Pouwel Slurink, sociobiologie, en de zinzoekende aap. (boekbespreking)

Wat voor implicaties heeft de evolutietheorie voor onze levensbeschouwing – dat wil zeggen, voor onze noties van cultuur, moraal en religie? De Nijmeegse filosoof Pouwel Slurink heeft hierover een boek geschreven dat weliswaar interessant is, tot denken aanzet, maar ook speculatief is en zeker niet bij iedereen in de smaak zal vallen.

Aap zoekt zin is een filosofieboek, geen biologieboek. Het is een boek dat vele lijnen uit de “sociobiologie” (wat vandaag de dag “evolutionaire psychologie” heet) bijeenbrengt en zo toch een aanzet tot een evolutionistische levensbeschouwing presenteert, waarin god of goden geen plaats hebben, maar waarin de zinzoekende apen die wij zijn centraal staan. Of zijn wij misschien slechts voertuigen voor onze genen?

Een bespreking…

Doorgaan met het lezen van “Pouwel Slurink, sociobiologie, en de zinzoekende aap. (boekbespreking)”

Eindelijk een empirische theorie van de vrije wil! Peter Tse en zijn idee van criteriale oorzakelijkheid.

Vandaag is het tijd voor weer eens wat taaiere filosofische kost. Recentelijk is een nieuw boek verschenen van de Amerikaanse hersenwetenschapper Peter Ulric Tse: The Neural Basis of Free Will: Criterial Causation. Dit interessante, maar moeilijke boek wil bijdragen aan het debat over de vraag of mensen een vrije wil hebben of dat het feitelijk een illusie is, dat we handelingen bewust en uit vrije wil voltrekken.

Het interessante aan dit boek is dat het een empirisch toetsbare hypothese van de vrije wil voorstelt. In de Amerikaanse media is het boek al onthaald als een moderne klassieker die wellicht het debat over de vrije wil zal veranderen.

In het volgende artikeltje – dat oorspronkelijk in het filosofische tijdschrift Sophia verscheen – bespreek ik in het kort de ideeën van Tse. Ik zal een wat langere aanloop nemen om duidelijk te maken wat de positie van Tse’s boek is binnen het filosofische debat over vrije wil. Ook wil ik laten zien dat er interessante parallellen zijn tussen het denken van Tse en dat van de Nijmeegse cognitiefilosoof Marc Slors.

Doorgaan met het lezen van “Eindelijk een empirische theorie van de vrije wil! Peter Tse en zijn idee van criteriale oorzakelijkheid.”

Marc Slors over vrije wil, bewustzijn en hersenwetenschappen (boekbespreking)

De vrije wil is momenteel een hot topic. En dan met name de ontkenning ervan. Want de neurowetenschap heeft aangetoond dat de vrije wil niet bestaat – dat is meestal de teneur van artikelen in kranten en populair-wetenschappelijke tijdschriften. Toch hebben al die kranten en tijdschriften het bij het verkeerde eind. Journalisten weten niet waar ze over schrijven. Dat beweert tenminste Marc Slors, hoogleraar cognitiefilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen in zijn boek Dat had je gedacht! Brein, bewustzijn en vrije wil in filosofisch perspectief (Amsterdam: Boom 2012).

Een boek dat ik beschouw als een van de meest originele bijdragen aan het debat over vrije wil en neurowetenschappen van de afgelopen jaren, en één van de beste filosofieboeken die dit jaar verschenen zijn.

Doorgaan met het lezen van “Marc Slors over vrije wil, bewustzijn en hersenwetenschappen (boekbespreking)”

Enige filosofische bespielingen n.a.v. een kikker en een iPhone

Vandaag kreeg ik via Twitter een linkje naar een grappig filmpje waarin een kikker speelt met een iPhone. Bekijk hier het filmpje:

Ik vind het filmpje om meerdere redenen aardig. Een kind die het filmpje zou zien, zou wellicht zeggen: hé wat grappig, de kikker speelt een spelletje! In dat geval zou het kind intentionaliteit toeschrijven aan de kikker. Intentionaliteit die er niet is, want de kikker speelt geen spelletje. De kikker is namelijk een dier dat geen vrije wil heeft, althans niet wat zijn eten betreft. In zijn erg lezenswaardige boek De vrije wil bestaat niet neemt Victor Lamme de kikker als paradigma voor hoe hij de menselijke vrije wil ziet. Het happen van de kikker naar de beestjes op het scherm is namelijk geen spelletje, maar een reflexmatige handeling. Zodra een kikker iets ziet bewegen dat de vorm heeft van een kruipend beestje, hapt ie. Zo, stelt Lamme, zit ook de mens in elkaar, ofschoon die wat complexere hersenen heeft. Ook menselijke handelingen zijn uiteindelijk slechts reflexmatige handelingen. Met andere woorden, de jongen die de iPhone vasthoudt, doet dat ook niet uit vrije wil, maar uiteindelijk is het een reflexmatige handeling. Hij kan niet anders.

Kijk, ik kan me dat wel voorstellen als de kikker hem bijt en hij zijn duim reflexmatig wegtrekt (met kikker en al). Maar is de menselijke geest slechts een reflexmachine?

Leuke filosofische associaties bij zo’n Youtube-filmpje…

(Met dank aan Nadine Boke voor het twitteren van de link.)

Neurowetenschapper Gazzaniga over vrije wil (boektip)

Een hot item momenteel is de kwestie van neurowetenschappen en vrije wil. De bekende neurowetenschapper en schrijver Michael Gazzaniga heeft hier recentelijk een boek over geschreven, getiteld Who’s In Charge: Free Will and the Science of the Brain. Het is (ook gezien Gazzaniga’s eerdere boeken) m.i. een boek dat de moeite van het lezen waard is. (Ik vermoed overigens dat het t.z.t. ook in het Nederlands vertaald zal worden, maar hierover heb ik nog geen info.)

Een interessant interview met Gazzaniga over zijn nieuwe boek is hier te lezen: http://www.salon.com/2011/
11/13/the_controversial_science_of_free_will/singleton/
.

Een voorpublicatie van het boek is te lezen op de website van Slate.

Overigens heeft ook de NY Times een lezenswaardig opiniestuk gepubliceerd over de problematiek van de vrij wil: http://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/11/13/is-neuroscience-the-death-of-free-will/. Ik kan het niet anders dan eens zijn met de (voorzichtige conclusie) van de schrijver:

So, does neuroscience mean the death of free will?  Well, it could if it somehow demonstrated that conscious deliberation and rational self-control did not really exist or that they worked in a sheltered corner of the brain that has no influence on our actions.  But neither of these possibilities is likely.  True, the mind sciences will continue to show that consciousness does not work in just the ways we thought, and they already suggest significant limitations on the extent of our rationality, self-knowledge, and self-control.  Such discoveries suggest that most of us possess less free will than we tend to think, and they may inform debates about our degrees of responsibility.  But they do not show that free will is an illusion.

Ik ben benieuwd of Gazzaniga het met deze conclusie eens zal zijn…