Hoeveel aardes? “New Scientist” laat zien hoeveel!

Vandaag verscheen een verkorte versie van mijn “preek” over de vraag hoe buitenaards leven zich verhoudt tot het christelijk geloof in het Nederlands Dagblad (zie HIER – wel achter betaalmuur). En toevallig verscheen eveneens vandaag een briljante animatie op een website van de Engelstalige New Scientist die op briljante wijze laat zien hoe enorm de kans is dat het in het heelal krioelt van aarde-achtige planeten waarvan wellicht velen leven herbergen. Deze website van New Scientist ondersteunt op visuele wijze mijn betoog, dat theologen en gelovigen er serieus rekening mee moeten houden dat de kans dat de aarde de enige planeet met leven in het heelal is, echt ongelooflijk klein is.

Zie hier de website met de animatie over “How many Earths?”: http://exoplanets.newscientistapps.com/.

, , , ,

  1. #1 door Eelco van Kampen op 27 september 2013 - 14:12

    Leuke presentatie !

    Helaas doet Kepler het niet meer, maar plannen voor nieuwe telescopen (zoals TESS) zijn er al. En de E-ELT gaat natuurlijk op zoek naar aard-achtige planeten.

  2. #2 door Eelco van Kampen op 27 september 2013 - 14:27

    “Deze website van New Scientist ondersteunt op visuele wijze mijn betoog, dat theologen en gelovigen er serieus rekening mee moeten houden dat de kans dat de aarde de enige planeet met leven in het heelal is, echt ongelooflijk klein is.”

    De rest van de mensheid moet dat ook, hoor🙂

  3. #3 door Taede Smedes op 27 september 2013 - 14:35

    Haha, Eelco, je hebt gelijk. Ik heb dat niet zo geweldig gelukkig uitgedrukt, maar mijn punt was dat ik denk dat het christelijk geloof (en dus ook de theologie) vanaf het begin vooral antropocentrich en geocentrisch (en: androcentrisch, “man-gericht”) ingesteld is geweest, en dat nu de tijd aanbreekt dat dit verandert en dat er serieus rekening mee wordt gehouden dat de mensheid wellicht ook theologisch niet centraal staat in het heelal. Ik kreeg gisteren signalen dat er bijvoorbeeld in België nog altijd in het middelbaar godsdienstonderwijs wordt onderwezen dat het leven elders “niet plausibel” is, blijkbaar als een soort argument om de uniciteit van de aarde en van de mens te benadrukken. Lijkt mij op dit moment een tamelijk riskante stellingname.

  4. #4 door Eelco van Kampen op 27 september 2013 - 14:49

    Daarin staat het christelijk geloof natuurlijk niet alleen (zeker dat androcentrische karakter …), maar het blijft verfrissend jezelf niet meer in het centrum van alles te zien. Als sterrenkundige heb ik daar al langer geen last meer van, en ik vind het bepaald geen probleem. Maar het kan beangstigend zijn, denk ik, voor velen. Ons heelal is nou niet bepaald klein en overzichtelijk …

  5. #5 door Steven op 27 september 2013 - 17:34

    Taede,

    Je schrijft dat het christelijk geloof “vanaf het begin” (ik neem aan vanaf Jezus of Paulus?) “vooral antropocentrisch, geocentrisch en androcentrisch ingesteld is geweest”.

    En dat zou dan nu moeten veranderen, omdat (zo begrijp ik) de KANS dat er intelligent leven elders in het heelal is enorm groot is. Dat lijkt me een beetje een magere basis, eerlijk gezegd. Want als je nog helemaal niet weet of dit leven er is en hoe het eruit ziet, en als de kans zeer klein is dat we het ooit zullen weten, wat moet ik dan met een aansporing om niet langer antropocentrisch en geocentrisch te zijn? Je kunt je levensbeschouwing nu eenmaal niet op statistiek bouwen, en al helemaal niet als die statistiek nooit tot zekerheid of overtuiging zal leiden. Dus is dit eigenlijk niet een heel triviale mogelijkheid?

    Maar goed, dat daargelaten, vraag ik me af of je het christendom hier niet te gemakkelijk beschuldigt. Misschien heb je gelijk wat het androcentrische betreft, al valt daar altijd over te twisten. Immers, er kwamen niet voor niets zoveel vrouwen bij de kerk in die dagen. Maar wat het antropocentrische en geocentrische betreft, geloof ik niet dat je helemaal gelijk hebt.

    In de eerste plaats: wat is dat precies, ‘geocentrisch’ en ‘antropocentrisch’? Ik bedoel, wat is het in theologisch opzicht? Houdt het in dat je gelooft dat God alleen met mensen te maken wil hebben?

    In de tweede plaats: het is natuurlijk ietwat een gemeenplaats om mensen van voor de ontdekking van het zonnestelsel te verwijten dat ze ‘geocentrisch’ en ‘antropocentrisch’ waren. Tenminste als dat moet betekenen dat ze dachten dat er maar een wereld was en maar een soort intelligente/morele wezens. Wat moesten ze anders? Dus als je dit verwijt wilt maken, dan kun je dat alle mensen verwijten die voor het instrument Kepler hebben geleefd.

    In de derde plaats dacht ik dat de aloude engelen- en demonenleer wel degelijk uitging van het bestaan van intelligente wezens naast ons, wezens met wie God in relatie staat. Die leer is wat in onbruik geraakt in de moderniteit, maar misschien wordt het tijd hem op te poetsen. In elk geval: als antropocentrisch moet betekenen dat God alleen in relatie staat tot mensen, dan is het christendom nooit antropocentrisch geweest.

    Het wordt altijd zo gemakkelijk beweerd, dit soort dingen. Maar is het meer dan een gemeenplaats, is het eigenlijk wel waar, en wat moet het eigenlijk betekenen?

  6. #6 door Taede Smedes op 27 september 2013 - 20:11

    Steven,

    Ik had niet de bedoeling om de termen “antropocentrisme” en “geocentrisme” op een beladen manier te gebruiken. Ik denk inderdaad dat de bijbelschrijvers – Romeinen 12 is daar een voorbeeld van – dachten dat de kosmos heel klein was en alleen geschapen was met het oog op de mens. En ook dat God inderdaad alleen met mensen wat te maken wil hebben (sterker nog: in het OT wil God alleen te maken hebben met één volk, namelijk de Israëlieten). Ik heb echter geen enkele neiging om daar een verwijt van te maken. Men werkte toen met de kennis van toen. In dat opzicht ben ik het dus met je opmerking eens dat je gemakkelijk een gemeenplaats kunt maken “om mensen van voor de ontdekking van het zonnestelsel te verwijten dat ze ‘geocentrisch’ en ‘antropocentrisch’ waren. Tenminste als dat moet betekenen dat ze dachten dat er maar een wereld was en maar een soort intelligente/morele wezens. Wat moesten ze anders? Dus als je dit verwijt wilt maken, dan kun je dat alle mensen verwijten die voor het instrument Kepler hebben geleefd.” Inderdaad, helemaal mee eens. Dat verwijt maak ik dus ook niet.

    Feit is dat de Bijbel en de christelijke theologie vrijwel alleen over de mens gaat, en dat dit voor sommigen – in mijn preek noem ik Ken Ham, maar er zijn vele andere te noemen – betekent dat God alléén de mens geschapen heeft of alléén met de mens een relatie wil. Het impliciete en relatief neutrale antropocentrisme en geocentrisme dat de traditionele theologie toch voor een groot deel kenmerkt, wordt zo tot een tamelijk beladen positie die in de geschiedenis toch nogal wat vervelende bijwerkingen heeft gehad, met name ten aanzien van dier en milieu, en dat vandaag de dag steeds problematischer wordt in het licht van de toenemende kennis wat betreft de biologie en kosmologie. Met andere woorden: het wereldbeeld dat onder veel traditionele theologie schuilt, is nu verworden tot een ideologie. Het is die ideologie die wel degelijk een probleem heeft met de mogelijkheid van buitenaards leven.

    Wat betreft de engelen- en demonenleer, de opmerking “Die leer is wat in onbruik geraakt in de moderniteit, maar misschien wordt het tijd hem op te poetsen” vind ik verrassend, maar ook niet te begrijpen. Ik zou niet weten waarom we die weer zouden moeten oppoetsen, tenzij je ufo’s en abducties door “greys” wilt beschouwen als bezoeken van demonen (ik heb een aantal creationistische boeken in de kast staan die dat werkelijk beweren – ik heb de indruk gekregen dat maar weinig mensen ufo’s zo serieus nemen als creationisten). Wat betreft die relaties: Voor zover ik weet, is er in de Bijbel geen angelologie en demonologie te vinden, dus wat voor soort relatie God met die wezens zou moeten hebben, blijft dan ook onbekend. Ze worden in de Bijbel verondersteld, zoals ook de hofhouding van een koningin of koning verondersteld wordt, zonder dat duidelijk wordt wat voor relatie de individuele leden van de hofhouding tot de vorst of vorstin hebben.

  7. #7 door Steven op 29 september 2013 - 17:27

    Taede,

    Je schrijft: “Feit is dat de Bijbel en de christelijke theologie vrijwel alleen over de mens gaat…”

    Volgens mij is dat niet zo. De Bijbel en de christelijke theologie gaan vrijwel alleen over God en Jezus. Wel zijn Bijbel en christelijke theologie geschreven door en voor mensen (maar dat is niet verrassend). Dat verschil lijkt me wezenlijk. Juist omdat de mens niet in het middelpunt staat van de chr theologie, is kennis over nieuwe intelligente levensvormen ook vrij gemakkelijk te incorporeren – zoals jij in je preek heel goed laat zien.

    Je schrijft: “…en dat dit voor sommigen – in mijn preek noem ik Ken Ham, maar er zijn vele andere te noemen – betekent dat God alléén de mens geschapen heeft of alléén met de mens een relatie wil.”

    Ken Ham lijkt me geen representant van mainstream christelijke theologie. En er is volgens mij nog nooit een christen geweest die beweerde dat God alleen de mens geschapen heeft. Beetje flauw van me, ik weet het (jij bedoelde geen dieren maar marsmannetjes), maar toch: het feit dat er ook niet-menselijk leven op aarde is, heeft zelfs mooie Bijbelteksten geïnspireerd – zoals Psalm 104. En ook vooraanstaande christenen, zoals Fransiscus. Er is veel gezegd, inderdaad, over de unieke plaats van de mens in Gods schepping: een plaats van verantwoordelijkheid, rentmeesterschap enz. Maar dat is niet hetzelfde als zeggen dat God alleen met de mens iets te maken wil hebben. Het staat ietwat aan de rand en je kunt ook zeer antropocentrische teksten noemen, maar toch zijn er tal van teksten die dieren noemen in Gods toekomst (wolf en lam, enz.), die gaan over de kosmische betekenis van Christus, over God die ALLES wat hij maakte zag en het ‘zeer goed’ verklaarde. Enzovoort. Het besef dat de mens niet alleen is en dat niet alles om hem draait, was nooit afwezig.

    Je schrijft: “Het impliciete en relatief neutrale antropocentrisme en geocentrisme dat de traditionele theologie toch voor een groot deel kenmerkt, wordt zo tot een tamelijk beladen positie die in de geschiedenis toch nogal wat vervelende bijwerkingen heeft gehad, met name ten aanzien van dier en milieu…”.

    Hm, dat lijkt me eerlijk gezegd meer een probleem dat veroorzaakt is door een toenemend niet-religieus perspectief op de werkelijkheid, in combinatie met een technische kijk op de natuur en industrialisatie. Al die ellende met het milieu is van de laatste twee eeuwen. We kunnen het christendom niet overal de schuld van geven.

    Wat engelen en demonen betreft: ik bedoelde niet dat buitenaardse intelligentie in die kaders geïnterpreteerd moet worden. Ik bedoelde gewoon dat de christelijke theologie vanouds wel degelijk rekening hield met het bestaan van niet-menselijk, (zeer) intelligent leven in de kosmos. Daarbij is zowel leven dat door de zonde is aangetast als leven dat zuiver is gebleven. Misschien dat uit die oude speculaties meer te halen is inzake een hedendaagse theologische blik op de mogelijkheid van buitenaards intelligent leven. Of de Bijbel geen demonologie / angelologie kent, is daarvoor niet zo relevant. Jij had het niet zozeer over de Bijbel, maar over de christelijke traditie vanaf het begin. En die had zeker iets dergelijks. Overigens bevat de Bijbel er ook e.e.a. over, zou ik zeggen. Het bestaan van engelen en demonen wordt zonder meer verondersteld en zelfs vinden we teksten waarin een zekere rangorde e.d. worden genoemd. Ook voor wat betreft hun relatie met God vinden we aanwijzingen. Er is dus, ook op basis van de Bijbel, wel meer van te zeggen dan jij doet.
    Maar goed, misschien is dit een zijspoor. Het illustreert slechts dat er in de christelijke theologie nooit bezwaar is gemaakt tegen de gedachte dat Gods schepping ook andere intelligente wezens dan wijzelf bevat – en dat zij inderdaad schepsels zijn (geen goden).

  8. #8 door Inkwith Barubador op 3 oktober 2013 - 11:17

    Dat de bijbel vooral antropocentrisch is ingesteld en dat die instelling met name kwam door het toenmalige kennisnivo, is een mooie illustratie van het feit dat je kennis uit de bijbel dus niet zomaar letterlijk naar nu kan vertalen, zoals creationisten vaak willen.

    Mijn ervaring is dat hoe meer je dat antropocentrische loslaat, hoe meer objectieve kennis je kan vergaren. Vasthouden aan verouderde inzichten brengt ons geen stap verder, integendeel.

%d bloggers op de volgende wijze: