Is religiejournalistiek ten dode opgeschreven? Onzin!

De Tilburgse “cultuurtheoloog” Frank Bosman laat weer eens van zich horen. Nu maakt hij stennis door een tamelijk negatieve interview op de website Nieuwwij.nl waarin hij verkondigt dat het einde van de religiejournalistiek nabij is. Apocalyptische bangmakerij van de zuiverste soort. Kijk, dat over 30 jaar veel theologen religiewetenschappers zijn geworden, lijkt ook mij wel duidelijk. Dat hebben theologen vooral aan zichzelf te danken (een opmerking die ook een verantwoording verdient, maar die laat ik nu even achterwege). Maar dat religiejournalistiek zal verdwijnen, lijkt me tamelijk pertinente onzin. Een korte reactie…

Na lezing van het stuk heb ik eigenlijk geen idee wat Bosman precies bedoelt met “religiejournalistiek”, maar het lijkt erop dat hij die vorm van journalistiek bedoelt die actief is vanuit een bepaald levensbeschouwelijk perspectief. Je kunt als voorbeelden het Katholiek Nieuwsblad noemen, of het Nederlands Dagblad of het Reformatorisch Dagblad. Zou die vorm van “levensbeschouwelijke journalistiek” of “religieuze journalistiek” over 15 jaar nog bestaan?

15 jaar vooruitzien lijkt mij een hachelijke aangelegenheid. Het zou kunnen dat Bosman gelijk krijgt. Anderzijds heb ik wel het idee dat terwijl veel grote, seculiere landelijke dagbladen tamelijk verwaterd nieuws brengen, en daarmee door allerlei sociale media worden ingehaald, dat juist de invalshoek van levensbeschouwelijke journalistiek weliswaar een kleine niche inneemt, maar daar ook juist haar kracht aan ontleent. Die vorm van journalistiek biedt iets dat je niet vindt bij de andere nieuwsmedia.

Maar wat nu als je religiejournalistiek opvat als berichtgeving over en duiding van religieuze fenomenen in de wereld? Berichtgeving die niet vanuit een expliciet levensbeschouwelijk kader gebeurt, maar probeert zo neutraal en objectief mogelijk de zaken te beschrijven. Dát noem ik  namelijk religiejournalistiek. Is die vorm van journalistiek “ten dode opgeschreven”, zoals Bosman meent?

Religie mag in onze West-Europese samenleving steeds minder culturele invloed te hebben, maar dat geldt alleen zo in de huidige culturele constellatie. En die kan over een paar jaar zomaar veranderd zijn. Wereldwijd gesproken heeft religie nog altijd enorm veel invloed, al is het maar in de vorm van atheïsme. (Atheïsme is een contextuele aangelegenheid, atheïsten reageren altijd tegen bepaalde vormen van religie, en dus moet je, om die vorm van atheïsme te begrijpen, ook de vorm van religie begrijpen waartegen atheïsten ageren.)

En net zoals je wetenschapsjournalisten nodig hebt om wetenschappelijke vindingen te beschrijven en te duiden, zo zullen er, zo lang als er religie is, religiejournalisten nodig blijven om religieuze uitingen te beschrijven en te duiden. Het lijkt dat die journalisten in de huidige culturele constellatie iets extra hun best moeten doen om hun bestaansrecht duidelijk te maken, maar dat moeten wetenschapsjournalisten ook voortdurend.

Religiejournalisten moeten gewoon hun best blijven doen, veel schrijven, allerlei sociale media gebruiken – en dit gebeurt allemaal ook – dan zie ik het niet zo zwart in als Bosman dat doet. Eerlijk gezegd lijkt zijn bijdrage vooral een kwestie van stemmingmakerij.

, , , , , ,

  1. #1 door Lucas Blijdschap op 27 februari 2014 - 10:06

    Stemmingmakerij klinkt nogal negatief, terwijl hij natuurlijk gewoon publiciteit probeert te krijgen en dat lukt aardig. Dat de redactie geestelijk leven (zo heette dat vroeger) bij de meeste kranten is opgeheven is een feit. Journalisten moeten zó schrijven dat de krant verkoopt en als religie niet verkoopt dan slinkt dat onderwerp dus in de kolommen. Je ziet dat heel duidelijk gebeuren; brein, spiritualiteit en atheïsme verkopen wél, dus die nemen de vrijgekomen ruimte in. Overigens denk ik dat Bosman praat over een veel groter probleem, de corrosie van de journalistiek in het algemeen. Een echte krant kun je niet meer krijgen; alles gaat op weekendformaat. Via Twitter e.d. weet je alles veel eerder en duiding daar hebben de mensen nooit zo’n behoefte aan gehad. Kritische, onafhankelijke journalistiek zit al jaren in het verdomhoekje, dat beperkt zich helemaal niet tot de redactie geestelijk leven. En de vooruitzichten zijn slecht.

  2. #2 door Taede Smedes op 27 februari 2014 - 10:18

    Lucas,

    Als Bosman alleen publiciteit probeert te krijgen, is hij gewoon een opportunist. Lijkt me nog erger dan stemmingmakerij.😉

    En misschien heb je gelijk en is stemmingmakerij ook een iets te sterk woord. Maar toch, ik zie religiejournalisten heel hard werken en hun best doen om hun artikelen geplaatst te krijgen, daar ligt het volgens mij niet aan. Dat ze dan in de rug worden gestoken door een theoloog als Bosman, vind ik niet aardig. Vandaar dat ik zijn bijdrage als “stemmingmakerij” betitel. Hij had andere wegen kunnen proberen om discussie uit te lokken. Bovendien geeft hij toe dat hij niet weet hoe het anders moet, maar kan hij alleen kritiek formuleren en onheil profeteren. Nee, dat vind ik niet fair jegens de journalisten die hun stinkende best doen.

    Dat veel krantenredacties geen “redactie geestelijk leven” meer hebben klopt. Maar opnieuw: hetzelfde geldt voor wetenschap. Heel veel journalistiek is uitbesteed aan freelancers, dat is niet alleen karakteristiek voor religiejournalistiek.

    Dat religie niet verkoopt, lijkt me ook niet juist. Vraag maar aan opinieredacteurs wat voor bijdragen ze het liefst in hun krant hebben, dan is het vaak opiniebijdragen over religie, want die roepen de meeste reactie op. En veel reactie/discussie is goed voor de bekendheid van de krant!

    Dat andere vormen van spiritualiteit de “nieuwe religie” zijn (inclusief atheïsme), is ook redelijk algemeen bekend. Religie is – in ons West-Europa – al lang niet meer beperkt tot traditionele, geïnstitutionaliseerde religies. Daar lijkt mij weinig mis mee.

  3. #3 door Lucas Blijdschap op 27 februari 2014 - 10:53

    Nou vind ik dat ‘in de rug steken’ ook weer niet zo fijn geformuleerd Taede. Zit je soms iets dwars met de Bosman? Het is toch juist duidelijk dat hij het betreurt, dus hij komt juist voor ze op!

  4. #4 door Vincent Kemme op 27 februari 2014 - 12:55

    Om de religiejournalisitiek op te doen houden te bestaan zijn, moet er aan een paar voorwaarden voldaan worden: God moet ophouden te bestaan (wat onmogelijk is want Hij is het ‘zijn’ in persoon). Indien God er niet in ‘slaagt’ op te houden te bestaan, zal Hij zich volledig onopgemerkt moeten houden ten opzichte van de mens. Dat gaat niet lukken want daarvoor moet de ‘logos’ uit ons bestaan of dan van de natuur om ons heen verdwijnen: dan blijft er of complete chaos over, of niets. Of de mens moet ophouden te bestaan, wat apen kunnen vooralsnog niet van God spreken, religieus zijn of journalist worden. Zodra zij zich op – met de hulp van God! – tot mens ontwikkelen zijn de rapen weer gaar: ze beginnen over ‘God’ te praten en .. te schrijven. Dus het vak journalistiek zal moet worden verboden. Hoewel onwaarschijnlijk is dat misschien nog de meest haalbare optie. Maar dan blijven er nog artiesten, schrijvers en gewonen mensen in de straat die ‘stiekem’ toch over God blijven spreken of schrijven, ook al is het maar om zich af te vragen of Hij bestaat. Ook verbieden? Dat zijn we in een atheïstische dictatuur beland (waar onze cultuur wel een beetje op begint te lijken, daar zit Frank z’n probleem, denk ik). Dat even als filosofische reflectie. Waar Frank het over heeft is ‘betaalde’ religiejournalistiek, als ‘baan’ in het ‘huidige’ medialandschap in het ‘lage’ landje Nederland (ik bedoel dat niet pejoratief maar realistisch). Dat is een belangrijke inperking van de werkelijkheid waarin wij leven. Ik ben sinds 1 januari op vrijwillige basis part-time religiejournalist (hoofdredacteur Rorate.com). Tel ik niet mee? De geschiedenis van de ‘religiejournalistiek’ lijkt mij aan te tonen dat God nog wel andere creatieve oplossingen heeft om ‘religiejournalisten’ op aarde rond te laten lopen. Frank is veel te gefixeerd op ‘baantjes’, en ‘bestaande journalistieke stelsels”, het Gooi of de hoofdstedelijke Grachtengordel (schrijf ik als ‘NederBelg’ vanuit de regio Brussel). Er is meer, Frank! Heb vertrouwen in God! Meer zorgen dan over religiejournalisten maak mij trouwens over ‘cultuurtheologen’. Het woord lijkt mij een ‘contradictio in terminis’. Maar daar moeten ze in Tilburg maar eens over nadenken. Het is maar wat je onder ‘theologie’ verstaat. Voor ‘cultuurtheologen’ lijkt mij de toekomst er dus somberder uit te zien…

  5. #5 door Taede Smedes op 27 februari 2014 - 13:10

    Lucas,

    Nee, ik heb niets tegen Bosman. Ik heb het stuk nog eens doorgelezen, en hij zegt wel een aantal keren dat hij iets jammer vind, maar ik heb toch niet echt het idee dat hij in dit stuk iets betreurt. Het is eerder een interview waar iets van berusting dan wel rancune uit spreekt: hij heeft een paar jaar geleden meegeholpen met een pamflet om religiejournalistiek weer op de kaart te zetten, dat is mislukt, en nu zinkt het schip gewoon alleen maar harder. Zoiets. Ik vind dat niet echt een constructieve stellingname. Misschien dat hij het echt betreurt, maar dan had hij het wellicht wat anders moeten formuleren…

    Eerlijk gezegd zie ik gewoon niet waar het slecht gaat met religiejournalistiek. Kijk, Trouw is niet meer wat het vroeger was, maar als je nu bijvoorbeeld het Nederlands Dagblad leest, dan staat die iedere dag toch behoorlijk vol met nieuws vanuit religieuze hoek, maar ook met nieuws over religie.

    Je moet uiteindelijk ook reëel zijn: theologen hebben weinig nieuws te melden, ze dragen amper bij aan publieke debatten, dus wat voor nieuws valt er dan te verslaan? Hooguit kun je – zoals het ND vaak doet – wat nieuws vergaren rondom promoties en proefschriften. Maar als er geen nieuws is, moet je dan stellen dat het slecht gaat met religiejournalistiek? Lijkt me niet, toch? Als je dat wel stelt, dan geef je impliciet de religiejournalisten de schuld dat ze eigenlijk niet genoeg nieuws genereren. Lijkt me ook geen goede houding. Dus wat dan?

  6. #6 door Lucas Blijdschap op 27 februari 2014 - 13:51

    Taede, als je een paar keer zegt dat je het jammer vindt, dan betekent dat dat je het betreurt. Het ligt natuurlijk ook niet aan die religiejournalisten want die weten echt wel vier pagina’s te vullen. Maar de baas zorgt er via de hoofdredacteur voor dat het nieuwtje over wurgseks of Bonnie en Clyde voorrang krijgt. Vroeger had een journalist informatieplicht, tegenwoordig moet zijn of haar artikel ‘scoren’. Journalistiek is tot gladde marketing verworden. Dat het ND over religie schrijft is ze geraden. Interessanter is te zien wat er in Telegraaf, NRC, Volkskrant en AD gebeurt.

  7. #7 door Theo van de Kerkhof, hoofdredacteur de Bezieling op 8 maart 2014 - 12:11

    Als een ding steeds duidelijker wordt dan is het wel dat ontkerkelijking en secularisatie (= verdamping van religie in een zich moderniserende samenleving) twee verschillende dingen zijn. Het eerste is een feit, het tweede een misvatting. Wat dat betreft lopen veel media een beetje achter. Voor wie het wil zien is er zeker ruimte voor journalistiek over en vanuit religieuze perspectieven. Zeker ook voor dat laatste is belangstelling, zoals het succes van een blad als Happinez bewijst.

  1. Mensen weten steeds minder. Zeven redenen waarom dat een probleem is
%d bloggers op de volgende wijze: