Verkiezingen 2012: De media als hinderlijk filter voor het democratische proces

Op Twitter merk je goed hoeveel mensen zich beginnen te ergeren aan de rol van de media tijdens deze verkiezingstijd. Iedere avond is er wel ergens op tv een groots georganiseerd verkiezingsdebat, er is geen journaal dat niet uitgebreid ingaat op een slip of the tongue van Rutte of een woeste uithaal van Roemer of een venijnige opmerking van Wilders. Peilingen volgen elkaar in rap tempo op, het maken van peilingen is in deze dagen big business. Maar het lijkt nu toch alsof er een soort van moeheid bij het brede publiek begint in te treden. Mensen worden verkiezingsmoe. Murw geslagen. Door de media.

Ik heb mij de afgelopen dagen zitten afvragen: In hoeverre bevorderen de media eigenlijk de democratie in Nederland? De moeheid van de Nederlanders ontstaat omdat in ieder debat op tv dezelfde poppetjes hun mond opentrekken en hun raar gearticuleerde geblaat laten horen. In ieder debat op tv zijn het dezelfde partijen, namelijk de grote partijen. Als je alleen op radio en tv zou afgaan, zou je haast denken dat de grote partijen de enige spelers in het verkiezingsspel zijn.

Vanochtend stond er een paginagroot artikel in De Volkskrant, waarin ook nog eens nadrukkelijk naar voren kwam dat de kleinere partijen helemaal geen rol van betekenis spelen – nee, dat is niet goed verwoord. Het artikel maakte duidelijk dat de kleinere partijen geen rol van betekenis krijgen toebedeeld door de media. Een woordvoerder van de NOS in het stuk meldde expliciet dat “op journalistieke gronden” (een echte dooddoener, want in dit geval leek het bedoeld om ieder verder vragen de mond te snoeren) was gekozen om debatten te organiseren tussen alleen de grote partijen. De Partij voor de Dieren, SOPN (oftewel: de UFO-partij), de Piratenpartij, en nog wat meer: ze zijn er wel, maar je ziet ze niet. Omdat ze zich van de NOS niet mogen laten zien.

Met andere woorden: terwijl de media bedoeld zijn om het volk te informeren over de verschillende standpunten van partijen, spelen ze in deze verkiezingsstrijd een zeer prominente rol, namelijk dat van filter. De media hebben ervoor gekozen om alleen de grote partijen het woord te geven. Met als gevolg dat je iedere avond voorgekookte debatten ziet (de poppetjes hebben vooraf al precies doorgekregen welke vragen er gesteld zullen worden, dus van onaangename verrassingen is geen sprake), debatten waarin iedere keer dezelfde standpunten voor het voetlicht komen, allerlei holle retoriek die moet verbergen dat de partijen het eigenlijk allemaal met elkaar eens zijn, dat er alleen in de punten en komma’s wat verschil zit – verschillen die bovendien straks als de formatie begint al gauw weer afgevlakt worden, omdat de partijen toch niet kunnen waarmaken wat ze beloven.

Waarom niet verschillende debatten organiseren? Waarom organiseert de NOS niet een groot debat tussen de grote partijen én een afzonderlijk debat tussen woordvoerders van kleinere partijen? Ik zou wel erg nieuwsgierig zijn naar wat de SOPN en de Partij voor de Dieren te zeggen hebben over bepaalde onderwerpen als de zorg en het onderwijs. Het zijn bovendien juist die kleine partijen die kleur geven aan verkiezingsdebatten, we zagen dat ooit al met Pim Fortuyn, die door zijn tegendraadsheid het gevestigde politici verdomd ongemakkelijk maakte. Of durven de grote partijen een dergelijk debat niet aan, omdat kleinere partijen lastige vragen stellen? Willen ze daarom niet op tv debatteren? Of komt het misschien omdat je in die kleinere partijen veel vrouwen prominent op de voorgrond vindt, terwijl ieder verkiezingsdebat op tv door grijze-pakken-mannen wordt gedomineerd en alleen Jolande Sap mag optreden als one of the guys? (Let maar eens op haar stem en intonatie!)

Hoe dan ook, ik heb het gevoel dat de media, en dan met name radio en tv, op dit moment onze democratie geen dienst bewijzen. We leven momenteel niet in een democratie, maar in een mediacratie. Natuurlijk, je mag uit vrije wil op de partij stemmen die je voorkeur heeft. Geen probleem. In dat opzicht leven we nog altijd in een democratie. Maar toch kan niemand ontkennen dat er een milde, vooral retorische dwang door de media wordt uitgeoefend om toch vooral op één van de grote partijen te gaan stemmen. Want dat zijn de enige partijen waar de media actief over informeren. Wie wil weten wat de standpunten van de kleinere partijen zijn, die zal zelf actief aan het zoeken moeten gaan.

Ik hoop dus dat de ergernis van mensen over de verkiezingsstrijd nog wat toeneemt, en dat mensen zich uiteindelijk moegedebatteerd afwenden van de grote partijen. Ik hoop dat dit jaar de opkomst wordt van de kleine partijen. Het zou wat mij betreft een overwinning voor de democratische gedachte betekenen.

,

  1. #1 door Eelco op 6 september 2012 - 09:22

    Interessante gedachte: jij ziet een soort kiesdrempel, maar dan al vóór het stemmen, en opgelegd door de media ?

    Gelukkig heb ik daar zelf geen last van, en m’n stem al via de brievenbus afgegeven, niet gehinderd door enig TV debat. Lang leve http://www.stemwijzer.nl !

  2. #2 door Taede Smedes op 6 september 2012 - 09:30

    Eelco,

    Ja, dat is wel het idee dat ik heb. Ik heb geen idee of en in hoeverre het expliciet met de grote partijen is afgesproken dat de kleinere partijen buiten de debatten worden gehouden (dat er afspraken met de grote partijen over de opzet en inhoud van de tv-debatten is gemaakt, is al lang bekend), maar ik vind wel dat er dit keer sterker dan voorgaande keren een filterende werking uitgaat van de media. Dat viel dus zelfs de Volkskrant op, die daar dus vanochtend een artikel over publiceerde. Niet iedereen zal die sturing even sterk ervaren, veel hoger opgeleiden proberen sowieso hun eigen onderzoek naar partijstandpunten etc. te doen. Maar het grote publiek, “de massa”, die laat zich denk ik wel sturen door de media. Ik vermoed dat we dat dus volgende week ook in de verkiezingsuitslag zullen terugzien. De uitslagen zullen zijn zoals de peilingen die voorspeld hebben. Als ik een echte samenzweringsdenker zou zijn, zou ik zelfs gaan vermoeden dat die peilingen al voorgekookt zijn, maar zo’n samenzweringsdenker ben ik (nog) niet.😉

  3. #3 door Eelco op 6 september 2012 - 09:33

    Dan zou Nederland toch een beetje de VS achterna gaan, waar de media zo’n beetje alles bepalend is. Jammer. Reden om http://www.stemwijzer.nl onder de aandacht te blijven brengen.

  4. #4 door arendsmildeArend Smilde op 6 september 2012 - 10:30

    We zijn niet alleen vrij om te stemmen of niet te stemmen op wie dan ook; we zijn ook vrij (althans ik voel me vrij en maak dankbaar gebruik van de vrijheid) om helemaal nooit televisie te kijken. Ik héb niet eens een televisie. Van harte aanbevolen!

  5. #5 door Knelis op 6 september 2012 - 12:40

    Dit is de reden dat de kleine (nieuwe) partijen zelf maar een debat hebben georganiseerd. Deze is op 10 september, vanaf 12.00 uur, te zien via de livestream op http://www.debalie.nl

  6. #6 door nand braam op 6 september 2012 - 22:05

    Het ware te hopen dat er een kiesdrempel wordt ingevoerd in Nederland van zo’n 5% (zoals in Duitsland).Dan alleen zal de, naar mijn mening, noodzakelijke sanering van de Nederlandse politiek tot stand komen. Niet alleen komt er dan een einde aan de tamelijk overbodige one-issue partijen zoals Partij voor de Dieren, 50+-partij, Piratenpartij etc. Het zal er, volgens mij, ook toe leiden dat de Nederlandse politiek weer overzichtelijk en duidelijk wordt.

    Partijen als CDA, SGP en CU kunnen dan opgaan in één christelijke partij van een betekenisvolle omvang. Binnen die partij zijn er dan vleugels met aan het ene uiterste een orthodox-christelijke richting aan het andere uiterste een puur pragmatisch christelijke richting. De richtingenstrijd zal dan binnen die nieuwe grote partij gevoerd worden. De gewone kiezer hoeft daar dan niet meer mee lastig gevallen te worden. SP en Partij van de Arbeid gaan onder druk van de opgelegde schaalvergroting hopelijk fuseren. Er ontstaat dan een groot sociaaldemocratisch blok met vleugels ter linkerzijde (met marxistische trekjes) en ter rechterzijde (zeer pragmatische sociaaldemocraten). De richtingenstrijd zal dan gevoerd worden binnen die nieuwe grote sociaaldemocratische partij. De kiezer hoeft daar dan niet meer mee lastig gevallen te worden. De VVD en PVV gaan onder de druk van de schaalvergroting dan hopelijk fuseren . Er ontstaat dan een grote conservatieve partij met vleugels. De richtingenstrijd zal dan gevoerd worden binnen die grote conservatieve partij. De kiezer hoeft daar dan niet meer mee lastig gevallen te worden. Liberale VVD-ers en D’66 vormen een nieuwe partij in de lijn van de Britse liberaal-democraten. Een nieuwe partij zoals “de Groenen” in Duitsland zou dan het tehuis kunnen worden voor huidige partijen als GroenLinks en de Partij voor de Dieren.
    One-issue-bewegingen gaan , na invoering van zo’n kiesdrempel, dan niet zomaar een nieuw partijtje oprichten (immers de kiesdrempel is 5%), maar proberen zich “in te vechten” in de dan bestaande 5 politieke stromingen. Dat is, volgens mij, veel juister. Dan zijn we af van bv. de eigenlijk idiote situatie dat de Partij voor de Dieren een standpunt moet hebben over de Eurocrisis of een 50+-partij, die, als ze met één of een paar zetels in het parlement komen, gaan “uitventen” hoe slecht de 50-plussers het in Nederland hebben, daarmee een niet wenselijke tweespalt introducerende tussen de jongere en de oudere generatie. Binnen iedere grote politieke stroming moet er aandacht zijn voor een eerlijke verdeling van de lasten en lusten tussen de verschillende generaties. Een 50+-beweging moet aandacht vragen voor hun grieven bij de grote politieke stromingen , maar geen one-issue-partij beginnen.

    Na deze sanering zal, denk ik, het debat in de verkiezingsstrijd veel diepgaander en boeiender kunnen worden: veel minder partijen, 5 duidelijke stromingen. Het vormen van een nieuwe regering na de verkiezingen zal, na deze hervormingen/saneringen, ook veel gemakkelijker worden, naar mijn mening.

    Eigenlijk overbodig te zeggen dat ik het dus geheel niet eens ben met de schrijver van het artikel “ Verkiezingen 2012 :”De media als hinderlijk filter voor het democratische proces”

  7. #7 door orthelius op 7 september 2012 - 14:02

    ik vind die nand braam net zulke enge ideeën hebben als sommige enge mensen over mijn ideeën hebben.
    ik ben het dus geheel WEL eens ben met de schrijver van het artikel “ Verkiezingen 2012 :”De media als hinderlijk filter voor het democratische proces”

  8. #8 door orthelius op 7 september 2012 - 14:03

    Reblogged this on 't is niet alles wat het lijkt.

  9. #9 door paul robert op 7 september 2012 - 20:04

    Helaas gaat het vaak meer over groei in kwantiteit (aantal zetels, peilingen) dan groei in kwaliteit. Stropdassen, bezoek aan de kapper, gegoochel met getallen e.d. lijken belangrijker dan een goed inhoudelijk betoog. De media hebben inderdaad een grote verantwoordelijkheid, die ze m.i. niet aan kunnen. Want ook de media zijn weer afhankelijk van kijkcijfers, oplage e.d. , ook hier speelt de kwantiteit een grotere rol dan de kwaliteit. Zo houden de politiek en de media elkaar in de wurggreep……… We zullen het ermee moeten doen. Drempels van 5% e.d. lossen dit probleem niet op.

  10. #10 door Dennus op 8 september 2012 - 09:56

    Misschien is het al tijd voor directe democratie, vroegãh was dat praktisch niet haalbaar, tegenwoordig is het technologisch mogelijk dat ‘het volk’ letterlijk de 2e kamer kan zijn. (Dus stemmen ‘per wetsvoorstel’.
    En voor dat u met alle tegenargumenten komt, bedenk dan hoe het tegenwoordig gaat met alle filters (Europa, media, symboolpolitiek, polderen, eigenbelang politici, etc.)
    Uiteraard heeft ‘het volk’ dan wat opvoeding nodig, maar het betrekt ze wel weer bij het landsbestuur, dus dat zorgt ook voor wat meer betrokkenheid, en hopelijk voor wat intelligentere debatten dan die ik tegenwoordig in Jip en Janneke taal, netjes ‘geframed’ en ‘gespindokterd’ op TV zie – debatten waar het meer geluk dan wijsheid is als je via die debatten toevallig bij jouw partij uitkomt. Die debatten maken ook pijnlijk duidelijk hoe de politici haar burgers zien, vooral als heel erg dom, en dat steekt me nog het meest en is reden nr.1 dat ik ze het liefst zie vertrekken in ruil voor een soort van ‘direct’ democratisch systeem😉
    Maar ik ben benieuwd, denken jullie dat zo’n soort systeem kan werken? Of bedenk ik nu iets heel doms?

  11. #11 door Taede Smedes op 8 september 2012 - 20:15

    Dennus,

    Ik denk dat een “directe democratie” zoals jij die voorstelt niet haalbaar en niet wenselijk is. Allereerst is het – vrees ik – een illusie te denken dat mensen meer gaan nadenken, geïnteresseerder worden, zich meer gaan verdiepen, etc. Immers, zoals onze democratie nu geregeld is, zou dat al moeten, en je ziet dat er in de praktijk weinig van terecht komt. Mensen willen gewoon niet nadenken, dat is de praktijk. Ook praktisch is het niet uit te voeren. Kamerleden zitten nu hele dagen te vergaderen over allerlei wetsvoorstellen, dat is namelijk wat ze doen. Als alle Nederlanders dit zouden moeten doen, kwam er van werken niets meer terecht. Ik zou dat niet willen.

    Vervolgens: een directe democratie zou vrees ik al gauw verworden tot een kwestie van “de meerderheid beslist”. Als alle mensen over bepaalde wetsvoorstellen zouden moeten stemmen, dan zou het niet meer gaan over argumenten pro of contra, maar wat de meerderheid ervan vindt. Onze democratie is gebaseerd op gekozen volksvertegenwoordigers die, als het goed is, zich verdiepen in bepaalde kwesties, daar experts bij halen, etc. (even simpel gezegd) en op basis van bepaalde argumenten pro of contra beslissingen nemen die soms (of heel vaak) tegen de haren van de meerderheid van de bevolking ingaan. Ik vind dat geen onverstandig systeem, ofschoon uiteraard onze democratie niet perfect is. (Een staatsman – ben vergeten wie – zei ooit eens dat een democratie een slecht systeem is, maar het beste wat we hebben.)

  12. #12 door paul robert op 8 september 2012 - 20:48

    @Taede, ‘een democratie een slecht systeem is, maar het beste wat we hebben’…. dit is ver voor jouw / onze tijd al verkondigd, m.i. al door Plato.

  13. #13 door nand braam op 8 september 2012 - 21:06

    @ Taede @ Paul Robert

    Die uitspraak was van Winston Churchill.

    Zie: http://www.bastiatstichting.nl/2/index.php?option=com_content&view=article&id=28&Itemid=40

  14. #14 door Dennus op 8 september 2012 - 21:15

    @Taede,
    Bedankt voor de reactie, ik beken dat ik me niet zoveel bezighoudt met politiek. Toch, met dat eerste ben ik het maar ten dele eens, mensen zijn alleen niet geïnteresseerd omdat ze er niet bij betrokken worden. Betrek ze wel, en dan volgt de interesse en verdieping denk ik ook wel. Maar dat is inderdaad iets wat niet van de één op de andere dag gaat…
    Praktisch is het vrij zeker wel uit te voeren, net zoals de 1e en 2e kamer door processen en (soms ongeschreven) regels werkt, onderhandelt en vergadert, zo is dat ook mogelijk in een direct democratisch systeem. Dat die processen en regeltjes nu nog niet bestaan, ja, dat ben ik met je eens: maar dat is toch geen reden om te filosoferen of er niet processen en regeltjes bedacht kunnen worden om een direct democratisch systeem werkend te krijgen?
    Er zijn namelijk ook behoorlijke voordelen. Een van de voornaamste dat ‘het volk’ (als het goed is tenminste) wel nadenkt over de langere termijn, politici alleen maar aan de korte termijn (met als treffendste voorbeeld de Euro crisis) Politici zijn vatbaar voor lobbyende partijen (bedrijven, instellingen of andere landen) om maar wat te noemen, Politici hebben een ego, geven niet graag toe dat ze dingen verkeerd doen of gedaan hebben. Politici hebben een agenda, behalve voor het land, ook voor zichzelf. En die zijn soms in conflict. Zomaar wat punten waarin een ‘directe’ democratie volgens mij beter zou werken dan de 2e kamer.
    Niet dat ik je ongelijk geef, maar ik ben nog niet helemaal overtuigd dat dit idee zo slecht is. Zal ten dele ook wel door mijn ego komen haha. Er zitten haken en ogen aan, maar dat zitten er ook aan het huidige systeem.
    Ik zal er nog eens wat langer over nadenken.

  15. #15 door paul robert op 8 september 2012 - 21:45

    @ nand braam
    Winston Churcill is niet altijd origineel geweest in zijn uitspraken. In de dialoog ‘Staatsman’ van Plato wordt o.a. gezegd dat de democratie enerzijds de minst slechte is in slechte omstandigheden (illegaal), maar anderzijds de staatsvorm is die het minst goed kan zijn (legaal). Dit komt omdat de macht, zowel om goed als om verkeerd te handelen, daar het meest verspreid is. Andersom is een monarchie onder goede omstandigheden het best, maar onder slechte omstandigheden (tirannie) het meest desastreus.

  16. #16 door ronald koeman op 11 september 2012 - 03:33

    Hierbij mijn mening. De stemwijzer is zonder de kleine partijen dus ondemocratisch. De vragen in de stemwijzer zijn zonder context dus van beperkte waarde. De huidige politiek staat in dienst van de multinationals en banken. Lobbyclubs en PR vormen achter de schermen de hoofdrol spelers die de poppenkast sturen. Propaganda in de poppenkast zorgt dat mensen leugens krijgen voorgeschoteld die irrationele materiele verlangens nastreven. Net als bij marketing en reclame wordt ons een neoliberale illusie voorgeschoteld waarin waarheidsvinding gelijk staat aan zelfmoord, onafhankelijke wetenschappers en journalisten worden tegenwoordig klokkenluider genoemd.
    Mensen wordt wakker, we leven in een corrupte staat waarin we slaaf zijn van geld dat uit het niets wordt gemaakt door fractioneel bankieren. Hierdoor stapelt schuld zich op schuld zonder gelijk te lopen met de reele economie. Winsten worden geprivatiseerd en verliezen afgewenteld op de burger die als consument moet blijven consumeren en lenen om het systeem draaiende te houden.

  1. Dit is géén stemadvies « Taede A. Smedes
%d bloggers op de volgende wijze: