De beet van Suarez (column)

De wereldwijde verontwaardiging over de beet van Suarez tijdens de WK-wedstrijd van Uruguay tegen Italië gisteravond is fascinerend. Waar komt die massale verontwaardiging vandaan? Hoe is die te duiden?

Op Facebook en Twitter kwamen al gauw ludieke vergelijkingen met vampiers voorbij komen, en ik vermoed dat juist die behoorlijk onthullend zijn. Waarom reageren we zo verontwaardigd op “de beet” terwijl we er niet van opkijken wanneer een speler op het spel onderuit geschopt wordt?

Bij bijten is, allereerst, meer dan bij schoppen, sprake van een grensoverschrijding. Degene die bijt gaat letterlijk onder de huid zitten van degene die gebeten wordt. Bij een schop ontstaat wellicht een blauwe plek of een schaafwond, maar dat blijft allemaal relatief aan de oppervlakte. De grens is weliswaar gehavend, maar blijft toch relatief intact. Maar bij een beet gaat het veel verder: het is opzettelijk de bedoeling om de grens te doorbreken, om de huid te penetreren, en daarmee de onderhuidse levenssappen bloot te leggen.

Bijten heeft dus iets agressiefs over zich dat we ook associëren met “beestachtig” gedrag, dat open en bloot is, dat iemands ware aard blootlegt. Wanneer iemand op het voetbalveld onderuit wordt geschoffeld, heerst er korte tijd verontwaardiging, maar er is ook altijd een zekere ambivalentie. Immers, het is nooit echt heel duidelijk of de “dader” ook bewust heeft gehandeld. Immers, vaak heeft “het slachtoffer”, de speler die onderuit wordt gehaald, ook een zekere invloed in de struikelpartij.

Voetbal is vandaag de dag een toneelstuk geworden: spelers gaan onderuit met een gil, liggen creperend op het veld, maar staan even later doodgemoedereerd weer op en spelen verder. Het fysieke spel bij voetbal heeft dus in de meeste gevallen de ambivalentie over zich die een toneelspel of een film ook heeft: we weten dat veel ervan gespeeld is. Het van pijn vertrokken gezicht van de tegenstander is ambivalent, we weten nooit zeker of de pijn gespeeld is of niet.

De bijtactie van Suarez was helemaal niet ambivalent in genoemde zin. De beet was uitgesproken kwaadaardig, bedoeld om echte pijn te veroorzaken, om de tegenstander echt te verwonden, zoals een dier dat doet, hongerig naar een prooi. De pijn op het gezicht van de tegenstander verliest daarmee de ambivalentie, die is ineens echt.

Daarbij komt, ten slotte maar misschien wel doorslaggevend, dat er ook een erotische component een rol speelt. In het geval van vampierverhalen, is het vaak een vampier die de verleidende partij is, en degene die gebeten wordt, doet dat vaak na verleid te zijn, en geeft dus in zekere zin vrijwillig toe. Vandaar ook onze huiver: het is ontzagwekkend, angstaanjagend wat er gebeurt (met name vanwege de al eerder genoemde grensoverschrijding en de vermenging van sappen), maar tegelijkertijd fascinerend want intiem en erotisch tegelijkertijd, want aan het gezicht van degene die gebeten wordt, krijgen we het sterke vermoeden dat de beet ook genot oplevert, dat er werkelijk van een vrijwillige overgave sprake is.

Bij de beet van Suarez is er echter eerder sprake van een grove schending van de integriteit, die grenst aan een (homoseksuele) verkrachting. Want van verleiding was gezien de hele context en ook gezien de reactie van de Italiaanse tegenstander, absoluut geen sprake.

Voetbal is weliswaar een spel, maar het is verre van een liefdesspel.

(Bron illustratie: http://arjanmeesterburrie.com/2013/04/22/de-mooiste-cartoons-over-vampier-suarez/.)

, , , , , , , , ,

  1. #1 door Marc Segher op 26 juni 2014 - 01:00

    Apen bijten ook wanneer ze soortgenoten aanvallen. De mens is verwant aan de aap dus… Dit voorval bewijst mij dat dit gedrag blijkbaar bij sommigen onder ons nog heel sterk aanwezig is.

  2. #2 door egbert op 27 juni 2014 - 03:11

    Het feit dat we over een dierlijke natuur beschikken en daar ook wel aan toegeven wil nog niet zeggen dat we slechts dieren zijn.

    Als je nu eens een kwartiertje met een chimp in een kooi opgesloten zou worden (en het overleeft)
    zou je misschien toch ietwat anders over die verwantschap gaan denken, ook al verschilt het slechts één paar chromosomen.

  3. #3 door Steven op 27 juni 2014 - 18:05

    Het lijkt me dat Taede gelijk heeft door erop te wijzen dat bijten op het voetbalveld een categorie schendt (zoals homoseksualiteit of transgender ook vaak boosheid oproept, omdat de categorie man/vrouw daarmee onduidelijk wordt). Maar in plaats van er vampiers bij te halen en zodoende te suggereren dat bijten niet echt menselijk is, zou ik eerder zeggen dat het grensoverschrijdende in dit geval zit in de grens tussen volwassene en kind. Kinderen bijten heel vaak als ze boos zijn, maar het wordt absoluut gezien als grensoverschrijdend wanneer kinderen ouder worden (ca. 3 jaar en ouder). De boosheid wordt hier opgeroepen omdat Suarez als volwassen man gedrag vertoont dat als typisch kinderlijk wordt gezien. Iets gelijksoortigs zou het zijn wanneer hij met poep zou gaan smijten, of zijn behoefte op het veld zou doen, of heel hard gaan huilen, of iemand in z’n gezicht krabben, o.i.d.

    Bij schoppen en slaan hebben we die categorieverwarring niet. Dat mag gewoon niet op een voetbalveld, maar het is wel gedrag dat je in sommige gevallen ook van volwassenen kunt verwachten.

  4. #4 door egbert op 28 juni 2014 - 15:25

    @Steven, misschien heeft het bijtgedrag van Suarez inderdaad te maken met een vorm van infantilisme, het nagelbijten kun je dan beschouwen als een mildere onschuldige variant.

  5. #5 door Taede Smedes op 30 juni 2014 - 15:31

    Steven & Egbert,

    Dat infantilisme een rol speelt, sluit ik natuurlijk niet uit. Het is geen óf-óf situatie. Juist de wereldwijde ophef over Suarez geeft aan dat de casus op heel veel niveaus bij mensen iets raakt.

  6. #6 door Segher Marc op 1 juli 2014 - 01:25

    Egbert
    Ik zou ook met sommige mensen in een kooi kunnen gaan zitten en het niet overleven want wat wij elkaar soms aandoen doet geen enkele chimpansee ons na.
    Onze oerinstincten zijn op hol geslagen en maken van ons een beest dat niet meer past in het ecologisch plaatje als we ons bezighouden met het afslachten van volwassen en kinderen of als we hun op een gruwelijke manier verminken door ze met chemicaliën te bestoken. Als we in naam van ik weet niet welke God stenigen, handen afhaken, in brand steken, verkrachten en folteren.
    Men schreeuwt moord en brand om iemand die bijt op een voetbalveld terwijl op dat eigenste moment ergens anders op de wereld zonder veel ruchtbaarheid mensen elkaar op een gruwelijke manier afmaken.
    Wat is er mis met ons?

  7. #7 door Theo op 1 juli 2014 - 13:47

    Seger Marc,

    wat is er mis met collectief fanatisme in wereldwijde zin, zou ik toevoegen,
    (in dit geval voetbalgekte) ,
    volgens een columnist heeft voetbalgekte de religie vervangen,
    omdat hij religie beschouwde als een saamhorigheidsgevoel, een verzamelplek waar mensen samen “kwamen”. Maar wat de voetbal aan collectief óver-enthousiasme vrijmaakt heeft religie nooit gedaan. Deze columnist vond ik overigens eenzijdig, want religie “was” toch een verwijzing naar boven, meer dan een wereldse betekenis. Als je wat beduusd de voetbalgekte bekijkt en er zelf eigenlijk niks mee hebt, voel je je bijna een marsmannetje.

  8. #8 door egbert op 2 juli 2014 - 16:07

    Segher Marc: Genetische miskleuntjes?, of de religieuze invulling, de mens geneigd tot alle kwaad.

    Wel is me duidelijk dat de mens het best uit de verf komt bij het beschikken over een fatsoenlijke levensstandaard. Dat houdt het beest in ons in de sluimer-modus.

%d bloggers op de volgende wijze: