zolang het gedrag van christenen niet herleidbaar is naar de moraal die ze zelf preken is er inderdaad sprake van een poppenkast!
    *Ik vind hun uiteenzettingen bijzonder mager en ook niet altijd steekhoudend, maar dat is een ander discussie :-).

  17. #17 door Jan riemersma op 9 november 2007 - 14:58

    Beste Gert: Je schrijft, ik ga er geen commentaar bij geven zoals (jan!). -Uiteraard heb je gelijk, we moeten altijd heel voorzichtig zijn. Maar logisch gezien is zijn positie OF slecht verwoord OF onhoudbaar.
    Het punt is dat de man zichzelf een atheist noemt (zie: Touw). En dat veroorzaakt de begrijpsverwarring. Ik denk, eerlijk gezegd, dat het met dat atheisme wel meevalt.
    Als je het boek uit hebt, mag ik jouw exemplaar dan lenen 😉

  18. #18 door Tjerk Muller op 9 november 2007 - 22:28

    In het Trouw-katern Letter en Geest geeft de predikant wat meer uitleg over zijn stelling: “Je hoeft helemaal niet te geloven dat God bestaat om in God te geloven. God is een woord voor een alledaagse menselijke ervaring.”
    Hendrikse: “(…) Iedere dag maak je van alles mee: je wordt bijna van de fiets gereden, krijgt een onverwacht complimentje, kijkt naar een film. Dat zijn gebeurtenissen. Pas als ze je wat doen, worden het ervaringen. Naar de mate waarin het je lukt om van gebeurtenissen ervaringen te maken, zou je jezelf al als gelovig kunnen beschouwen.
    Daarmee wil gezegd zijn dat geloven meer van doen heeft met leven dan met opvattingen. Je hebt geen geloof, maar je bent of je leeft gelovig.
    (…)
    Geloven is voor mij: (..) trouw blijven aan wat je hebt gezien: dat het leven, ondanks alles, goed bedoeld is. Het komt niet vanzelf goed, maar wij zijn bedoeld om er iets goeds van te maken. Dat is niet vrijblijvend. Je moet eraan meewerken dat het er echt van komt. Zodat het voor jou en anderen weer een beetje geloofwaardig wordt.
    En God? Kun je daar ook voor kiezen? God kan het woord zijn waarmee je verwijst naar ervaringen die jouw vertrouwen hebben bevestigd. Dat kán, maar het hoeft niet. Voor sommigen is het woord God zo beladen met negatieve associaties dat ze het hebben afgezworen of alleen nog gebruiken in een vloek. Anderen verwijzen ermee naar een geheim in of achter de werkelijkheid, en weer anderen kennen het niet eens.
    Wie het woord God gebruikt, zegt niet per se iets over God, alleen iets over zíjn God. Maar je hebt het niet zelf verzonnen – de taal is je aangereikt door anderen. Het woord God is met je meegetrokken, en onderweg is het jouw woord geworden.
    De Bijbel gebruikt voor God, misschien wel niet toevallig, dezelfde beeldspraak: iets wat met mensen meetrekt. Exodus 3, het verhaal waarin God zich bekendmaakt, getuigt van de oudste bijbelse intuïtie: Ga maar, en dan zal ik er zijn, dan trek ik met jullie mee de woestijn in, het leven in. De heidense idee dat God op de een of andere manier bestaat, was toen al achterhaald: de godsnaam is een werkwoord.
    Daarom kun je ook beter niet zeggen dat God bestaat, maar dat God gebeurt. Of, voorzichtiger: kan gebeuren. Want er gebeurt alleen maar iets als je zelf op weg gaat – God gaat niet uit zichzelf op pad.
    En áls God gebeurt, dan gebeurt dat niet zonder mensen. Kort door de bocht: als het niet over mensen gaat, kan het niet over God gaan. Ook in de Bijbel gaat het nooit om God-op-zichzelf. Als het woord valt, zijn er mensen bij betrokken die daar ’iets mee moeten’. Als mensen doen wat de Bijbel over God vertelt (betrouwbaar zijn, liefdevol, rechtvaardig), dan maken ze waar wat ’Ik zal er zijn’ betekent. Daarom zal Jezus ook wel ’Immanuel’ zijn genoemd. ’God met ons’. Raker kan bijna niet: als je God zoekt, moet je bij mensen zijn. (…) ”
    Bron: Trouw – Letter en Geest, 4 november
    Wat Hendrikse doet is dus de alledaagse menselijke ervaring van geraakt worden door de dingen om je heen, je verbonden, geïnspireerd, bewogen, aangesproken en aangespoord weten door de mensen om je heen, en dat duiden met het woord “God”.
    Wat ik me afvraag is in hoeverre dit verschilt van wat linkse Bonhoeffeerianen, God-is-dood theologen, Carel ter Linden (die “God” gelijkstelt met onze invulling van de zin van het bestaan), en recent Gerrit Maanenschijn (“God is zo groot dat Hij niet hoeft te bestaan”) eerder hebben gezegd.
    Of is het nieuws omdat Hendrikse zich expliciet atheïst noemt? Volgens mij is Hendrikse net zo min atheïst als al die voorgangers.

  19. #19 door Jelle de Vries op 10 november 2007 - 09:09

    God bestaat niet zoals een appeltaart bestaat, maar daaruit volgt natuurlijk niet dat er geen banketbakker is. (Wel, dat taartpunten en moorkoppen hun mond moeten houden)

  20. #20 door Wim Kleisen op 10 november 2007 - 10:39

    Klaas Hendrikse doet veel stof opwaaien. op mijn web-log krijg ik reacties van mensen die zich door wat hij zegt en schrijft duidelijk bevrijd en opgelucht voelen. Fijn!
    Voor wat de storing betreft: op mijn web-log is reageren gewoon mogelijk. Daarom probeer ik het nu eens op die van jou.
    Wim

  21. #21 door Wim Kleisen op 10 november 2007 - 14:33

    Ik kom toch maar weer eens terug op Klaas Hendrikse. Op de web-log van Taede Smedes (zie link), staan reacties van Jan Riemersma. Die ergert zich aan de opmerking over God die geen appeltaart is. Hij schrijft dat de appeltaart wel door een bakker is vervaardigd, maar hij vergist zich. God is geen appeltaart en het verschil zit ‘m nou juist in het feit dat God niet gebakken of anderszins vervaardigd, niet geschapen is. Hij is in de oude termen “van eeuwigheid tot eeuwigheid”. Ik ben ook van mening dat God niet kan bestaan, omdat hij dan deel van zijn eigen schepping zou uitmaken. God zou voor mij geen realiteit zijn, ware het niet dat hij in de Bijbelse verhalen en andere teksten een realiteit is, die ik, terwijl ik ze lees, in mij opneem, zodat hij in mijn denken en voelen werkelijkheid wordt. Door de transparante wand tussen Bijbel en werkelijkheid wordt hij voor mij zichtbaar en voelbaar. Geen dagelijkse werkelijkheid buiten mij, maar aanwezigheid in mij, Hendrikse heeft het dan over ervaring. Zo kan ik, om met hem te spreken – al heb ik zijn boek nog niet gelezen – geloven in een God die niet bestaat. Geloven zoals in vroeger tijden is nu niet meer mogelijk. Ik sta nog steeds in de traditie van het christendom, maar ik vraag me wel eens af of ik ben geëvolueerd naar een religieus humanisme.
    Daar komt bij dat de kerk voor mij geen aantrekkingskracht meer heeft. We worden nu geconfronteerd met van oudsher gereformeerde predikanten die het zo graag voor het zeggen willen hebben. In de oude Nederlandse Hervormde kerk was veel meer ruimte. Zo’n praeses, De Fijter, is met hetzelfde sop overgoten. Die gaat niet eens een gesprek aan met Hendrikse, maar leest hem de les. De Gereformeerde Bond heeft een te grote invloed in de PKN.
    Ger Korthof, een vaste gast bij Taede, begaat in zijn reactie een aardige Fehlleistung. Hij schrijft consequent “KPN” inplaats van “PKN”. Waarom vind ik dit zo aardig? KPN is een (tele)communicatiebedrijf. Als we van de kerk nu eens een communicatie-instelling zouden maken? Natuurlijk, niet commercieel gericht en niet door managers geleid. Maar het zou voor mij buitengewoon aantrekkelijk zijn, als we van het communicatieve éénrichtingverkeer in de vorm van een preek zouden afzien en als we daarvoor in de plaats mogelijkheden zouden scheppen tot gespreksvoering. Gesprekken over (al of niet geloof in) God, over wat Godsvertrouwen nu (nog) inhoudt, over wat bidden voor mensen (nog) betekent, over zingeving en ethiek en wat niet al op religieus gebied. De pastor houdt haar pastorale taak voor wat betreft het bezoeken van gemeenteleden en dat soort zaken betreft. Zingen kunnen we overal, al zijn de teksten van veel gezangen zodanig, dat velen die niet meer geloven. Zo’n kerk zou nog overlevingskansen hebben.
    In Trouw van vanmorgen stond een artikel over Klaas Hendrikse. Ik geef de link:
    http://meer.trouw.nl/wat-doe-jij-nou/ds-klaas-loochent-god-en-heeft-me-omgekocht.

  22. #22 door Taede A. Smedes op 10 november 2007 - 14:51

    Gisteren was in Leiden de oratie van de godsdienstsocioloog prof. Meerten ter Borg. Na afloop van de oratie stond ik in de rij voor felicitaties met een mij wel bekende kerkelijk hoogleraar te Leiden (ik wil hem buiten de discussie houden, dus noem ik zijn naam niet). We raakten in gesprek over Hendrikse en over het optreden van Hendrikse bij Pauw & Witteman (wat ik tot dan toe nog niet gezien had). Ik zei hem ook dat ik in eerste instantie moeite had met het feit dat de PKN niet optrad tegen Hendrikse. Immers, als je als kerk ergens voor staat, en Hendrikse lijkt precies het tegenovergestelde te verkondigen, dan zijn er toch grenzen?
    De hoogleraar was het met me eens. Volledig. Hij zei dat de kerk Hendrikse eigenlijk uit zijn ambt moest zetten. Echter, dat is niet makkelijk. Anders dan bij een bedrijf kun je een predikant niet zomaar ontslaan. Je kunt iemand schorsen, maar ook niet per direct. Er zijn allerlei procedures die doorlopen moeten worden. Bovendien leveren dergelijke procedures veel problemen op voor de kerk zelf. Immers, de PKN verwacht dat Hendrikse dan vooral de media gaat opzoeken, veel stennis gaat maken, en dat dit uiteraard veel negatieve publiciteit voor de PKN zal opleveren. (Denk aan Kuitert of aan Den Heyer.)
    Met andere woorden, zo zei de hoogleraar: de PKN zit met Hendrikse lelijk in haar maag. Vooral op dit moment, nu Hendrikse zo in het nieuws is, is het zaak om niet al te hard op te treden.
    De hoogleraar leek daarmee het volgende te suggereren, hoewel hij dit niet hardop zei: Er komt een moment dat Hendrikse uit de media verdwijnt. En misschien dat dan stappen kunnen worden ondernomen die minder ruchtbaarheid zullen veroorzaken.
    Ik weet niet of ik het op alle fronten met de PKN-hoogleraar eens ben. Is een kerk die zich omwille van media-aandacht koest houdt geloofwaardiger dan een die ook werkelijk ergens voor gaat staan, maar een lading kritiek over zich heen krijgt? Wat heeft een leeglopende en uitstervende kerk als de PKN nog te verliezen?
    Anderzijds, ik heb de uitzending van Pauw & Witteman nu wel gezien. En ik moet zeggen: ik ben het met Jan Riemersma volledig eens. Hendrikse is niet te begrijpen. Het is een drogrede om te stellen dat je kunt concluderen van (a) je kunt niet van God zeggen dat God bestaat op de wijze dat een appeltaart bestaat, naar (b) dus bestaat God niet. Hendrikse zegt dan: en als je wilt zeggen dat God bestaat op andere wijze dan de dingen om ons heen, dan moet je niet het woordje ‘bestaan’ gebruiken, maar een ander woord zoeken. Dat is flauwekul. Hendrikse heeft geen idee van hoe taal werkt.
    Maar nogmaals: het is een interview, Hendrikse improviseert, en misschien dat zijn boek – wat ik nog niet gezien heb – meer helderheid schept.
    De hoogleraar zei overigens nog wat anders. Wat Hendrikse doet is teruggaan naar een discussie die in de jaren ’60 woedde, nl. de “God-is-dood”-discussie. In plaats van dat Hendrikse iets nieuws doet, haalt hij louter oude koeien uit de sloot.
    Die opmerking was, zo vrees ik, een schot in de roos…

  23. #23 door jan riemersma op 10 november 2007 - 19:37

    Beste Wim Kleisen, ik wil graag even vermelden dat je je vergist: (1) ik erger me niet (ben zelfs erg kalm voor mijn doen de laatste dagen) (2) de opmerking over de bakker is niet van mij.
    Mijn enige bezwaar tegen Hendrikse is dat hij iets te gretig is in het gebruik van het predikaat ‘atheist’. Ik meen dat hij dit moedwillig doet. -Nogmaals, voor de manier waarop hij God en het ervaren van God omschrijft, zijn er genoeg theistische benamingen en opvattingen die de lading dekken.
    Hoe dan ook, dat ik me erger aan de opmerkingen over God als appeltaart wil ik beslist uit de wereld hebben.

  24. #24 door Wim Kleisen op 10 november 2007 - 21:46

    Neem me niet kwalijk, het was Jelle de Vries.
    Ik ben het eens met wat Jan Riemersma in bovenstaande reactie schrijft. Ik herhaal wat ik eerder schreef: na lezing van zijn eerste artikel in Letter & Geest zei ik: “Als die man atheist is, ben ik het ook.

  25. #25 door Wim Kleisen op 11 november 2007 - 14:59

    Je begeeft je enigszins op glad ijs, Taede. je wil niet schrijven welke kerkelijke hoogleraar zich tegen jou uitsprak, maar er zijn er maar drie. Van Leeuwen is Remonstrant, dus niet direct betrokken. Blijven over De Roest en De Kruijf. Wie van de twee? Je loopt nu het risico dat de verkeerde van dit tweetal op de door jou vermelde uitspraak wordt aangesproken.
    Overigens heb ik op mijn web-log de eerste reactie van een lezer van het boek van Hendrikse geplaatst. Met genoegen, want ik kon me erin vinden.
    Wim

  26. #26 door Jelle de Vries op 11 november 2007 - 17:12

    Beste Wim Kleisen, even voor de duidelijkheid. Hendrikse merkt terecht op: ‘God bestaat niet zoals een appeltaart bestaat’. Daarbij gaat het hem (denk ik) om het gebruik van het woord ‘bestaan’. Je zou echter ook bij de ‘appeltaart’ kunnen beginnen. In relatie tot onze Schepper zijn wij die taart. Hoe zouden wij dus ooit uitspraken over de ‘banketbakker’ (de totaal Andere) kunnen doen? Om dat te voorkomen is religieus atheisme misschien inderdaad zo slecht nog niet.

  27. #27 door Wim Kleisen op 12 november 2007 - 12:00

    Beste Jelle,
    Een appeltaart kan niet praten, een mens wel. Volgens Genesis zijn wij uitgerust met kenvermogen, ja, zelfs geschapen naar Gods beeld en gelijkenis, dus wij kunnen ook kennen. Natuurlijk is het zo dat het begripsvermogen van mensen veel te gering is om God volledig te kennen, dit juist ook, omdat hij niet bestaat in de geschapen wereld.
    Mensen kunnen dus hypothetisch of op grond van ervaring of op grond van wat mensen in de Bijbel over God geschreven hebben over God spreken. Dit alles geldt niet voor een appeltaart. Vandaar dat Hendrikse naar mijn
    mening terecht dit onderscheid maakt. We mogen in de godsdienst niet ons gevoel voor logica opgeven.
    Wim Kleisen

  28. #28 door Jelle de Vries op 12 november 2007 - 15:01

    Beste Wim, De relatie appeltaart/banketbakker gebruik ik hier natuurlijk als metafoor voor transcedentie. De Nachtwacht werd ook geschapen naar Rembrandt’s evenbeeld, maar de kloof tussen het schilderij en de kunstenaar is er niet minder om. Mensen kunnen over van alles en nog wat spreken en schrijven, ook over hun Schepper. Maar of ze daarmee verder komen? Is dat nu niet juist de les (of een van de lessen) van het verhaal over de Toren van Babel?

  29. #29 door F.J.M.Cuijpers op 24 november 2007 - 15:45

    Ds Hendrikse trekt van leer (Kuitert vóór hem) tegen geschifte godsBEELDEN. Hij sloopt die onzin voortreffelijk. Niet door geleerdigheid of geleerdheid (zie zijn lijst van NIET-gebruikte woorden achter in zijn boek), maar door precies taalgebruik. Dat vermogen kan niet aan iedereen worden toegekend, zoals sommigen dagelijks bewijzen in woord en geschrift. Zeker de oppervlakkige vlegel meneer Pauw die Hendrikse een interview “afnam”, hoort tot die categorie. Inderdaad: afnam.Synoniem: verzieken door ondeskundigheid. Zijn selling-point? Dat zo’n Hendrikse daar naar toe gaat !? Iemand die ook zich glashelder uitdrukt (zie zijn boek(en)) is de heer Smedes, van wie ik college heb ontvangen. Smedes moet echter (zie een andere weblog) geen woorden gebruiken die uit een andere semantische context komen dan de zijne, zoals excommunicatie. Consequent doorredeneren (sloper van drogredeneringen; ontmaskeraar van valse beelden) dient immers incommunicatie ten deel te vallen. En dat is míjn woord. Voor het overige, succes bij het disputeren, u allen.

  30. #30 door Esther op 6 februari 2008 - 12:49

    Bovenstaand lijkt me geen uitspraak van De Roest of De Kruijf. Wat dacht je van G. van den Brink, ook kerkelijk hoogleraar in Leiden, afkomstig uit de Gereformeerde Bond. Hij heeft zich in het Nederlands Dagblad zeer kritisch uitgelaten over Hendrikse, dus daar is niets geheims aan.. Groeten, Esther

%d bloggers op de volgende wijze: