De kinderwens als zingevingsvraagstuk (opiniestuk)

Half februari kwam in het nieuws dat een alleenstaande vrouw van 62 naar het buitenland was afgereisd om daar zwanger te worden, en met succes. Medici kwamen in allerlei kranten aan het woord om te zeggen dat dit inderdaad medisch mogelijk was. Ik had eigenlijk verwacht dat er toen een ethisch debat zou losbranden, maar de berusting in onze samenleving (apathie?) lijkt almaar groter te worden. Er gebeurde niets. Ik stuurde een stuk naar de Volkskrant, waar ik pas vorige week bericht van terug kreeg. Ze hadden het willen plaatsen, maar aangezien ander nieuws steeds prioriteit had gekregen, was nu van uitstel afstel gemaakt. Het werd niet geplaatst. Vanwege de tijd die ik aan het stuk besteed heb, plaats ik het hieronder maar op mijn blog.


 “BESCHOUW KINDERWENS OOK ALS ZINGEVINGSVRAAGSTUK”

Taede A. Smedes

(De auteur is theoloog en godsdienstfilosoof, werkzaam aan het Heyendaal Program on Theology and Science van de Radboud Universiteit Nijmegen.)

Wat beweegt een alleenstaande vrouw van 62 om zwanger te willen worden? Het blijkt geen medisch wonder te zijn, zo berichtte De Volkskrant  op 15 februari. Zelfs vrouwen van 80 kunnen door eiceldonatie nog zwanger worden. Het is dus niet langer een kwestie van “kan het?”, maar het wordt een kwestie van “wil ik het?”. De wetenschap wordt zo een brenger van een heilvolle belofte in onze huidige cultuur waarbinnen het individu centraal staat en de overheid de keuzevrijheid alleen maar lijkt te stimuleren.

Ik heb mezelf afgevraagd: hoe zou ik het als kind gevonden hebben, op het moment dat ik me bewust wordt van mijn eigen bestaan, dat ik tot de ontdekking kom dat mijn moeder een hoogbejaarde dame is? Zou ik haar in dank hebben afgenomen dat ze mij ter wereld heeft gebracht? We willen het vaak niet weten, maar als we ouder worden, worden we in ons handelen toch steeds meer lichamelijk beperkt, ook als onze hersenen nog goed werken. En als een bejaarde moeder beperkte handelingsmogelijkheden heeft, dan heeft haar jonge kind die zonder het te willen ook. En dat terwijl onze individualistische samenleving juist de ontplooiing van mogelijkheden zo hoog in het vaandel heeft staan. Met andere woorden: heeft deze vrouw ook stilgestaan bij de belangen van haar kind?

Let wel, ik veroordeel niemand. Maar ik raak de vraag niet kwijt: wat beweegt iemand van 62 om nog zwanger te willen worden? Doet ze de wereld er een plezier mee? Of haar kind? Of alleen zichzelf? In onze geïndividualiseerde wereld moet alles maar kunnen, zolang het de ander niet schaadt. Maar ook dit? Zolang de vrouw zelf zwijgt, zullen we over haar eigen antwoorden op die vragen alleen kunnen speculeren.

Als  theoloog denk ik dan al gauw aan kwesties rondom zingeving. En dan vraag ik me af: zou zo’n alleenstaande vrouw van 62 wellicht een kind willen om zin te geven aan haar bestaan? Zou het wellicht meespelen dat ze nog iets in deze wereld tot stand wil brengen, iets van betekenis, iets van haarzelf dat blijft, ook als zijzelf er over een aantal jaren niet meer is? Het kind als symbool van onsterfelijkheid, dat de herinnering aan de moeder levend zal houden ook als zijzelf er fysiek niet meer is?

We leven immers in een wereld waarin wetenschappers als Dick Swaab en Victor Lamme een boodschap verkondigen over de zinloosheid van het bestaan en de onvrijheid van de wil, waardoor de ontgoddelijkte wereld alleen maar leger wordt. En al verkondigen wetenschappers de grootste pseudowetenschappelijke prietpraat, ze worden geloofd omdat “de wetenschap het zegt”. Zou deze 62-jarige, alleenstaande vrouw wellicht een kind willen om de leegheid van haar bestaan, die  de Swaabs en Lammes van de wetenschap haar aanpraten, op te willen vullen? Als dat het geval is, met een groeiend aantal alleenstaande vrouwen in het verschiet, dan kunnen we nog heel wat verwachten.

Ik vermoed dat de aanstaande bevalling van deze 62-jarig vrouw al gauw medische en ethische discussies zal oproepen. En die zijn uiteraard nodig. Maar in een tijd waarin politici alleen oog lijken te hebben voor economie en maximumsnelheden, daar dreigt zingeving tot taboe of borrelpraat verklaard te worden. Die bagatellisering is gevaarlijk, aangezien persoonlijke zingeving de grote drijfveer is achter vrijwel al het menselijk handelen. Zo hoop ik dat deze case study ook aanleiding zal geven om zonder te moraliseren ook te kijken naar de bredere context, en dan met name naar vraagstukken rondom zingeving, groeiende gevoelens van zinloosheid en onbehagen in onze cultuur, de rol en verantwoordelijkheid van wetenschap en wetenschappers in onze samenleving (wetenschap als vernietiger van zin, en wellicht als bron van nieuwe zingeving) en de gevolgen van individualisering.


Tot zover. Het valt me nu pas op dat ik het helemaal over de boeg van individualisme gooi. Ik zit me sinds dit weekend af te vragen hoe individualistisch onze samenleving eigenlijk nog is. Ik heb daar een nieuw opiniestuk over geschreven en vanmiddag ingediend bij De Volkskrant. Wordt vervolgd dus. 

, , ,

  1. #1 door Steven op 29 maart 2011 - 08:51

    Goede vragen, Taede. Het zal vast iets met zingeving te maken hebben. Wel vraag ik me af of je dit kunt bespreken ‘zonder moraliseren’ (zoals jij zegt) – en wat dit dan wel is. Vrijwel alles heeft morele aspecten en het lijkt me al een levensbeschouwelijke keus vooraf om te zeggen dat we iets willen benaderen zonder dit aspect te benoemen.
    In dit geval gaat het om een mevrouw die iets heeft gedaan wat in Nederland niet mag. Er zit dus in elk geval een aspect aan van ongelijkheid: zij is naar Italië gegaan om een kind te halen. Zij heeft blijkbaar het geld en de middelen om dit te doen. Anderen hebben dit niet.
    Verder is zij zelf niet meer vruchtbaar: het eitje is van iemand anders. Zijzelf heeft geen relatie, dus het zaad kwam van een donor. En het kind kwam ter wereld via de keizersnee, omdat haar geboortekanaal niet meer functioneert. Via hormoonbehandelingen is haar baarmoeder zover ‘verjongd’ dat een bevrucht eitje daarin is geplant en kon groeien. Letterlijk geen enkel onderdeel van deze zwangerschap kon tot stand komen door iets van haarzelf. Is dat niet ‘zwangerschapje spelen’? In elk geval is de zwangerschap extreem vertechnologiseerd. Verder weg van de ‘natuur’ kun je niet komen, lijkt mij. Tenzij we ooit nog gaan ontdekken hoe kinderen in kunstmatige baarmoeders gefabriceerd kunnen worden.
    Het is meer dan eens aangegeven dat de mevrouw blijkbaar niet heel erg heeft stilgestaan bij de gevolgen voor haar kind. Als ze de tachtig haalt, en dan nog enigszins gezond is, zal haar kind pas 17 zijn. Een vader is er niet. Haar commentaren kwamen op weinig meer neer als: het komt wel goed.
    Uit alles komt naar voren dat zij haar eigen verlangen om nog eens zwanger te zijn heeft laten uitstijgen boven de vraag naar het belang van haar kind (om over eventuele kleinkinderen te zwijgen), en dat zij alles uit de kast heeft moeten halen om haar eigen verlangen te realiseren. Je zou bijna denken: het is toch niet voor niets dat je geen kinderen meer kunt krijgen als je ouder bent dan pakweg 45?
    Kortom, het lijkt me een moreel zeer beladen zaak. Is het nou heel gek en moraliserend als ik zeg: deze mevrouw heeft een buitengewoon zelfzuchtige daad gepleegd en welbewust het risico genomen dat haar eigen kind daar straks de vruchten van plukt? Dit is postmaterialisme op z’n smalst, wat mij betreft.

  2. #2 door Bart Klink op 30 maart 2011 - 22:07

    Taede,
    Ook ik denk dat het bevruchten van een 62 jaar oude vrouw onwenselijk is, maar ik snap werkelijk hoe je dat kunt koppelen aan wat Swaab en Lamme schrijven. Volgens mij menen geen van beiden dat ons bestaan zinloos is, hooguit dat het leven geen doel heeft buiten wat wij er zelf van maken. Van Lamme weet ik niet eens of hij dat beweert. Je suggereert dat een wereld zonder goden zinloos, het bestaan van een atheïst wel leeg moet zijn. Wat een aanmatigende prietpraat!

  3. #3 door Steven op 1 april 2011 - 16:37

    Ik vroeg me nog af of je hier wel van een ‘moeder’ kunt spreken:
    1. Biologisch in elk geval niet.
    2. Juridisch ook niet, lijkt me, want ze heeft het kind niet geadopteerd.
    3. Ze heeft het kind zelfs niet eens gebaard, dus er is ook niet echt een ‘natuurrechtelijk’ moederschap o.i.d.
    Dus kunnen we hier wel termen als ‘moeder’ en ‘ouder’ gebruiken? En het kind: tja, het is wel ‘een’ kind, natuurlijk. Maar is het ook ‘haar’ kind? Is het ‘iemands’ kind?
    Het lijkt erop dat hier een nieuwe definitie van ouderschap is uitgevonden. Ik ben daar niet zo gelukkig mee.

  4. #4 door elisha van der Vegt op 1 april 2011 - 20:23

    Een paar startcellen zijn niet van haar, de rest is wel uit,in en door haar ontstaan.

  5. #5 door A. Atsou-Pier op 3 april 2011 - 12:38

    Bij alle commentaren op deze 62-jarige moeder heb ik niets gelezen over de juridische aspecten van de zaak. Het gaat hier om een hoogtechnologisch draagmoederschap (eiceldonatie) met behulp van een anonieme eiceldonor en een anonieme zaadceldonor. Bij een eiceldonatie moet, sauf erreur, de vrouw die het kind van een andere vrouw baart (draagmoeder) uit het ouderlijk gezag worden ontheven alvorens het kind door zijn biologische moeder (wensmoeder) geadopteerd kan worden. Dat heb ik altijd al raar gevonden sinds het technisch mogelijk is het kind van een andere vrouw te baren, maar goed. Hier is het nog veel complexer, de draagmoeder houdt het kind, en de biologische ouders zijn onbekend, geheel in strijd met het verdrag waar in staat dat een kind het recht heeft zijn (biologische) ouders te kennen.
    Hoe zou het kind zijn aangegeven, moeder mevrouw Geessink en vader onbekend ?
    Voor het overige, ik heb het artikel van de heer Smedes niet goed begrepen. Ik begrijp de link niet naar individualisme. Die (extreme) “kinderwens” is geen nieuw verschijnsel, het enige verschil is dat die nu niet alleen voor vrouwen van beneden de 45 gerealiseerd kan worden, maar ook daarboven.

  6. #6 door Steven op 4 april 2011 - 13:13

    Elisha, die paar ‘startcellen’ zijn nogal essentieel. Als ik iets van celdeling heb begrepen, ontwikkelt het hele kind zich uit die eerste cellen (die dus niet van degene zijn die abusievelijk ‘moeder’ wordt genoemd). Het enige wat deze mevrouw heeft toegevoegd, is voeding. Dat maakt ‘de rest’ nog niet van haar. Er is helemaal niets door of uit haar ontstaan. Er is iets gegroeid in haar, dankzij voeding die uit haar lichaam kwam. Als dat iemand moeder maakt, zou dat een nieuwe definitie van moederschap zijn, lijkt me.

  7. #7 door elisha van der Vegt op 4 april 2011 - 14:10

    Steven,
    Die baarmoeder is (tot nu toe)ook nogal essentieel.
    Je zegt; een draagmoeder bestaat dus niet het is een draagvrouw.
    Vanaf dat kleine klompje cellen heeft deze vrouw de eerste negen maanden voor dit kindje gezorgd. (meeste recht op moederschap?)
    De een heeft een donoreicel, de ander heeft een donorlichaam.

  8. #8 door Steven op 6 april 2011 - 18:55

    Elisha, ik denk dat je het probleem van een totaal nieuwe definitie van ‘moederschap’ niet oplost door vervolgens ook nog een nieuwe definitie van ‘donor’ te introduceren. Donorlichaam???

  9. #9 door elisha van der Vegt op 7 april 2011 - 14:15

    Steven,
    vrouw geeft eicel aan andere vrouw= niet moeder
    vrouw met vreemde eicel in haar lichaam = moeder
    vrouw geeft eicel aan andere vrouw = moeder
    vrouw met vreemde eicel in haar lichaam = niet moeder
    eenzelfde situatie met tegenovergestelde uitkomst.
    moederschap wordt schriftelijk bepaald.

  10. #10 door Steven op 7 april 2011 - 19:46

    Elisha,
    Volgens mij haal je draagmoederschap en moederschap door elkaar, maar ik weet niet zeker of ik snap wat je schrijft. Een draagmoeder is een term voor iemand die juridisch geen moeder is. ZIj stelt haar baarmoeder beschikbaar aan iemand anders die geen kinderen kan krijgen.
    Of moederschap schriftelijk bepaald wordt, weet ik niet. Als je bedoelt dat dit soms gebeurt via een schriftelijke procedure, dan klopt dit: dat heet adoptie. Maar daar is hier geen sprake van. Deze mevrouw heeft een bevrucht eitje gekocht van een Italiaanse arts en dit in haar baarmoeder laten planten. Daar is geen procedure aan te pas gekomen, alleen een commerciële transactie. Als zij ‘moeder’ genoemd mag worden, heeft zij simpelweg een kind gekocht zonder dat ook maar iemand van buitenaf heeft meegekeken (bijv. waar komt dat eitje eigenlijk vandaan?). Dat noem ik geen moederschap.

  11. #11 door elisha van der Vegt op 7 april 2011 - 21:55

    oke, misschien wat te kort van stof, wat ik bedoel aan te geven is dat tegenwoordig moederschap eigenlijk niet te definiëren valt op grond van fysische aspecten. Als draagvrouw draag je de baby voor een andere vrouw tot deze buiten de baarmoeder kan leven. In ander gevallen zoals bij deze vrouw in het artikel draagt mw. ook een vreemde baby door een gekochte eicel maar nu is ze wel de moeder.
    (beide situaties komen voor).
    Juridisch gezien is de vrouw waar het kind uit geboren wordt (ook al is het genetisch niet van jou) de moeder en dus verantwoordelijk.

%d bloggers liken dit: