Maskers (column)

Melvin is bijna 3 jaar en doodsbang voor maskers. Grote zus Leonie van 7 heeft hem op een dag, niet zo lang geleden, eens flink laten schrikken met een Halloween-masker. Terwijl hij in de tuin aan het spelen was, ging ze met het masker op voor zijn slaapkamerraam staan. Toen hij haar zag, gilde hij volledig in paniek dat er een spook op zijn kamer zat. Een trauma leek geboren.

Het moet werkelijk een beangstigende ervaring zijn geweest. Dat zelfs de kamer waar je je ‘s avonds aan de bewusteloosheid van de slaap overgeeft, niet veilig blijkt voor onverwachts bezoek. Zouden kinderen die zijn bang gemaakt voor een alomtegenwoordige, alwetende en wrekende God niet zo de hele wereld beleven, als een slaapkamer met een onzichtbaar spook?

Melvins angst voor maskers gaat ver. Zelfs als hij ziet dat Leonie een masker opzet, en dus toch ergens weet dat zij het is, raakt hij helemaal over de toeren. Eens ze het masker op heeft, is ze voor hem een andere persoon geworden, zelfs als hij wellicht ergens wel beseft dat het masker ook Leonie is. De angst komt wellicht voort uit de ambivalentie die een masker ook altijd heeft, met een starre uitdrukking die iedere emotie verbergt en daarmee geen hint geeft qua intentie.

Ik zal mijn kleine mannetje maar niet vertellen dat in onze samenleving iedereen een masker draagt. Met name politici en bankmanagers, de mensen met macht, die onze belangen zouden moeten behartigen en zelf wellicht soms ook menen dat met volle overtuiging te doen, hebben toch allemaal een masker op als ze voor de camera’s van het Journaal verschijnen. Of ze boosaardig zijn, daarnaar moeten we gissen, want ook hun handelingen zijn ambivalent. Maar we willen er niet in een kamer mee gevangen zitten, zoveel is duidelijk. En ook is duidelijk dat ze steeds alomtegenwoordiger en alwetender willen worden. God is mens geworden. En de mensen zijn als goden geworden.

Melvin heeft nog een leven te gaan, en ik vrees voor zijn wereldbeeld en voor zijn zijnsvertrouwen als hij beseft dat de mensen die we zouden moeten kunnen vertrouwen, waar we op zouden moeten kunnen bouwen, eigenlijk maskers zijn waarvan zelfs niet duidelijk is of er mensen van vlees en bloed achter schuilgaan. Machines lijken soms meer gevoel te vertonen dan de mensen die in onze samenleving de dienst uitmaken. Overdrijf ik daarmee?

Laat ik het anders zeggen. Ik merk dat ik me zo langzamerhand liever toevertrouw aan een machine dan aan een bankmedewerker of aan een politicus. Van machines weet je tenminste dat ze geen gevoel hebben. Wreedheid kent een machine dus niet, misleiding ook niet, kwaad kan een machine niet doen (tenzij in overdrachtelijke zin, of wanneer bewust gestuurd door de wil van een mens). En ik weet uit ervaring dat een machine, mits goed functionerend, zodanig betrouwbaar is, dat ik mijn leven of dat van mijn geliefden eraan zou toevertrouwen, mocht dat nodig zijn. Het zijn vaak de mensen die de machines bedienen die de zwakke schakel zijn.

Wat zegt het over de kwaliteit van onze samenleving dat ik dergelijke conclusies voel te moeten trekken?

, , ,

  1. #1 door Theo Smit op 13 september 2014 - 02:04

    Lieve jonge vader, tevens theoloog en filosoof, en al schrijver van twee boeken. Dus dan ook wel srcibent uit een of andere ‘innerlijke’ noodzaak, zoals God of Heerbeleving. .. (Er zijn soms ook ‘geestige’ (en ‘ernstige conclusies mogelijk uit wat ‘rammelende’ premissen….)

    Maar eerst en vooral ook eens een oog voor een vak als wat ooit heette ‘ontwikkelingspsychologie’? Je hebt drie of vier verantwoordelijkheden tegelijk hier. De dochter (het dochtertje, ook die nog zeer kleine zal nog een herinnering kunnen hebben aan deze scène.) Het zoontje (de zoon zal zich nauwelijks iets herinneren of helemaal niets, hooguit de ‘bezorgdheid’ van vader in diens bewuste van het onbewuste, zo je wil.)

    Toch zal de scène invloed hebben op de vader ( en de moeder die ‘uiteraard’ (?) in de column niet ter sprake komt). “God ziet ons” hing in de jaren vijftig ‘pontificaal’ in de keuken van eenvoudige landarbeidersgezinnen in Brabant.

    In Taedes verhaal ontbreekt de liefde niet, maar is die te groot! De mensheid is te groot.

    Mijn favoriete gedachte na 67, Egbert, als je niet ‘bitter’ en/ of ‘cynisch’ sterft, heb je er niets van begrepen. Maar voordien: desnoods gaat Taede borden wassen vanwege de idealen over de relatie tussen religie en wetenschap. Snotneuzen weer ‘fysiek’ leren vegen. (Voel je je het doen?) In mijn hart is het een kanjer, om met de VVD-politica te spreken.

    Tja, via de (mijn) ‘onlogica’ moet deze man een ‘vaste’ baan, en niks ‘flex’ , opdat hij zijn ‘gezin’ in ‘onderhoud’ kan voorzien, ondanks de ‘theologie’.

  2. #2 door Jan Auke Riemersma op 13 september 2014 - 06:56

    Theo Smit, op gevaar af dat we Taede op de zenuwen werken, omdat hij zelf ook niets liever wil: maar ik ben het roerend met je eens. Ik begrijp in de verste verte niet hoe iemand, die eerst nog in Oxford bij McGrath een lezing houdt, de volgende dag als wetenschapper zonder werk weer rondloopt in Nederland. Hoe bestaat het dat er in Nederland geen hoogleraar is die werk voor hem heeft? Er valt nog genoeg te onderzoeken. Het gaat mijn begrip te boven (begrijp mij niet verkeerd: ik zeg niet dat Taede meer recht heeft op werk dan alle andere onderzoekers op de universiteiten: maar dat er domweg voor hem geen werk is begrijp ik niet.) Een welwillende hoogleraar zou toch op z’n minst met hem kunnen kijken welk onderzoeksvoorstel mooi past bij lopend onderzoek?

  3. #3 door Egbert op 13 september 2014 - 15:18

    @Theo (S): Mijn favoriete gedachte na 67, Egbert, als je niet ‘bitter’ en/ of ‘cynisch’ sterft, heb je er niets van begrepen.

    Sorry Theo, hier kan ik je niet helemaal volgen, ik zou wel een interpretatie aan deze bewering kunnen geven maar weet niet of ik het dan bij het rechte eind heb.
    Heeft dat met je mens en wereldbeeld te maken.

    @Teade, je zorg om je nog kleine en zo kwetsbare kinderen en het gegeven dat ze zich op den duur zullen moeten ontplooien en handhaven in deze harde geïndividualiseerde maatschappij is voor mij heel herkenbaar, mijn kinderen zijn inmiddels al weer volwassen (waar blijft de tijd) en dat proces gaat nu eenmaal gepaard met vallen en opstaan maar komt meestal uiteindelijk allemaal wel op zijn pootjes terecht.

  4. #4 door Dennus op 13 september 2014 - 16:19

    Het is nog altijd erg moeilijk een systeem te verzinnen waar eigenbelang (van politici, en semi-overheid, en ‘bankmanagers’) niet voor het belang van de groep gaat, het blijft vooral een handjeklap wereldje daar bovenin. En dan nog zijn er figuren die met de allerbeste intenties, veranderingen doorvoeren die verschrikkelijk zijn, gewoon door incompetentie. Dus tja, dan maar vertrouwen op machines? Ik vrees dat die een theoretisch perfecte maatschappijen voor ons kunnen maken, maar dat wij die niet weten te handhaven in de praktijk😉
    Ik moet ook zeggen dat ik het nog niet zo duister inzie. De vooruitgang van de mensheid, technologisch, maar bijvoorbeeld ook in de bereidheid compromissen te treffen, de laatste 50 jaar, ondanks (of dankzij) de enorme groei in populatie, is nog best een prestatie. Over het algemeen heeft de wereldbevolking het enorm veel beter dan ‘slechts’ 100 jaar geleden, dus dat moet toch ook wel weer wat hoop geven voor de toekomst.

  5. #5 door Dennus op 13 september 2014 - 19:27

    en ik vrees voor zijn wereldbeeld en voor zijn zijnsvertrouwen als hij beseft dat de mensen die we zouden moeten kunnen vertrouwen, waar we op zouden moeten kunnen bouwen, eigenlijk maskers zijn waarvan zelfs niet duidelijk is of er mensen van vlees en bloed achter schuilgaan

    Er gaan ongetwijfeld mensen van vlees en bloed achter, maar het probleem ligt denk ik eerder in de verwachting dat deze mensen goden, of beter gezegd, meer zouden zijn, dan ook maar mensen van vlees en bloed. En zodra ze in de verwachting falen, kost ze dat hun baan. Vandaar dat ze maskers opzetten.

    Hierdoor moest ik trouwens hier aan denken, is wel toepasselijk om wat tegengewicht aan je column te bieden😉

  6. #6 door Theo Smit op 15 september 2014 - 01:28

    @ Jan Riemersma

    je zegt het (weer) duidelijker en beter dan ik, dank. Toch nog maar een aanvulling. Tja, uit eigen ervaring, al in de jaren tachtig werd er een begin met een no-nonsense ‘beleid’ gestart – weet je nog, Reagan/Thatcher> Lubbers- op de universiteiten. Met Deetman, later burgemeester van Den Haag, als vakminister toen aan het roer, die gaarne de ‘selectie’ zelf (over hele vakgroepen zelfs) over liet aan de ‘faculteiten’ zelf, in de operatie met de schitterende naam “Selectieve Krimp en Groei”. Je snapt dat alle ‘objectiviteit’ dan sneuvelt, met hyena- achtige taferelen, zoals het ‘lot’ van de ‘waarheid’ in de propaganda rond een oorlog. Een ‘vaste’ baan aan de universiteit, ook met prestaties die door externe ‘visitatiecommissies’ als ‘goed’ werden beoordeeld, was opeens geen ‘vaste’ baan meer, maar zoek het verder eerst maar uit bij de Dienst “Uitkeringen en Werkeloosheid” (of zoiets, zeg ik maar achteraf).

    Je kon het ‘eigenlijk’ eerder zien aankomen: het “Bestuursgebouw” was al bijna helemaal in marmer opgetrokken begin jaren tachtig in Utrecht, en Piet Vroon klaagde al over de ‘bon’ die hij moest inleveren voor een nieuwe balpen. De ‘wetenschappelijke werkers’ zaten zelf al jaren in zeer slecht geventileerde ruimten. Maar uiteraard dat proefschrift en/ of boek moest wel af uit ‘innerlijke’ noodzaak. (Whatever de cause daar dan weer van, ambitie alleen redde en redt het niet….)

    Zoiets ‘aan pijn’ voelde ik weer bij deze kolom van Taede ( die trouwens in een eerdere kolom stelde: de uitkering is voorbij, ik moet iets anders gaan doen, of zoiets, dus een zekere ‘geharnastheid’, harnassering, ik vind het verantwoorde woord niet, zal er al wel zijn).

    Het incident met zusje en broertje brengt hem imho associatief (?) op het idee van ‘het masker’ in zijn algemeenheid! Daar wordt het toch wat linke soep, filosofisch? En daar is ook al veel over geschreven, over dat ‘sociale masker’ , en als ik diep in de herinnering probeer te tasten zelfs door de ‘cultuurbepaler’ van de twintigste eeuw Freud zelf ?

    @ Egbert en Jan Riemersma

    Eigenlijk was het idee om Taede een hart onder de riem te steken. Een bepaalde ‘eigenwijsheid’ hebben, en (kennelijk) niet aansluiten op het (sollicitatie) discours van het moment, ik ben er zelf uiteindelijk doorheen gekomen tot 67, via noodgrepen, maar dat moeten bouwvakkers en vrouwen van theologen vaak ook. OK, met twee kleine kinderen, nog veel moeilijker, maar wie weet ooit ook al de smile van ooit grootvader zijn! Nog minstens dertig jaar positieve energie weten op te brengen is in mijn ‘ervaring’ niet strijdig met ‘toch een beetje ‘bitter’ en ‘cynisch’ te moeten ‘sterven’. Taede ‘preludeert’ daar zelf al nu op, en dat deed ik 25 jaar geleden ook even!. Sommige ‘verantwoordelijkheden’ dragen echter ‘verder’: de door wit gespookte zoon wordt nog eens eens voortreffelijk bestuurder door de ‘vasthoudende’ maar ook ‘flexibele’ vader, die tenminste nog even ‘oog’ had voor de maskerade van het masker van de machine, die met Internet haar intrede deed. Ik denk bij IM meestal aan Ockels en Nanninga.

    Groet.

  7. #7 door nand braam op 15 september 2014 - 07:28

    @ Theo Smit

    Als het om maskers gaat kun je beter naar Jung verwijzen dan naar Freud.

    “Het is mogelijk dat een persoon meer dan één masker draagt; al die maskers samen vormen de persona”

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Persona_(Jung)

    Is de tijd niet rijp dat je na, nu weer, al deze persoonlijke ontboezemingen/ mijmeringen , je masker Theo Smit afzet?

  8. #8 door Theo Smit op 17 september 2014 - 10:06

    Beste Taede,

    bij nader inzien: het verzoek om de eerdere reactie (@ Braam), en ook deze niet te plaatsen cq niet toe te laten. Ik was duidelijk even boos en dat hoort hier niet. Sorry voor het ongemak. Ik hechtte en hecht er eigenlijk ook aan niet met ‘eigen’ naam te reageren (vgl de situatie met die van Steven). Verder bedacht ik dat het zo kan zijn dat ik alleen JR en ER (en jou niet) ooit meteen heb gezegd dat ik als Theo Smit (als gemiddelde Volkskrantlezer) soms wilde reageren op zaken ‘waar ik geen verstand’ van heb.

    Groet.

  9. #9 door Taede Smedes op 17 september 2014 - 10:11

    Hallo Theo,

    Ik heb je reactie inderdaad weggehaald, omdat ik die wat te fel vond, en ook moet ik zeggen dat ik sommige zinsneden van jou niet begreep. Dat je niet onder eigen naam reageert, staat je uiteraard helemaal vrij.

%d bloggers op de volgende wijze: