Is Dawkins debet aan het succes van creationisten in de VS?

Binnenkort krijgen Amerikaanse scholieren wellicht een creationistisch leerboek aangeboden. Creationisme lijkt in de VS, maar het is tegelijkertijd een globaal fenomeen, te groeien als kool. Hoe kan dat?

Zou het kunnen dat het militante atheïsme van Richard Dawkins, met de centrale boodschap dat geloof en wetenschap water en vuur zijn, hier wellicht iets mee te maken heeft? Even een kort stukje met zo wat gedachten…

Zojuist las ik een artikeltje in de New Scientist, dat Texaanse creationisten het wellicht binnenkort voor elkaar krijgen dat er een schoolboek gedrukt gaat worden dat creationistische hoofdstukken bevat en – volgens New Scientist – pertinente onwaarheden over de evolutietheorie verkondigt. Dit is uitermate schokkend om te lezen. Maar vooral vanwege de reden:

The litigants claim that the national standard is unconstitutional on the grounds that teaching evolution promotes a religion – atheism.

Nu  hebben we deze zin wel vaker gehoord. Ook Intelligent Design heeft er een handje van om te argumenteren dat wie de evolutietheorie accepteert, eigenlijk net de oprit is opgereden die leidt naar de snelweg naar atheïsme. Het akelige van de huidige discussie is dat die nogal tamelijk heftig lijkt te zijn. Het lijkt erop dat de hele Dover-zaak nooit heeft plaatsgevonden. Hoe kan dat?

Ik vrees dat hier de nefaste invloed van militante atheïsten als Richard Dawkins zich laat voelen. Sinds Dawkins zijn kruistocht tegen religie als de “wortel van het kwaad” begon, is de discussie over geloof en wetenschap sterk gepolariseerd, ook in Nederland. Een recent Duits proefschrift over Dawkins – daarover hopelijk later meer – laat overtuigend zien dat Dawkins’ ideeën met name een grote rol hebben gespeeld in de publieke ruimte. Theologen zijn in staat om makkelijk Dawkins’ ideeën te weerleggen maar hebben amper een stem in publieke debatten, natuurwetenschappers zijn vaak niet geïnteresseerd in de hele problematiek op een aantal na die tamelijk stellig Dawkins’ ideeën onderschrijven.

Daarmee krijgt de positie van Dawkins c.s. in de media en daarmee in de publieke ruimte een prominente positie. Het idee dat geloof en wetenschap met elkaar in conflict zijn is historisch, filosofisch, en theologisch onjuist, maar blijkt als een soort ‘meme’ toch te leven in onze samenleving. En daarmee ook in de Amerikaanse samenleving.

Met andere woorden: juist door te harde lijn die Dawkins c.s. volgen, lijken ze creationisme vooral in de kaart te spelen. Dat speelt op dit moment vooral in Amerika, maar ook in Nederland, waar het creationistische pseudo-wetenschappelijke tijdschrift Weet een van de weinige tijdschriften is die een groeiende lezerskring hebben. Dit is dus heel verontrustend.

Daarmee is de afgelopen 10 jaar veel gebeurd en heb ik mijn mening over bepaalde ontwikkelingen al een aantal keren moeten bijstellen. Toen de Dover-zaak speelde, eind 2004, was Intelligent Design in Nederland nog vrijwel onbekend. Toen in 2005 de discussie over ID in Nederland losbarstte, dacht ik nog dat ID van voorbijgaande aard zou zijn. Dat werd nog versterkt, toen niet lang daarna één voor één de voormalige Nederlandse ID-verdedigers meldden in te zien dat ID een zinloze onderneming was gebleken.

Maar toen kreeg ineens creationisme een stem. Creationisme begon te rommelen, begon huis aan huis folders te verspreiden. Toen nam mijn ongerustheid toe, temeer omdat toen bleek dat Nederland van alle West-Europese landen de meeste twijfel kende over de evolutietheorie.

Vervolgens kwam Dawkins met zijn The God Delusion, en de stampende horde wild blatende nieuwe atheïsten daar achteraan. Het was duidelijk dat enerzijds dit atheïsme gericht was tegen het extremistische moslim-fundamentalisme, maar ook tegen het christelijke fundamentalisme. Deze atheïsten echter verkondigden de conflict-these met verve, en die heeft zich ondertussen weer in het collectieve geheugen van de Westerse samenleving genesteld. De afgelopen jaren leek de grootste belangstelling voor dat atheïsme voorbij, er kwamen gematigder stemmen van atheïsten die hun ergernis uitten over de quasi-fundamentalistische stellingen van de ‘nieuwe atheïsten’.

En nu plotseling lijkt het creationisme in de VS opnieuw een hele cruciale move te maken, waarmee creationisme wellicht toch onderdeel wordt van het Amerikaanse onderwijssysteem – iets dat Intelligent Design net niet is gelukt. Dit is zeer verontrustend en het belooft nog wat voor de toekomst. Want iedere radicale stellingname lokt een radicale tegenaanval uit. Wat kunnen we nog verwachten?

, , , , , , ,

  1. #1 door Eelco van Kampen op 2 oktober 2013 - 14:32

    Volgens deze Gallop-poll (wel uit 2010) daalt creationisme in de VS juist (maar wel langzaam):
    http://www.gallup.com/poll/145286/four-americans-believe-strict-creationism.aspx

    In Groot-Brittannie lijkt het wel te stijgen: http://www.independent.co.uk/news/education/education-news/the-big-question-why-is-creationism-on-the-rise-and-does-it-have-a-place-in-education-927035.html

    Het is nog niet besloten in Texas (niet de hele VS dus …), trouwens, dat de creationisten hun zin krijgen.

  2. #2 door Taede Smedes op 2 oktober 2013 - 14:35

    Laten we dan maar hopen dat ze daar in de VS uiteindelijk nog bij zinnen komen…

  3. #3 door Eelco van Kampen op 2 oktober 2013 - 14:40

    In Texas (niet bepaald de VS …), bedoel je natuurlijk🙂

    Maar zoals de Gallop poll al laat zien: het creationisme daalt langzaam: ik zie hierin nog geen omkering van de trend. Uiteraard blijven de creationisten het proberen, maar gelukkig wordt er steeds meer tegengas gegeven.

  4. #4 door Eelco van Kampen op 2 oktober 2013 - 14:42

    PS: met ‘hierin’ bedoel ik waarover je hier geschreven hebt in je blog

  5. #5 door Taede Smedes op 2 oktober 2013 - 14:42

    Maar het is ook de aard van dat “tegengas” waar ik me bezorgd over maak. Als het een toenemende radicalisering van Amerikaanse atheïsten is, houd ik mijn hart ook vast.

  6. #6 door Eelco van Kampen op 2 oktober 2013 - 14:45

    Ik zie dat laatste niet zo, moet ik zeggen. Altijd een beetje lastig om ergens radicaal niet in te geloven🙂

    En atheisme is natuurlijk niet hetzelfde als anti-theisme.

  7. #7 door Taede Smedes op 2 oktober 2013 - 14:50

    Het gaat dan ook niet om radicaal ergens-niet-in-geloven, maar het radicale zit in de manier waarop wordt geageerd tegen alles wat naar religie riekt.

    En inderdaad zijn ook veel theologen anti-theïst, maar daarmee nog geen atheïst. Echter, je merkt wel dat in discussies heel veel juist die nuances niet meer zien. Iedere theoloog of gelovige die een theïstisch godsbeeld verwerpt, wordt daarmee zowel door fundamentalistische gelovigen als door veel atheïsten al direct tot “impliciete atheïst” verklaard. Zo wordt de discussie heel erg gestoord…

  8. #8 door Eelco van Kampen op 2 oktober 2013 - 14:51

    Taede, zie jij aanwijzingen dat (in de VS) atheisten in anti-theisten evolueren (…) ?

  9. #9 door Taede Smedes op 2 oktober 2013 - 14:55

    Hoe bedoel je dat? Ik zie wel steeds sterker de opkomst van “religieuze naturalisten”, dat wil zeggen atheïsten die toch wel tamelijk religieus zijn (en dit ook toegeven) zonder in een transcendente God te geloven. Neem astronoom Chet Raymo of biologe Ursula Goodenough. Absoluut geen gelovigen, maar het zijn absoluut ook geen vijanden van traditionele religies. Ik zie daar wel degelijk een ontwikkeling in plaatsvinden. (Je zou ook Thomas Nagel in die categorie kunnen plaatsen, ook al is zijn filosofie heel rationalistisch.) Ik heb hier vorig jaar een artikel over in het tijdschrift “Wending” geschreven, ik wil dat nog eens wat verder uitwerken, wellicht voor een blog.

    Maar ik weet dus niet of ik hiermee je vraag beantwoord heb.

  10. #10 door Eelco van Kampen op 2 oktober 2013 - 15:01

    Ik bedoel eigenlijk meer van passieve niet in een god gelovenden (het merendeel van de atheisten, denk ik zo) naar actief godsdienst bestrijdende mensen (die ik als anti-theisten benoemde, maar wellicht moet ik die anti-religieuzen noemen ?) …

    Maar dan moet ik eigenlijk vragen of je een trend (in de VS) van a-religieuze naar anti-religieuze mensen ziet … is dat de betere vraag ?

    Definities van atheisme en atitheisme blijven lastig, vanwege de verschillende betekenissen die je aan beide termen kan toekennen (zie ook de engelstalig wikipedia bijdragen, bijvoorbeeld).

  11. #11 door Bart Klink op 3 oktober 2013 - 20:52

    Taede, heb je ook werkelijk evidentie dat het creationisme sinds Dawkins groter en/of feller is geworden? Voor zover ik weet is het aantal creationisten in de VS al decennialang ongeveer gelijk (het schommelt een beetje) en poging om creationisme in het onderwijs te krijgen (en de bijbehorende rechtszaken) spelen ook al decennia. Ook de ID-discussie in Nederland had weinig met Dawkins te maken. Ik denk dan ook dat je hem te veel eer geeft hiermee😉

  1. Wetenschappers, filosofen hun zeggen, geloven en waarheden | Stepping Toes
%d bloggers op de volgende wijze: