Geloof en wetenschap niet in conflict vóór 2004? Een persoonlijke toelichting op mijn Nieuwwij-interview

Afgelopen week verscheen een interview met mij op de website van Nieuwwij.nl. Aanleiding daarvoor was de constatering van de webmaster van Nieuwwij.nl dat er steeds vaker tamelijk agressieve anti-religieuze reacties op de website binnenkwamen, en de vraag was waar dat vandaan kwam. Ik heb in het interview proberen aan te geven dat de situatie tamelijk complex is. In het interview zei ik ook dat ik denk dat met name sinds 2004 de algemene opinie lijkt te zijn geworden dat religie irrationeel is, mede door de discussies die toen losbraken over creationisme en Intelligent Design. Ik heb op die laatste constatering veel reacties gekregen. Ik wil die in dit weblog iets verder toelichten. Het is een lang essay geworden, daarvoor alvast mijn excuses…

Doorgaan met het lezen van “Geloof en wetenschap niet in conflict vóór 2004? Een persoonlijke toelichting op mijn Nieuwwij-interview”

Hans Achterhuis en Maarten van Buuren over de relevantie van de tien geboden (boekbespreking)

Filosoof Hans Achterhuis en letterkundige en publicist Maarten van Buuren komen beide uit een gelovig milieu. Dat steken ze niet onder stoelen of banken. Ze hebben er ondertussen afscheid van genomen, maar van enige rancune is niets te bespeuren. In hun recent verschenen boek Erfenis zonder testament: Filosofische overwegingen bij de tien geboden buigen ze zich over de Bijbel, of beter gezegd: over de tien geboden. Als nu seculiere denkers vragen Achterhuis en Van Buuren zich dan af: Hebben de tien geboden ons vandaag nog iets te zeggen?

Doorgaan met het lezen van “Hans Achterhuis en Maarten van Buuren over de relevantie van de tien geboden (boekbespreking)”

Nogmaals atheïsme, religie en geweld (gastbijdrage door Steven)

Het draadje over atheïsme en religie groeit uit zijn voegen. Met name Eelco en Steven discussiëren volop over de vraag hoe atheïsme en geweld zich tot elkaar verhouden, met name onder invloed van het denken van Richard Dawkins. Vandaag echter reageerde Steven (op Sander) met een zeer interessante bijdrage, die ik zo sterk vind en die naar mijn mening de discussie verder brengt, dat ik zijn reactie hierbij “promoveer” tot gastbijdrage op mijn blog.

Doorgaan met het lezen van “Nogmaals atheïsme, religie en geweld (gastbijdrage door Steven)”

Begint atheïsme een gevaarlijke cultus te worden?

Al eerder is er op dit blog gesproken over een link tussen atheïsme en geweld. Terwijl veel atheïsten naar religie wijzen als een grote bron van ellende in de wereld, is er een groeiend aantal mensen dat begint in te zien dat ook atheïsme zelf fanatieke trekken begint te krijgen. Een verontrustend artikel van de Britse schrijver Bryan Appleyard inThe New Statesman over de nieuwe God Wars lijkt dit vermoeden te bevestigen.

Doorgaan met het lezen van “Begint atheïsme een gevaarlijke cultus te worden?”

KN: “Darwinistische evolutie strijdig met menselijkheid”

Soms wenste ik dat Freud  nog leefde, want sommige mensen zouden best eens een grondige psychoanalyse kunnen gebruiken. Iemand waar ik dan op doel, is Henk Rijkers, een van de redacteuren van het Katholiek Nieuwsblad. Want zijn gewiebel op zijn stokpaard – Darwin en diens evolutietheorie – grenst toch aan seksuele obsessiviteit? Waarom anders week in week uit schrijven over/tegen de evolutietheorie? Vandaag heeft hij weer een stok gevonden om Darwin – of een karikatuur daarvan – mee te slaan. Hij verwijst naar mijn blog over atheïsme en geweld, als reactie op Dennus, de “vredelievende humanist” om min of meer aan te tonen dat Darwinisme inherent gewelddadig is. De erbij gedrukte foto, die verdacht lijkt op de photoshop-producten van de Turkse creationist Harun Yahya, spreekt boekdelen: Hitler en Darwin, gebroederlijk samen.

http://www.katholieknieuwsblad.nl/opinie/item/1459-darwinistische-evolutie-strijdig-met-menselijkheid.html

Aanvulling, 13:27 uur: Ik hoop wel dat wie het nogal warrige artikel van Rijkers leest, goed in de gaten heeft, dat hij een aantal drogredenen begaat. Allereerst de genetische drogrede: hij probeert Darwins theorie verdacht te maken door Weikarts (omstreden) analyse erbij te halen die zou laten zien dat Darwins theorie min of meer direct heeft geleid naar het nazisme. Punt is dat zelfs al zou Darwin zelf sociaal-darwinist zijn geweest, dat dit totaal irrelevant is ten aanzien van de “waarheid” van de theorie. De rechtvaardiging van een theorie staat los van hoe de theorie ontwikkeld werd. Of in wetenschapsfilosofische termen: de context of discovery staat los van de context of justification. Rijkers haalt beide door elkaar.

Ten tweede begaat Rijkers de drogreden van poisoning the well, een strategie die hij van Intelligent Design heeft afgekeken. Door te suggereren dat de evolutietheorie en het Nationaal-Socialisme iets met elkaar te maken hebben (ongeacht of de link klopt of niet), maakt hij Darwins theorie bij voorbaat verdacht en de discussie daaromtrent beladen. Er is retorisch bijna geen sterkere strategie te bedenken, maar uiteindelijk is het flauwekul.

Waar een discussie misgaat–over atheïsten die dreigen met geweld

Vanmiddag kreeg ik via mijn weblog een toch wel verontrustende comment toegestuurd, van ene Dennus. Ik heb Dennus hiervan direct per mail in kennis gesteld dat ik de reactie niet tolereer. Mijns inziens gaat er hier namelijk iets helemaal mis. Het eerste comment van Dennus, dat ik dus niet geplaatst heb, bevatte de volgende alinea:

Laat het trouwens duidelijk zijn dat zodra ID wordt onderwezen op onze scholen ik als vredelievende humanist aanslagen ga plegen op kerken.

ID is gevaarlijk, het is een (verscholen) oproep tot fundamentalisme, en niet alleen de christenen worden ertoe aangetrokken, alle religies met een scheppingsverhaal voelen de lokroep van een *kuch* “wetenschappelijke” verklaring voor hun geloof, daarom zijn al deze zogenaamde discussies ook zo gevaarlijk, ID gedijt niet op argumenten(die zijn krankjorum) maar op die discussies, en het religieuze gepeupel dat ze maar wat graag *wil* geloven.

Ik heb geen idee of mijn e-mailtje Dennus  bereikt heeft. In ieder geval kreeg ik zojuist de volgende, wellicht nog verontrustender, reactie terug:

En wat is er precies mis met het plegen van aanslagen op kerken als ID de evolutietheorie vervangt in het onderwijs? Het impliceert dat onze vrije beschaving is overgenomen door een macht, waarin niet wetenschap en logisch denken en realiteitszin regeren, maar indoctrinatie, religieus fundamentalisme en een theocratie die regeert uit naam van achterlijkheid.

Ik zou normaliter geen ruchtbaarheid aan dergelijke berichten geven. Ik weet niet of dit een gestoorde gast is, een Anders Breivik in de dop, of gewoon een grapjas. Mij gaat het om iets anders.

De laatste zin van de reactie lijkt namelijk zo uit een boek van Richard Dawkins of Sam Harris te komen: “Het impliceert dat onze vrije beschaving is overgenomen door een macht, waarin niet wetenschap en logisch denken en realiteitszin regeren, maar indoctrinatie, religieus fundamentalisme en een theocratie die regeert uit naam van achterlijkheid.” Wetenschap en logisch denken en realiteitszin, ja dat zijn precies de steekwoorden die ook Dawkins en Harris gebruiken. Indoctrinatie, fundamentalisme, theocratie – ja, ook, maar dan om religieuzen te karakteriseren.

Dit soort taalgebruik wordt door veel atheïsten gebezigd. Zoals Geert Wilders moslims minacht, zo minachten veel atheïsten gelovigen. Ook op Twitter zie je dat de intolerantie lijkt toe te nemen. Zo retweet Erik Schoorl van de weblog Godvoordommen vrolijk een tweet van Robert Geerken: “Het kan me niet bruut genoeg zijn, keep up the good work!” En ene Marco Frissen twittert als antwoord op een tweet van Schoorl over de gebedsgenezer Zijlstra: “als ik die foto’s zie hoop ik dat de bijwerkingen van die “genezing” zijn dat voortplanten nooit meer lukt.” En op een tweet van “Anarchiel” over de vraag waarom het voorpaginanieuws is dat pastoors met seksuele gevoelens worstelen, reageert Schoorl met: “dat is omdat de meesten er niet mee worstelen maar er gewoon aan toegeven. Geen misbruik is nieuws tegenwoordig.”

Dezelfde Erik Schoorl twittert: “Atheïsme is vrede”. Wat dus impliceert dat de tegenpool – religie – voor geweld staat. 

In naam van de vrijheid van meningsuiting moet er veel gezegd kunnen worden, dat is waar. Dat vrijheid van meningsuiting soms blijkbaar ook inhoudt dat je de grenzen van het fatsoen achter je laat, dat hoort er blijkbaar ook bij. Maar in het licht van de comments die ik vandaag kreeg, zit ik me nu wel af te vragen: Waar ligt de grens tussen vrijheid van meningsuiting en geweld? Wanneer wordt de grens overschreden? Als er bloed vloeit? Natuurlijk. Maar is het vloeien van bloed wellicht niet een teken dat er al veel eerder een grens is overschreden?

Het zette me dus vandaag, zo net op de drempel van het laatste weekend van de kerstvakantie, toch even keihard aan het denken: wie is nu de fundamentalist? Er bestaat zoiets als religieus fundamentalisme – maar is hier wellicht sprake van zoiets als atheïstisch fundamentalisme? Gaat het hier niet om dreigen met moorden uit naam van een denkbeeld? En als atheïsten zich werkelijk in een situatie zouden bevinden zoals geschetst door deze Dennus, in een situatie waarin ID op scholen wordt onderwezen, waarin in de ogen van atheïsten wetenschap, logisch denken en realiteitszin zijn verruild voor indoctrinatie, religieus fundamentalisme en een theocratie – is in een dergelijke situatie dan geweld een legitieme oplossing? Waarom zou een atheïst in dat geval niet tot geweld overgaan? Immers, de psycholoog Jesse Bering schreef het al in zijn Het godsinstinct: een echte atheïst zou het nihilisme waar atheïsme voor staat onder ogen moeten durven zien. Er bestaan geen normen en waarden, er is geen doel in het leven, geen waardigheid van de mens – dat alles zijn constructies van de menselijke theory of mind, de neiging van het menselijk brein om alles teleologisch en essentialistisch te verklaren. Uiteindelijk is alles waardeloos – en dus ook een mensenleven. 

In naam van God wordt ongelooflijk veel onzin verkocht, waarvan ik soms iets bespreek op mijn weblog. In naam van God is in de geschiedenis en op sommige plekken op aarde nog altijd veel geweld gepleegd, allemaal onvergeeflijk. Maar staan we met de intolerantie en de minachting van veel atheïsten jegens gelovigen dan nu op de rand van een tijdperk waarin sommige atheïsten menen in naam van wetenschap, logica en realiteitszin de wereld eens en voor altijd te zuiveren van religieus geloof?

En dan net voordat ik deze blog wil afsluiten, krijg ik van Dennus doodleuk opnieuw een reactie:

Tja, dan geef ik wat context bij mijn vorige schrijven over waarom ik zulke extreme schrijfsels schreef, en dan wordt dat ook gecensureerd?

Komaan mijnheer Smedes, geef me recht op weerwoord! 😉

Beste bloglezer, ik zit in dubio. Moeten ook extremistische ideeën een stem krijgen?