De bron van Rick Santorums euthanasie-in-Nederland-mythologie komt uit Nederland

Er is al een tijdje een rel aan de gang rondom uitspraken van de Republikein Rick Santorum over euthanasie in Nederland. We zouden oudjes met bosjes neerspuiten volgens hem. Nu lees ik zojuist dat PvdA-Kamerlid Frans Timmermans aan minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken zal vragen om publiekelijk stelling te nemen tegen de Republikeinse presidentskandidaat Rick Santorum vanwege diens uitspraken over euthanasie in Nederland. Maar waar komt dit idee eigenlijk vandaan? En is Santorum de eerste die de link tussen euthanasie en Nederland legt?

Waar komt dat idee vandaan dat Nederland vooral oudjes massaal neerspuit, zodat veel oudjes zelfs naar Spanje vluchten (en dus niet vanwege het klimaat)? Ik weet niet waar Santorum het verhaal gehoord heeft, maar ik weet wel iemand die hier ook over geschreven heeft: de Intelligent Design aanhanger David Berlinski. Berlinski is een wiskundige van oorsprong maar is de laatste jaren helemaal naar ID overgestapt en bekwaamt zich nu in het bekritiseren van de evolutietheorie, waarbij hij alle retorische stijlmiddelen gebruikt die ook fundamentalistische gelovigen gebruiken, zoals het verguisde argumentum ad nazium. Berlinski is van oorsprong Amerikaan maar woont al jaren in Parijs. Het gekke is dat Berlinski zelf beweert een “agnost” te zijn en dus geen godgelovige. Toch neemt hij het in de literatuur voortdurend op voor religie en zelfs voor het idee van een schepper-God. Wat lopen er toch rare knakkers rond op de wereld…

Affijn, een paar jaar geleden kocht ik in de VS het boekThe Devil’s Delusion: Atheism and its Scientific Pretensions van Berlinski (New York: Crown Forum 2008). Het boek lag toen net in de boekwinkel en ik was gewoon nieuwsgierig. De terugreis heb ik in het boek gelezen, en ik viel toen meteen al over de volgende passage:

In 1984, Holland legalized euthanasia. Critics immediately objected that Dutch doctors, having been given the right to kill their elderly patients at their request, would almost at once find reasons to kill patients at their whim. This is precisely what has happened. The Journal of Medical Ethics, in reviewing Dutch hospital practices, reported that 3 percent of Dutch deaths for 1995 were assisted suicides, and that of these, fullly one-fourth were involuntary. The doctors simply knocked their patients off, no doubt assuring the family that Grootmoeder would have wanted it that way. As a result, a great many elderly Dutch carry around sanctuary certificates indicating in no uncertain terms that they do not wish their doctors to assist them to die, emerging from their coma, when they are ill, just long enough to tell these murderous pests for heaven’s sake to go away. The authors of the study, Henk Jochensen [!] and John Keown, reported with some understatement that “Dutch claims of effective regulation ring hollow.”

Euthanasia, as Dr. Peggy Norris observed with some asperity, “cannot be controlled.”

(…)

How many scientific atheists, I wonder, propose to spend their old age in Holland? (32-33)

Henk JochemsenBerlinski verwijst naar een studie van Jochensen en Keown die ik niet helemaal bestudeerd heb, maar die HIER te vinden en gratis als PDF te downloaden. Ik ken wel één van de auteurs, namelijk “Jochensen”. Dat is Henk Jochemsen, ethicus, ooit verbonden aan het Lindeboom Instituut voor Medische Ethiek (die ook de financier was van de studie) en nu hoogleraar Reformatorische Wijsbegeerte aan de Universiteit van Wageningen, waar hij zich met zijn behoorlijk fundamentalistische ideeën – zo vernam ik vorig jaar toen ik een bezoek bracht aan het Studentenpastoraat aldaar – behoorlijk berucht heeft gemaakt. Dat kan ik heel goed begrijpen. Helaas spreekt hij daarmee ook een groot deel van de Wageningse studentenpopulatie aan. Overigens heb ik Jochemsen (ik heb ooit in een klein project over technologie en religie met hem samengewerkt) leren kennen als een creationist die Intelligent Design zeer aantrekkelijk vindt.

De vraag is dus: heeft Rick Santorum de mythe van euthanasie in Nederland ontleend aan Berlinski, en is die mythe uiteindelijk afkomstig van die publicatie van Jochemsen & Keown? Komt ook het idee van de armbandjes bij Jochemsen & Keown vandaan? Ik kon het zo snel niet in het artikel vinden. Of is dat een uitvinding van Berlinski? De bron van Santorums ideeën is in ieder geval Nederlands, afkomstig uit het fundamenteel-religieuze kamp waar ook Santorum zelf toe behoort.

Kritisch artikel van Henk Jochemsen uit 1994 over de (toen) nieuwe wet: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1376557/

Het artikel van Jochemsen & Keown uit 1999, dat Berlinski bedoelt: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC479162/

Er is via Google heel wat te vinden over het geruchtmakende artikel van Jochemsen & Keown.

Overigens ontdekte ik zojuist dat ik al in 2008 verontwaardigd over de uitingen van Berlinski heb geschreven: https://tasmedes.wordpress.com/2008/04/24/david-berlinski/.

, , , , ,

  1. #1 door gerdien op 23 februari 2012 - 15:26

    De link naar de Volkskrant boven werkt niet maar is:

    http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2824/Politiek/article/detail/3198000/2012/02/23/Timmermans-wil-actie-Rosenthal-om-schandalige-euthanasie-beschuldigingen-Santorum.dhtml

    Hoeveel verschil is er tussen Jochemsen & Keown en Berlinski?

    Het zou goed zijn als Rosenthal protesteerde, maar ik moet dat nog zien gebeuren ….

  2. #2 door Taede Smedes op 23 februari 2012 - 15:31

    Gerdien,

    De link zou nu weer moeten werken…

    Wat Jochemsen & Keown en Berlinski betreft: alledrie gebruiken het slippery slope argument, dat is in elk geval één overeenkomst. Voor de rest? Ik weet het niet.

  3. #3 door Steven op 23 februari 2012 - 16:28

    Over Santorum kunnen we gauw uitgesproken zijn, denk ik. En we kunnen Jochemsen volgens mij niet verwijten dat Santorum zijn artikel (in Journal of Medical Ethics) misbruikt. Maar er ligt hier wel een open zenuw in Nederland, want de euthanasiepraktijk is niet onder controle. Dat geeft ook Van Delden toe, die reageert op het artikel van Jochemsen en Keown:

    The cases of non-voluntary euthanasia are a serious problem in the Netherlands and they are only rarely justifiable. However, they do not prove the existence of a slippery slope. Persuading the physician to bring euthanasia cases to the knowledge of the authorities is a problem of any euthanasia policy. The Dutch notification procedure has recently been changed to reduce the underreporting of cases. However, many questions remain.

    Taede, door de manier waarop je euthanasie, creationisme en ID aan elkaar linkt, lijkt het alsof Jochemsen en Santorum bij hetzelfde clubje zitten. Dat vind ik bezwaarlijke retoriek. Wat Jochemsen gelooft over creationisme en ID staat los van de vraag of hij iets wezenlijks op tafel heeft gelegd t.a.v. euthanasie in Nederland. De recente ophef rondom de euthanasie van een demente vrouw (waarover Bert Keizer schreef in Trouw) laat zien dat hier nog veel mis gaat. Ik heb het dan nog niet eens over de rel rondom euthanasie op baby’s met een schisis, zoals nog niet zo lang geleden in Groningen.

    Mogen we constateren dat euthanasie onze heilige koe is? Nooit een goede basis voor een eerlijke discussie.

  4. #4 door Taede Smedes op 23 februari 2012 - 17:07

    Steven,

    Ik weet nog niet zo zeker of Jochemsen c.s. iets wezenlijks op tafel hebben gelegd. Het zou kunnen, ik sluit het niet uit. Van Delden geeft weliswaar toe dat “de zaken van niet-vrijwillige euthanasie een serieus probleem zijn”, maar hij zegt daar direct achteraan dat deze zaken “do not prove the existence of a slippery slope”, en dat is precies wat Jochemsen c.s. wilden betogen. Dat de euthanasiepraktijk niet onder controle is, zoals jij stelt, zie ik bij Van Delden (in ieder geval in het door jou gegeven citaat) dan ook niet terugkomen. Jochemsen c.s. brengen dus wellicht misstanden aan het licht, wat altijd goed is, maar hun belangstelling ligt duidelijk ergens anders, namelijk door middel van die misstanden aantonen dat er van een slippery slope sprake is en dat op grond daarvan direct de wet weer van tafel moet. Dát punt hebben Berlinski en Santorum dus goed begrepen. Maar ik lees toch duidelijk bij Van Delden dat die conclusie niet juist is.

    Ik geef direct toe dat medische ethiek niet mijn terrein is. Ik heb echter wel gemerkt dat Jochemsen een echte slippery slope-denker is, en wat dat betreft is hij goede maatjes met Amerikaanse creationisten en ID-aanhangers die niet genoeg van deze manier van redeneren kunnen krijgen (ook het argumentum ad nazium is er een voorbeeld van). Ik heb ook in persoonlijke gesprekken met Jochemsen gemerkt dat zijn problemen met de evolutietheorie hier deels mee te maken hebben (zeg maar: vertel kinderen dat ze van beesten afstammen, etc.). Ik denk dus dat de denkpatronen van Amerikaanse creationisten en ID’ers en die van Jochemsen c.s. in dat opzicht veel verwantschap vertonen.

    Wat betreft ethische kwesties vind ik slippery slope argumenten altijd ongelooflijk bezwaarlijk. Daar komt nog bij dat Jochemsen een echte Reformatorische Wijsgeer is, iemand die gelooft dat er in de schepping een vaste, door God gegeven ordening is, die niet door mensen mag worden overtreden. Vandaar dat hij zich tegen allerlei medische en technologische ontwikkelingen op het gebied van stamcelonderzoek, prenatale diagnostiek, etc. verzet. Verzet is nooit een goede manier om een discussie over ethische zaken aan te gaan, maar bovendien werkt Jochemsen zo een polarisatie van christelijk geloof en samenleving in ethische discussies in de hand door al gauw in een zwart-wit denken te verzanden. Ik heb in gesprekken gemerkt dat dit bij hem ook echt persoonlijk en emotioneel wordt, zodat met hem een discussie over deze zaken niet aan de orde is (ik heb hem erg kwaad meegemaakt, een aantal zaken waren voor hem niet eens bespreekbaar). Dat vind ik kwalijk.

    Ikzelf zit veel meer op de lijn van bijv. de Lutheraanse theoloog Philip Hefner die spreekt over de mens als “geschapen mede-schepper”, zodat discussies over technologie een heel ander karakter krijgen, omdat dan ook (bijv. medische) technologie een plaats in Gods scheppingsplan krijgt, in plaats van dat het gezien wordt als hubris, voor God spelen, etc. Hoewel je dan nog altijd voor uitwassen moet waken, worden veel discussies over medische technologieën uit het zwart-wit-denken gehaald, wat volgens mij een veel constructiever insteek in veel discussies is.

    Het is overigens geheel niet mijn bedoeling om euthanasie hier te gaan bediscussiëren. Dat is een heikel punt waar ik te weinig vanaf weet, dus daar waag ik me niet aan. Dat was ook niet het punt van mijn blogbijdrage.

  5. #5 door Steven op 23 februari 2012 - 17:38

    Taede,

    Het zou allemaal waar kunnen zijn wat je zegt over Jochemsen. Ik heb hem ook wel eens ontmoet, en toen vond ik hem heel aimabel. Maar dat is verder niet zo belangrijk. Juist zijn wat marginale positie kan er overigens toe leiden dat hij wel bepaalde dingen durft te onderzoeken die in Nederland eigenlijk onbespreekbaar zijn. Zoals onze euthanasiepraktijk. Juist bij dit soort dingen is het goed om wat aan de rand te zitten. Verder is zijn artikel gepubliceerd in een deugdelijk tijdschrift volgens mij.

    Van Delden zegt wel degelijk dat het niet onder controle is. Althans, zo leg ik het uit als hij zegt dat het probleem met elk euthanasiebeleid (hoeveel zijn er eigenlijk?) is om het ter kennis van de autoriteiten te brengen. Vervolgens spreekt hij over onderrapportage. Let wel: we hebben het over het doodmaken van mensen. Ook als je euthanasie in principe goedkeurt, vind ik niet dat dit zou moeten kunnen. Ook de jongste berichten bevestigen dat er in Nederland mensen worden doodgemaakt zonder hun eigen toestemming en zonder fatsoenlijke medische en juridische toetsing. Dat is geen kleinigheid. Blijkbaar heb je soms buitenbeentjes zoals Jochemsen nodig om dat aan de kaak te stellen.

    Het argument van het hellend vlak heb je daarbij niet nodig, dat vind ik ook. Ik heb het artikel verder ook niet bestudeerd. Als hij bijvoorbeeld laat zien dat het in Nederland steeds gemakkelijker wordt om euthanasie te plegen, kun je wel spreken van een progressief beleid (eufemisme voor hellend vlak🙂 ). Kortom, je hebt een hellend vlak op micro-niveau (binnen de euthanasiepraktijk zelf) en op macroniveau (van evolutie komt euthanasie). Dat laatste is retoriek en sowieso niet aan te tonen. Het eerste, daarvan kan wel degelijk sprake zijn.

%d bloggers op de volgende wijze: