Ruud Abma: De Publicatiefabriek (boekbespreking)

De sociaalpsycholoog Diederik Stapel bekende in september 2011 dat hij onderzoeksgegevens had verzonnen. De wetenschappelijke wereld stond op zijn kop. Drie commissies probeerden vervolgens de aard en omvang van de fraude vast te stellen. Er is nog altijd onderzoek gaande. Ruud Abma schreef de – op dit moment – definitieve reconstructie van de affaire-Stapel. Een razendknap boek dat leest als een thriller, met een heldere boodschap, dat een breed lezerspubliek verdient.

In dit boek reconstrueert de sociale wetenschapper Ruud Abma de affaire-Stapel door rijkelijk te putten uit Stapels eigen boek “Ontsporingen”, commissierapporten, oraties, etcetera. Het is op dit moment het definitieve werk over de affaire, ofschoon er, zoals gezegd, nog altijd onderzoeken gaande zijn naar de fraude.

Het boek is ongelooflijk goed gecomponeerd en is interessant op een aantal verschillende niveaus. Allereerst probeert Abma onder andere op basis van Stapels eigen biografische beschrijvingen te reconstrueren hoe Stapel dacht en hoe hij tot zijn fraude kwam. Daarnaast probeert Abma te analyseren in hoeverre het veld van de sociale psychologie Stapels omvangrijke fraude heeft mogelijk gemaakt en zelfs gelegitimeerd.

Verder is dit boek een doordringende analyse van het fenomeen “citation index”. Abma beschrijft het oorspronkelijke doel van de citation indexes en hoe die indexes in de loop van de tijd verworden zijn tot machtige instrumenten die misbruik en fraude in de hand werken. Ten slotte probeert Abma te analyseren welke lessen er getrokken kunnen worden uit de affaire-Stapel, waarbij hij een onverbiddelijke kritiek uit in de richting van het businessmodel dat de huidige universiteiten gegijzeld houdt.

Uit het boek komt naar voren dat Stapel weliswaar een meesteroplichter was, hij was duidelijk de Willem Holleeder onder de Nederlandse wetenschapfraudeurs, maar dat zijn praktijken waren ingebed en ten dele gelegitimeerd werden door het wetenschappelijke veld waarin hij actief was. Stapel is dus zowel een dader die onverbiddelijk was, manipulatief, dreigend, maar tegelijkertijd ook het slachtoffer van de hoge lat die hij zichzelf had gelegd onder druk van de cultuur der citation indexes.

Het boek leest als een spannende thriller. Ofschoon Abma objectief de zaken beschrijft is het haast niet te geloven hoeveel mensen Stapel in de luren heeft weten te leggen. En meer nog: hoeveel mensen Stapel compleet kapot heeft gemaakt, met name zijn promovendi.

Het boek geeft daarnaast een ontluisterende kijk op de praktijken van de sociale psychologie en op de wereld van citation indexes, en het laat zien welke lessen er getrokken kunnen en moeten worden.

Abma wijst er daarbij op dat Stapels ontsporing uiteindelijk terug te voeren is op de huidige wetenschappelijke cultuur en aan het businessmodel dat de universiteiten in zijn greep heeft. Het boek is derhalve te lezen als een keiharde kritiek aan de kille managers die momenteel onze universiteiten runnen. Laten we hopen dat zij dit boek lezen, de kritiek ter harte nemen, en – het belangrijkste – tot actie overgaan.

Ruud Abma, De publicatiefabriek: Over de betekenis van de affaire-Stapel.
ISBN 9789460041242, 184 pagina’s, € 18,95

, , , , ,

  1. #1 door Louwrens op 9 juni 2013 - 23:16

    De hele alfa wetenschap hangt van dergelijke praatjes aan elkaar. De artikelen van Taede doen daarvoor niets onder, over het algemeen wordt een mening verkondigd, geen feiten.

  2. #2 door Jan Auke Riemersma op 10 juni 2013 - 07:21

    Louwrens, Stapel was geen alfawetenschapper. Jouw mening is in ieder geval de moeite niet waard.

  1. Spannende thriller over wetenschapsfraude | Sargasso
%d bloggers op de volgende wijze: