Even voorstellen: Mijn nieuwe project over religieus atheïsme en religieus naturalisme.

Via LinkedIn liet ik al merken dat ik sinds 1 februari een nieuwe functie heb, een halftijdse functie als medewerker en onderzoeker aan het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving (DSTS) in Amsterdam. Het is een aanstelling voor een jaar, en in dat jaar ben ik heel wat van plan. Wat precies, dat kun je hieronder lezen. Ik stel hier mijn project voor, dat ik getiteld heb: De spiritualiteit van belonging without believing: Een godsdienstwijsgerige en theologische verkenning van ‘religieus naturalisme’ en ‘religieus atheïsme’.

Wie naar de berichtgeving in de media kijkt wanneer het religie betreft, die krijgt de indruk dat de werkelijkheid verdeeld is in twee categorieën. Aan de ene kant zijn er de fundamentalistische gelovigen, creationisten en de talloze andere gelovigen die ‘het zeker weten’. Aan de andere kant zijn er militante of zelfs fundamentalistisch te noemen atheïsten, zoals Richard Dawkins of Sam Harris, die het eveneens zeker menen te weten. Doordat de media vaak aandacht geven aan deze polaire en antithetische groepen, lijkt het vaak alsof het bij religieus geloof en atheïsme hoofdzakelijk draait om vormen van ‘zeker weten’.

Dat die laatste constatering een groot misverstand is, meent ook de Tsjechische filosoof en priester Tomas Halik, die onlangs in een artikel in het Nederlands Dagblad (28 november 2014) een afwijkende mening liet horen:

Het grote verschil, zegt Halík, is niet tussen gelovigen en ongelovigen, maar tussen zoekers en gearriveerden. Die laatste groep weet het zeker en heeft geen vragen of twijfels. ‘En zowel bij gelovigen als bij atheïsten wordt die groep kleiner.’

Nu is er naar de spiritualiteit en ideeën van religieuze zoekers en twijfelaars al behoorlijk wat onderzoek gedaan, met name sociologisch onderzoek. De groeiende groep atheïstische zoekers en twijfelaars heeft tot nu toe veel minder aandacht gekregen. In een onderzoek dat ik het komende jaar aan het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving (http://www.dsts.nl) ga verrichten, wil ik proberen om die lacune tenminste voor een deel te dichten.

‘Religieus naturalisme’

Allereerst wil ik kijken naar de groep van religieuze naturalisten. Dit zijn vaak natuurwetenschappers die een soms Spinozistische spiritualiteit aan de natuur of aan hun wetenschappelijke activiteiten ontlenen, maar daarbij vaak de taal gebruiken die ze ontlenen aan een christelijk-religieus discours. Voorbeelden daarvan zijn de Amerikaanse biologe Ursula Goodenough en de astronoom Chet Raymo, die zich beide expliciet ‘religieus naturalist’ noemen. Een aantal religieuze naturalisten hebben zich onlangs verzameld in de Religious Naturalist Organization (RNA, zie http://religious-naturalist-association.org/), een zeer pluralistische groep, waar overigens ook theologen in vertegenwoordigd zijn.

‘Religieus atheïsme’

Daarnaast zijn er de laatste jaren met name publicaties verschenen van verschillende denkers als André Comte-Sponville, Alain de Botton, Thomas Nagel, Ronald Dworkin, Cornelis Verhoeven, Ger Groot en Leo Apostel, die onder de noemer van religieuze atheïsten geschaard zouden kunnen worden (zoals Comte-Sponville en Dworkin zichzelf ook expliciet benoemen). Deze groep verwerpt het theïstische godsidee, maar zoekt naar een spirituele, vaak aan de natuurwetenschappen ontleende metafysica waarin ook ethische en esthetische intuïties voluit een plaats krijgen. (Dworkin en Nagel zijn bijvoorbeeld ‘morele realisten’, die menen dat morele normen en waarden objectief bestaan in de werkelijkheid, een positie die vaak door theïsten wordt ingenomen. Dworkin en Nagel proberen om hun morele realisme te verdedigen zonder een beroep te hoeven doen op een godsconcept.)

Belonging without believing

‘Religieus naturalisme’ en ‘religieus atheïsme’ zijn paraplutermen die proberen een bonte veelkleurigheid aan spirituele benaderingen te benoemen, die allemaal vormen zijn van multiple religious belonging, zij het in de vorm van belonging without believing. Enerzijds staan deze benaderingen een transformatie van religieuze binding voor, door bijvoorbeeld afstand te nemen van bepaalde godsconcepten of deze godsconcepten op filosofische (Spinozistische) leest om te vormen. Maar ook door bijvoorbeeld concepten, taal of rituelen te ontlenen aan religieuze tradities (zoals christendom of boeddhisme), en deze een nieuwe invulling geven. Zo spreekt Goodenough bijvoorbeeld over een ‘naturalistisch credo’ dat ze aanhangt, en de atheïst Raymo spreekt over zijn ‘sacramentele visie’ op de natuur.

Wat ik vooral interessant vind aan deze groep spirituele of religieuze atheïsten is dat ze, anders dan meer militante atheïsten, helemaal niet de behoefte voelen om zich af te zetten tegen religie in het algemeen, maar dat ze proberen om juist de ‘intuïties’ die ten grondslag liggen aan religieuze tradities aan te boren en in te bedden in een open (d.w.z. procesmatige, ‘wordende’, nimmer afgesloten) levensvisie die weliswaar het godsconcept ontkent, maar niettemin een openheid naar vormen van transcendentie laat zien.

Dialoog

Hier liggen m.i. kansen voor een dialoog met en vanuit traditionele religies, zoals ook bijvoorbeeld de Tomas Halik nadrukkelijk erkent (die zijn boek Geduld met God begint met: ‘Op veel punten ben ik het met atheïsten eens, vaak op bijna ieder punt – behalve in hun geloof dat God niet bestaat’). Ikzelf ben er steeds sterker van overtuigd dat het theïstische godsconcept (in ieder geval in onze Westerse samenleving) ten dode opgeschreven is. De filosofische verdediging van theïsme is dan ook een achterhoedegevecht.

Vandaar dat veel theologen (waaronder ikzelf) neigen naar ‘post-theïstische’ godsconcepten, concepten die dus radicaal afstand nemen van theïstische ideeën en ernaar neigen om de persoonlijke, subjectieve ervaring tot uitgangspunt te nemen voor hernieuwde reflectie over transcendentie. Ik denk dat religieuze atheïsten en religieuze naturalisten een heel eind samen op weg met post-theïstische zinzoekers kunnen gaan. Dat is iets wat ik ook het komende jaar verder wil exploreren.

De expliciete vraag die op tafel ligt, is of deze atheïstische benaderingen, die raakvlakken vertonen met meer mystiek-spirituele en gelovige benaderingen, gesprekspartners kunnen zijn voor gelovigen die hun eigen geloof ook als een zoektocht opvatten. Misschien dat de verwondering over het bestaan, dat het er is, opgevat worden als

een kampvuur waaromheen reizigers elkaar onderweg ontmoeten. Die reizigers kunnen gelovigen zijn die geraakt zijn door het mysterie dat onze waarneembare werkelijkheid omvat en doordringt. Maar die reizigers kunnen ook atheïsten zijn die een glimp van datzelfde mysterie hebben opgevangen Rond het kampvuur van de verwondering ontmoeten deze reizigers elkaar en luisteren naar elkaars verhalen.
(Smedes, God én Darwin: Geloof kan niet om evolutie heen (Nieuw Amsterdam 2009), 144)

Voorbij de polariteit tussen atheïsme en religieus geloof

Met andere woorden, misschien dat de synergie tussen deze beide benaderingen – een bescheiden, twijfelende, open-atheïstische en een bescheiden, twijfelende, open-religieuze – zelf een bron voor een 21ste eeuwse spiritualiteit kan worden die, in de woorden van Charles Taylor ‘een waarde erken[t] die voorbij het leven ligt’ (Taylor, Een seculiere tijd (Rotterdam: Lemniscaat 2009), 830), en daarmee de polariteit tussen atheïsme en religieus geloof overstijgt.

Het doel van dit eenjarige onderzoek is de publicatie van een boek. Ook zal ik resultaten van dit onderzoek via allerlei media (weblogs en websites zoals Nieuwwij.nl en Debezieling.nl, kranten, tijdschriften, lezingen) aan een breder publiek voorleggen.

(Dit bericht is eveneens gepubliceerd op de website van Nieuwwij.nl: http://www.nieuwwij.nl/verdieping/nieuw-project-religieus-atheisme-en-religieus-naturalisme/.)

, , , , , , , , , , ,

  1. #1 door Steven op 18 februari 2015 - 17:20

    Gefeliciteerd met je baan, Taede. Past zo te zien goed bij je. Succes met je onderzoek. Over dat “ten dode opgeschreven zijn” van theïstische godsbeelden, zou ik wat voorzichtiger zijn overigens. Er zijn toch wel een paar miljard van dat soort gelovigen op aarde😉 Verder staat geloven als een zoektocht niet tegenover geloof in een persoonlijke God.

  2. #2 door Taede Smedes op 18 februari 2015 - 17:26

    Hoi Steven,

    Dank! Je hebt gelijk wat betreft die “miljarden gelovigen”, ik heb de tekst dan ook iets aangepast.😉

  3. #3 door john hacking op 18 februari 2015 - 17:45

    mooi onderzoek, veel inspiratie!

  4. #4 door Jan-Auke Riemersma op 18 februari 2015 - 17:50

    Beste Taede, ik ben heel erg blij te horen dat je werk gevonden hebt! Gefeliciteerd! En ik kijk werkelijk uit naar je boek!

  5. #5 door PietV. op 18 februari 2015 - 18:20

    Theïstische godsconcepten zijn inderdaad al dood. Maar ook relikwieën wekken gevoelens op, het placebo effect laat ik maar even liggen. Het laatste stuk lees ik als een cursus in (ver) wonderen dat zal niet je bedoeling zijn?

  6. #6 door PietV. op 18 februari 2015 - 18:21

    Veel werkplezier op deze plek.

  7. #7 door RobbertPatrison op 18 februari 2015 - 20:55

    Gefeliciteerd! Leven als academische onderzoeker is zeker niet gemakkelijk. Hier meteen een denkaanstoot voor het onderzoek: Als ik het goed begrijp hoop je op een pact tussen de ‘softe’ twijfelgelover en ‘spiritueel ontheemden’ die al van hun geloof zijn afgevallen. Zijn die laatste religieus naturalisten mensen die het jammer vinden dat naturalistische feiten de leap-of-faith niet meer mogelijk maakt, maar wel hunkerend terugverlangen naar de geborgenheid en sociale cohesie van een kerkgemeente? Hoe groot is die groep? Als het klein is dan zal het niet veel helpen om de polariteit tussen theist en atheist op te lossen.
    En is een religieuze naturalist niet een soort vleesetende vegetarier? Die ‘post-theïstische’ godsconcepten zijn toch eveneens contradicti in termini? Een naturalist die aan ‘intuitie’, ‘spiritualiteit’ en ‘trancedentie’ meer betekenis toekent dan lauter fysieke fenomenen is immers geen echte naturalist meer. Hij/zij is is dan stiekum toch een gelover die de volle consequenties van het niet bestaan van een bovennatuurlijke God of bovennatuurlijke verschijnselen toch niet volledig kan (of wil) accepteren. Is het niet een beweging geboren uit cognitive dissonance?

  8. #8 door nand braam op 18 februari 2015 - 21:20

    @ Taede.

    Gefeliciteerd met je aanstelling. Lijkt me een goede plek voor je.

    Hopelijk is het Dominicaans Studiecentrum voor theologie en samenleving formeel onafhankelijk van de officiële rooms-katholieke kerk. De lange arm van kardinaal Eijk reikt vaak ver, is gebleken!

  9. #9 door Carla op 18 februari 2015 - 21:58

    Beste Taede,

    Voor eerst …. van harte proficiat met je aanstelling voor dit, ongetwijfeld, boeiende onderzoek.
    Ik ben iemand uit het ‘ bredere publiek ‘😉 lees je columns en je boekbesprekingen graag.
    Vaak zet het me tot nadere reflectie.

    Bij het lezen van:
    Het grote verschil, zegt Halík, is niet tussen gelovigen en ongelovigen, maar tussen zoekers en gearriveerden. Die laatste groep weet het zeker en heeft geen vragen of twijfels. ‘En zowel bij gelovigen als bij atheïsten wordt die groep kleiner.’…. deed me denken wat ik las bij Frédérick Lenoir, hij zei:
    ” De grootste kloof gaapt naar mijn mening dan ook niet tussen gelovigen en niet-gelovigen, maar tussen verdraagzame en onverdraagzame, dogmatische en ondogmatische mensen.”

    Mooi, het beeld van het kampvuur voor reizigers.
    Vaak pelgrims, komend uit een dogmatisch milieu, die zichzelf de vragen die kwamen toestonden en niet verder konden met de antwoorden die ze al zo lang hadden gehoord maar geen levensadem meer bood.

    Zij die meenden gearriveerd te zijn, blijken toch ook vaak opnieuw ‘ op pad ‘ te gaan.
    Ik vermoed dat de tijd begint te rijpen om voorbij de polariteit te kunnen komen.

    Heb er vooral veel plezier in, ik zal je met grote belangstelling blijven volgen.

  10. #10 door Lex Voorhoeve op 18 februari 2015 - 22:00

    Hi Taede,
    Congratulations, this will keep you off the streets for a while. I do think, however (as an answer to Halik), that it is more a question of awareness, that you have people who are not aware of being the creative force, and those that are aware of it. This awareness does not imply that you know, but it certainly helps on your quest; it also means a paradigm shift. I truly think the world would be better of when we could drop the word “God: altogether. I now call it IC, for Infinite Consciousness – with the inevitable conclusion that we ALL are IC, albeit in a “separation mode”. Meister Eckhart knew that already 800 years ago – and it nearly landed him on the pyre. He died just in time before the then Mr. Eijk could catch him.

  11. #11 door Bert Morrien (@bertmorrien) op 19 februari 2015 - 00:32

    Taede, succes met je nieuwe uitdaging. Voor mij lijk jij een religieuze atheïst, blijkbaar zit het Godsbeeld te diep in je brein om er definitief afscheid van te kunnen nemen. Misschien houdt je omgeving je daar ook van af. Op een andere wijze kan ik niet begrijpen dat je God ervaart als iets dat losstaat van je stoffelijke wezen, zoals je ‘ik’ daar mee samenvalt.

  12. #12 door Joop Romeijn op 19 februari 2015 - 10:14

    Ik had al in NieuwWij gereageerd maar de discussie zal m.i. vooral hier moeten plaatvinden, daarom hier nog eens:

    Jammer dat je het boek van Charles Taylor (een katholiek vermomd als wetenschapper) als een van je referentiepunten noemt. Als atheïstisch boeddhist vond ik het een vervelend vooringenomen boek.
    Hopelijk richt je je verder niet te veel op de situatie in de VS waar hele of halve atheïsten zich veel harder moeten emanciperen t.o.v. Christenen als hier.
    En waarom moet ‘polariteit tussen atheïsme en religieus geloof’ overstegen worden, er is toch niets tegen tegenstellingen?

    Maar het zou mooi zijn als je dit jaar een TAAL zou kunnen ontwikkelen waarmee theïsten en atheïsten met elkaar van gedachten kunnen wisselen.
    Echt een eerlijke discussietaal, waarin dus niet Christelijke noties verstopt zitten. Waarin bv de term ‘mysterie’ door een andere vervangen wordt, bv. ‘onbegrijpelijkheid’. En waarin de betekenis of zinloosheid van de dood een rol speelt.

  13. #13 door KeesenRenskeTinga op 19 februari 2015 - 11:04

    Had nog niet gezien dat je weer aan het (betaalde) werk bent. Van harte! Mooie traditie – die vrijzinnige Dominicanen!

    Vr gr Kees Tinga

  14. #14 door Steven op 19 februari 2015 - 16:22

    Beste Joop,

    Waarom zou zo’n gemeenschappelijke taal geen christelijke noties mogen bevatten? Dat lijkt me een onmogelijke eis. Taal komt altijd ergens vandaan. Ik denk dat het zinloos is om te proberen tot een volkomen witgewassen, geneutraliseerd jargon te komen. Dan moet je in extremis gaan werken met scheikundige formules in plaats van taal. Het lijkt me veel beter om te werken met concepten van tweetaligheid en interculturele communicatie. Mensen spreken verschillende talen, ook in levensbeschouwelijk opzicht. Je komt dan alleen verder door elkaar te laten uitpraten, echt je best doen de ander te begrijpen, goed te luisteren, e.d. En soms kom je tot de conclusie dat je dus echt verschillend denkt. Dat lijkt me eerlijk discussiëren.

  15. #15 door Joop Romeijn op 20 februari 2015 - 11:11

    Beste Steven (en Taede en anderen)

    Okay, je geeft de voorkeur aan tweetaligheid (die van de christen en die van de atheïst, ik schrijf ze ter wille van de symmetrie maar allebei met een kleine letter) Dat kan eerlijk discussiëren opleveren maar de kans op langs elkaar heen praten (inclusief uitpraten) is ook mogelijk.

    Laat ik nog eens het voorbeeld van Taede nemen: “Die reizigers kunnen gelovigen zijn die geraakt zijn door het mysterie dat onze waarneembare werkelijkheid omvat en doordringt. Maar die reizigers kunnen ook atheïsten zijn die een glimp van datzelfde mysterie hebben opgevangen. Rond het kampvuur van de verwondering”. Ik zie het voor me, geniet bij wijze van spreken van het zitten bij dit kampvuur

    Maar voel me ook wel ongemakkelijk want het niet mijn taal die hier gesproken wordt.
    Wat nou ‘glimp van een mysterie’? Kijk, ik begrijp niets van het universum – waarom is er iets en niet veel meer niets – maar ik heb geen behoefte om onbegrijpelijk en onbegrijpbaarheid ‘een mysterie’ te noemen. En dan ‘een glimp’, dat is geloof ik heel kort, één foton misschien. Hoe weet Taede trouwens dat hier van hetzelfde ‘mysterie’ sprake is?
    Het is ook veel te lief, dan geef ik nog de voorkeur aan Blaise Pascal’s “De eeuwige stilte van deze oneindige ruimtes maakt me bang”

  16. #16 door Steven op 20 februari 2015 - 11:47

    Beste Joop,

    Ok, maar wat je beschrijft, is de dagelijkse ervaring van ons allemaal, tenminste als we wel eens een gesprek hebben met mensen die anders in het leven staan. Je loopt altijd aan tegen termen die niet goed vallen, woorden die je niet begrijpt of anders gebruikt, tot en met echt fundamentele verschillen van inzicht. Ik zie niet hoe dat te vermijden is. Dus neem dat woord ‘mysterie’ dat jou blijkbaar stoort of te christelijk is. Het enige dat er dan op zit, volgens mij, is daarover verder praten en proberen erachter te komen wat precies het probleem is. Als dat helder is, dan kan je gesprekspartner besluiten of dat woord ‘mysterie’ echt nodig is om zijn eigen overtuigingen uit te drukken of dat het ook anders kan. Misschien lukt het om tot elkaar te komen, misschien ook niet. Nu, dan is het ergste dat er kan gebeuren dat je het niet eens bent met elkaar en dat je misschien zelfs snapt van elkaar waarom je het niet eens bent met elkaar. Als ik voor mezelf spreek: ik heb (als christen) heel wat gesprekken gevoerd (in real life) met mensen die geen christen zijn. En geregeld kom je dan samen tot de conclusie dat je op onderdelen fundamenteel van mening verschilt. Maar ik heb ook gemerkt dat een goed gesprek ertoe kan leiden dat je elkaar niettemin beter begrijpt en soms beter gaat snappen waarom de ander op een andere manier in het leven staat.

    Ik bedoel: wat is het alternatief? We kunnen toch niet net doen alsof we er allemaal hetzelfde over denken, want dat is evident niet zo. Ik zou zeggen: laten we op zoek gaan naar manieren om zo goed mogelijk om te gaan met verschillen.

  17. #17 door Joop Romeijn op 20 februari 2015 - 13:34

    Nog één keer in ons onderonsje (jij mag het laatste woord)
    Het onderzoek van Taede betreft (ik citeer hem) ‘De groeiende groep atheïstische zoekers en twijfelaars’. Niet de atheïstische weters zoals Dawkins.
    Maar wel anderen dan de twee groepen die hij noemt: religieuze naturalisten en religieuze atheïsten? Als hij alleen deze twee groepen bedoelt, dan betreft het niet mij (zover ik hem begrijp). Ik noem mezelf soms atheïstisch boeddhist (er zijn ook theïstische boeddhisten zoals Andre van der Braak)

    En Taede wil niet zomaar ‘een goed gesprek’ met die mensen, zijn doel is wijsgerig en godsdienstwetenschappelijk van aard. Dan waarschuw ik, en dat was alles in mijn eerste stukje: realiseer je dat je taalgebruik Christelijk, althans theïstisch, van aard is.

    ‘Wat is het alternatief?’ vraag je mij en die vraag verbaast me. Want ik had in eerste aanleg juist voorgesteld: probeer een taal te formuleren waarin meerdere partijen (bv christenen en atheïsten) uit de voeten kunnen en hun opvattingen uit te drukken

  18. #18 door Steven op 20 februari 2015 - 13:41

    Nou, dank voor het laatste woord😉 Maar misschien is het de moeite waard om hierover nog even door te praten, want het lijkt me belangrijk genoeg.

    Jij zegt: “Want ik had in eerste aanleg juist voorgesteld: probeer een taal te formuleren waarin meerdere partijen (bv christenen en atheïsten) uit de voeten kunnen en hun opvattingen uit te drukken”.

    En daarop had ik gereageerd: “Dat lijkt me een onmogelijke eis. Taal komt altijd ergens vandaan. Ik denk dat het zinloos is om te proberen tot een volkomen witgewassen, geneutraliseerd jargon te komen. Dan moet je in extremis gaan werken met scheikundige formules in plaats van taal. Het lijkt me veel beter om te werken met concepten van tweetaligheid en interculturele communicatie”.

    Ik bedoel maar: zo’n spiritueel esperanto bestaat toch niet? En hoe groot is de kans dat het kan ontstaan? Iedereen zal altijd het gevoel hebben dat de ander woorden gebruikt met een levensbeschouwelijke lading. Logisch, want woorden komen ergens vandaan: ze zijn ontstaan in een culturele en sociale bedding. Alleen woorden als ‘theïstisch’ en ‘atheïstisch’ al…

  19. #19 door Carla op 20 februari 2015 - 18:25

    Zou het niet ook zo kunnen zijn dat de meeste religieuze atheïsten, de zoekers en de twijfelaars komen uit bestaande gelovige verbanden die zij verlaten hebben?
    Indien het antwoord daarop ja zou luiden dan denk ik dat je niet al te voorzichtig hoeft te zijn met je woordkeus.
    Mocht blijken dat de atheïsten, zoals Taede die op het oog heeft voor zijn onderzoek, vanuit hun atheïstisch weten zijn gaan twijfelen en op zoek zijn, dan nog denk dat woorden als ‘mysterie ‘ hen ook in het seculiere leven niet onbekend zijn. Het wordt wellicht wat minder ruim wanneer je het theïstisch gaat duiden.

    Er zullen ongetwijfeld ook momenten zijn dat de reizigers in de ontmoeting, rond het kampvuur van de verwondering, met elkaar moeten zoeken naar woorden. Misschien zelfs wel helemaal stil vallen.

  20. #20 door Theo Smit op 21 februari 2015 - 00:08

    Beste Taede,

    dank voor het echt goede bericht dat er weer een (hoewel alweer tijdelijke, dat mag op zich niet, FNV, maar moet kennelijk, wegens de ‘evenwichtigheid’ in het gezin samen, och ja, nostalgie) baan is! Niet goed thuis in de wereld waar die ‘aangeboden’ of ‘gevonden’ baan zich beweegt buiten de vooropgestelde opbrengst van een nieuw boek. Graag, boeken van echte worstelaars. (Je hebt ook van die nep, in Amerika, echt, onze breedgeschouderde Willem Ruska ging noodgedwongen even letterlijk nep. Hij ruste in vrede sinds 1972. Het lot van buur van…

    Aboutaleb, als ik het goed schrijf, die burgemeester weet ‘zinnig en kort’ aan te kaarten in DWDD vanavond, dat we bepaalde ‘reflecties’ meer ‘bestuurlijk’ moeten oplossen. (De laatste zin was een ‘meesterlijke’ : ik ben armoe, ik ben – je hoort Luther – je hoort het hart tegen de aflaat van het ‘eigen volk’.) De ‘ellende’ zit niet tussen ‘gelovigen’ en ‘gevoelige atheÏsten’ of ‘agnosten’, termen die evenmin als ‘islam’ in je tekst als in de commentaren voorkomen.

    Het is vrij simpel: historische onzin: ‘doek-denken’ om zowel Koot en Bie als Geert Wilders in het arsenaal te houden. Van taal die niet gezegd wordt. Terwijl de ondraaglijke God uit dat plaatsje uit Friesland vertrok, richtten we de doem van een ‘verloren’ strijd aan sinds 743 of zo ongeveer Anno Domini .

    Zo Iers vat ik het op, zeiden de Ieren , tegen mij als oude man, dat ik je je baan zo gun, dat het meer diepgravend zou mogen zijn. Ons eiland is een geheel, eigenlijk. Eén blik op Theo, sorry echtheid, Kuipers in de ruimte is toch voldoende! DLT is de geniale (nou ja) Stichter van de Verwarring. Nou jij nog met het ‘plaatsen’ van de moskee in plaats van de kerk.

    Uw geoloog in betere tijden in het Noorden van het land, met een gasbron. Succes, en waag dat zure boek. Groet.

  21. #21 door Lucas Blijdschap op 21 februari 2015 - 11:17

    ‘Spiritueel esperanto’, dat is een aardige… Want ondanks de verheven idealen is het nooit gelukt om deze kunsttaal te vestigen. Wat is er wel gebeurd? Met Engels kan je overal ter wereld terecht en het rukt nu zelfs op richting collegebanken. Niet toevallig is Engels de taal van de twee dominante militaire wereldmachten. Voila, Engels wint want is de ‘fittest’ en de ‘strongest’. Zoals taal onderhevig is aan de wetten van evolutie, zo denk ik ook dat religies en andere levensbeschouwingen dat zijn. De ‘fittest’ wint, de rest sterft uit. Maar voorlopig betekent het waarschijnlijk strijd.

  22. #22 door theo op 21 februari 2015 - 19:54

    @ Lucas,
    ik betwijfel of levensbeschouwing ooit uitsterft,
    mensen kunnen niet anders dan zich continue en keer op keer herbezinnen
    op vooral morele kwesties, dat is geen ‘harde wetenschap’.
    Ook religie sterft alleen uit wanneer mensen daar voldoende tegenover kunnen zetten,
    plaatsvervangende hoop of troost of hoe je het ook benoemt.
    De mens is altijd zoekende.

  23. #23 door Lucas Blijdschap op 22 februari 2015 - 07:26

    Het nationaal-socialisme is uitgestorven, het communisme is op een oor na gevild, het kapitalisme is vooralsnog de winnaar. Het katharisme is uitgestorven, net als het gnosticisme, manicheïsme enzovoorts, vooralsnog is het christendom dominant, met de islam als goeie tweede, op de voet gevolgd door het hindoeïsme. De struggle for religieus leven is -dat zien we dagellijks- in volle gang. Geen middel wordt daarbij geschuwd, bommen, glossy’s, godsbewijsboeken enz.
    Religieus pluralisme is een fantastisch ideaal maar ik vrees dat het de vruchtbaarheid van een muilezel heeft.

    @Theo, dat de mens gedoemd is altijd zijn leven te beschouwen is uiteraard evident.

  24. #24 door Joop Romeijn op 22 februari 2015 - 08:06

    @Theo, die het over de Engelse taal had: dit artikel van Taede is inmiddels ook in het Engels vertaald, het staat op de site van NieuwWij: http://www.nieuwwij.nl/english/new-research-project-exploring-philosophically-theologically-forms-religious-atheism/
    Zou het dan ook in het Atheïstisch vertaald moeten worden? Die taal bestaat natuurlijk niet.
    Laat ik m’n voorbeeld (dat voor veel meer staat) van de term MYSTERIE nog eens nemen. Het gaat er niet alleen om wat dat is wat ook om wat onze (mijn) relatie er toe is. Anders gezegd: ‘mysterie’ heeft ook een DEVOTIONELE dimensie.
    Misschien moet dan aan de hele en halve atheïsten, religieuze naturalisten, religieuze atheïsten en atheïstisch boeddhisten etc gevraagd worden: Hé, jongens en meisjes, hebben jullie ook devotionele gevoelens? En waarvoor? En waarom?

  25. #25 door Theo op 22 februari 2015 - 15:40

    @ Lucas,
    je beschrijft de georganiseerde religies,
    niet de religieuze mens. De wereld is aan het veranderen en misschien is het wel goed
    dat georganiseerde religieus verdwijnen. Maar daarmee verdwijnt niet het religieus menselijk verlangen.
    Bovendien heb je geen religies nodig m bommen te werpen,
    omdat de mens reeds van nature neigt naar het destructieve.

    Er is een belangrijk onderscheid tussen georganiseerde religies
    en een religieuze geest. Laatste kan de organisatie missen, misschien wel hoog tijd zelfs
    dat de georganiseerde vorm ervan van de aardbodem verdwijnt.

  26. #26 door Joop Romeijn op 23 februari 2015 - 10:55

    Taede
    Atheïsten, van welke graad of smaak dan ook, vormen overal een minderheid, ook in het zogenaamd seculiere West-Europa
    Hoewel je natuurlijk geen socioloog bent, is het wellicht in je project het komende jaar ook interessant te bekijken hoe de opvattingen van al deze typen atheïsten zich verhouden tot die van de dominante religieuze/levensbeschouwelijke cultuur waarin ze zich bevinden en soms staande moeten houden.
    Mijn hypothese: Amerikaanse niet-theïsten moeten zich verhouden tot de felle Christelijke orthodoxie in hun land en formuleren dan ook feller en stelliger dan Aziatische niet-theïsten.
    Een tweede hypothese betreft de thematiek van de diverse typen niet-theïsten; ik denk bv dat de meeste Europose atheïsten (ik herhaal: van welke snit dan ook) de discussie over de correctheid van de evolutie-theorie volstrekt oninteressant vinden.
    Dat is dan nog een voordeel van je nieuwe project bij DSTS: je hoeft je niet meer in discussies met creationisten te begeven.

  27. #27 door Daniël Mok op 20 maart 2015 - 14:20

    Vergeet in je lijstje Arjo Klamer niet en wat dacht je van Nicolaas Klei? Allebei zonen van schrijfvaardige vaders overigens.

  28. #28 door Joop Romeijn op 16 september 2015 - 15:47

    Taede

    Een pijnlijke of een domme vraag:
    Ik lees niets meer van dit DSTS-project; en op hun website komt je naam niet (meer) voor
    Is er iets ernstigs gebeurd?

    Groet

    Joop Romeijn

  29. #29 door Taede Smedes op 16 september 2015 - 20:23

    Joop,

    Het is geen pijnlijke, noch een domme vraag. Ik ben gewoon nog altijd voor het DSTS werkzaam, en heb het momenteel erg druk met o.a. het boek te schrijven waarvoor ik ben aangenomen.😉 Morgen verschijnt er weer een blogje, ik ben van plan de komende tijd weer een stuk meer te gaan bloggen, het is te lang stil geweest…

    Overigens dank voor de bezorgdheid! (Meen ik serieus.)

  30. #30 door franscouwenbergh op 18 november 2015 - 21:32

    Blij weer een theoloog te kunnen begroeten die wil gaan denken

    “Voorbij de polariteit tussen atheïsme en religieus geloof”. Hopelijk kan ik je nog eens bekeren tot het universele geloof in het mens-zijn, compleet met het op wetenschap gebaseerde Scheppingsverhaal.

%d bloggers op de volgende wijze: