Is God een “man-made construct”?

Als het gaat om de cognitive study of religion, dus de wetenschappelijke bestudering van de cognitieve mechanismen die werkzaam zijn bij religieus geloof, dan blijft voortdurend de vraag: wat betekent het allemaal? Dat religie en hersenfuncties aan elkaar gekoppeld zijn, dat is een open deur. Maar wat zijn de implicaties van het onderzoek naar religieuze cognitie? Vandaag kwam ik weer een prachtig voorbeeld tegen van hoe het fout kan gaan met het trekken van conclusies uit dit soort onderzoek.

In de LA Times stond een opiniestuk van twee psychologen, schrijvers van een boekje met de titel Why We Believe in God(s): A Concise Guide to the Science of Faith. In het opinieartikel wordt een soort opsomming gemaakt van wat er allemaal bekend is op het gebied van de relatie tussen religie en cognitie. Een lukrake opsomming. En ook nog eens controversieel: over de “God-helmet” van Persinger hoor je bijna geen enkele serieuze wetenschapper meer sinds bekend is geworden dat zijn experimenten niet deugden, toch wordt Persingers onderzoek door deze psychologen zeer serieus genomen. Mag van mij, geen probleem.

 

Aan het einde van de opsomming van neurowetenschappelijke gegevens, stellen de schrijvers:

The better we understand human psychology and neurology, the more we will uncover the underpinnings of religion. Some of them, like the attachment system, push us toward a belief in gods and make departing from it extraordinarily difficult. But it is possible.

Dit is een conclusie die bekend in de oren klinkt: zowel Barrett als Bering hebben immers in hun boeken ook gesteld dat religieus geloof stoelt op allerlei mechanismen die het geloof in God tot een “natuurlijk” fenomeen maken. We hebben een ingebakken neiging om in God/goden te geloven, zo lijkt het.

Maar in de laatste alinea gaat het dan toch fout. Plotseling komt daar de volgende conclusie uit de hoge hoed getoverd:

We can be better as a species if we recognize religion as a man-made construct. We owe it to ourselves to at least consider the real roots of religious belief, so we can deal with life as it is, taking advantage of perhaps our mind's greatest adaptation: our ability to use reason.

Plotseling wordt religie gereduceerd toe een “man-made construct” en gaat het over “considering the real roots of religious belief”. Volgt dat uit het voorgaande betoog? Überhaupt niet – behalve als je van tevoren al van mening was dat God een menselijk construct is, dan is het heel verleidelijk om die conclusie in de wetenschappelijke data in te lezen. De conclusie is overigens niet verwonderlijk: de schrijvers zijn betrokken bij de Richard Dawkins Foundation for Reason and Science. Een apologie voor religie hoef je dan ook niet te verwachten. Wel eng vind ik dan weer het vooruitgangsgeloof dat in die conclusie verborgen zit: we can be better as a species… Zou het werkelijk?

Is God een menselijk construct? Ik weet het niet – ik ben daarover een agnost. Onze beelden van God zijn menselijke constructen – dat hebben theologen vanaf de eerste twee eeuwen na Christus al benadrukt, hoewel veel evangelicalen en orthodoxe gelovigen dat vandaag de dag vergeten lijken te zijn. Ons spreken en denken over God is mensvormig, antropomorf. Maar is God zelf een menselijk construct? Een bedenksel? Ik zou het niet weten. Uit de wetenschappelijke feiten volgt het in ieder geval niet.

Aanvulling, 20.00 uur: Voor wie er geen genoeg van kan krijgen, hier nog een aardig artikel van Paul Bloom uit 2005: http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2005/12/is-god-an-accident/4425/

Advertisements
  1. #1 door Bart Klink op 20 juli 2011 - 12:29

    @ Taede
    Je schrijft dat onze beelden van God menselijke constructen zijn, maar dat je niet weet of God zelf dat ook is. Hoe kunnen we een onderscheid maken tussen deze twee?

  2. #2 door gert korthof op 21 juli 2011 - 10:55

    “Is God een menselijk construct? Ik weet het niet – ik ben daarover een agnost.”
    Taede, heb je in het verleden niet gezegd dat God niet bestaat zoals een fysich object (God bestaat niet zoals een pannekoek bestaat of woorden van gelijke strekking), en dat als er geen mensen waren er ook geen God was?
    Kun je dat even bevestigen aub?

  3. #3 door gert korthof op 21 juli 2011 - 11:03

    ik zie dat commentaren direct geplaatst worden! dat werkt prettig!

%d bloggers liken dit: